واکاویِ لهجه اعتدالی اصلاحات

غلامعلی دهقان؛ عضو شورای مرکزی حزب اعتدال و توسعه در روزنامه ایران نوشت: تحلیل رویدادها در عرصه سیاسی نیازمند تفکیک مسائل و موضوعات است. بدون تردید موسم انتخابات مختصات خاصی دارد و رفتار ویژه‌ای می‌طلبد؛ از جمله اینکه نامزدهای حاضر در عرصه انتخابات، نهایت تلاش خود را بر رقابتی جدی مصروف و متمرکز می‌کنند که بالطبع باعث افزایش مشارکت شهروندان می‌شود.

در چنین فضایی طرح برخی مسائل محرمانه یا نیمه محرمانه برای مطلع کردن قشرهای مختلف مردم و انتخابی آگاهانه ضروری و طبیعی است. رقابت‌های سخت و سنگین در این عرصه، بعد از اتمام انتخابات و مشخص شدن نتیجه به پایان می‌رسد و بر نخبگان سیاسی بخصوص شرکت کنندگانی که قاعده رقابت را پذیرفته‌اند، فرض است که متناسب شرایط بعد از انتخابات با یکدیگر سخن بگویند؛ چرا که پذیرش نتیجه توسط کسانی که بازی را به‌هر دلیل واگذار کرده‌اند، نشانه بسیار خوبی است از اینکه رقابت، شرافتمندانه و قانونی بوده است.

بر این اساس طرف پیروز ملزم است با پشتوانه رأی مردمی خود، در فرصت ۴ ساله علاوه بر برآورده کردن مطالبات مردمی که به او رأی داده‌اند، از حقوق قانونی جمیع ملت اعم از موافق، منتقد و حتی مخالف دفاع کند و از سوی دیگر جناحی که نتیجه را واگذار کرده، با‌وجود شکست و ناکامی باید همچنان در صحنه حیات و فعالیت داشته باشند؛ چرا که به هر حال بخشی از جامعه سیاسی قلمداد می‌شوند و حذف آنها نه ممکن و نه به مصلحت است. دیدار اخیر رئیس جمهوری با جمعی از اعضای ارشد جامعه روحانیت مبارز را نیز باید از این دریچه نگریست.

بی‌گمان رئیس جمهوری تلاش می‌کند مطالبات رأی دهندگان به خود همچنین برنامه‌های دولت تحت مسئولیتش را تحقق بخشد اما این خواست زمانی عملی می‌شود که جامعه در آرامش پایدار باشد. نمی‌توان در جامعه‌ای که درگیرودار دو قطبی‌های کاذب است، انتظار پیشرفت، تکامل و توسعه داشت. چه توسعه نیازمند این است تا همه مصداق آن شعر معروف، دست در دست هم دهیم به مهر و میهن خویش را کنیم آباد.

بنابراین دیدار فرد منتخب اکثریت مردم با تشکل‌هایی که در موسم انتخابات با وی زاویه داشتند نباید باعث تعجب یا تفاسیر عجیب و غریب بخشی از جامعه سیاسی کشور شود؛ فراموش نکنیم در طول صد و ۱۰ سال گذشته، یعنی از دوران مشروطیت تا امروز دو قطبی‌های کاذب انرژی فراوانی از جامعه ما گرفته است.

در همان مشروطیت، شاهد دو قطبی مشروطه طلبی و مشروعه‌خواهی شدیم که هیچ سودی نداشت و جامعه ایرانی را متضرر کرد. هنوز آن دو قطبی پایان نیافته بود که اختلاف حزب دموکرات با حزب اعتدالیون، به شکل دیگری دو قطبی دیگری انجامید. اختلاف درباره نیابت سلطنتی عضد الملک قاجار یا ناصر الملک قاجار؛ اختلاف بر سر اینکه ‌باید به انگلیس نزدیک شد یا روسیه یا جریان جدی دیگری مثل امریکا و امثالهم، اصطکاک شدیدی در جامعه ایرانی به وجود آورد که سرانجام خوبی نداشت و علاوه بر هدر دادن ظرفیت‌ها و منابع، به ناامنی فکری و سیاسی مشروطه خواهان و پادشاهی رضا خان منجر شد.

بعد از شهریور ۱۳۲۰ هم شاهد دو قطبی‌هایی بودیم که هیچ گاه منافع ملی را تأمین نکرد؛ مهم‌ترین آن، دو قطبی ملّیون به رهبری مصدق و مذهبیون به پرچمداری آیت‌الله کاشانی بود. آنجا که این دو جریان و زمامدارانشان با هم بودند، نفت ایران ملی شد و زمانی که جدا شدند، کودتای ۲۸ مرداد اتفاق افتاد.

از فردای پیروزی انقلاب هم شاهد دو قطبی‌هایی بودیم که خسارات خود را داشت؛ از جمله اختلاف سال‌های ۵۷ و ۶۰ که خسارات زیادی به جامعه تحمیل کرد.

به‌نظر می‌رسد تجربه یکصد سال گذشته کفایت می‌کند تا دیگر به جای این اختلاف‌ها و افتراق‌ها و دو قطبی‌های کاذب، هیچ گروهی در اندیشه حذف گروه دیگر نباشد و به مدد گفت‌و‌گو و تعامل برای توسعه ملی، اختلافات را کم کرده و بیش از گذشته به هم نزدیک شویم. آقای روحانی یکی از شخصیت‌هایی بود که همان اول انقلاب توانست با موضع‌گیری‌های منطقی و اعتدالی خود، جایگاه ویژه‌ای در جناح‌های سیاسی داشته باشد.

حتی برخی از چهره‌های نهضت آزادی از برخورد آقای روحانی در مجلس شورای اسلامی اول نسبت به مخالفین خود، ابراز رضایت کرده و او را «منصف» توصیف کرده‌اند. آقای روحانی در مجلس دوم محوریت جمعی را داشت که به اسم مجمع عقلا شناخته می‌شد و در آن هم از نیروهای چپ و هم از نیروهای راست آن زمان در آن عضویت داشتند. خصیصه اعتدال گرایی آقای روحانی سبب شد در جریان انتخابات سال ۹۲ مورد وثوق جریان اصلاح‌طلب، اعتدال گرا و بخشی از اصولگرایان میانه رو قرار بگیرد. وی در جریان رقابت‌های انتخابات ریاست جمهوری یازدهم اعلام کرد در صورت پیروزی کابینه‌ای فراجناحی تشکیل خواهد داد و بعد هم در میدان عمل در چینش کابینه هم از اصلاح‌طلبان و هم اصولگرایان استفاده کرد.

در این میان نکته قابل تأمل دیگر، پرهیز از خط کشی‌های سفت و سخت است؛ یکی از ویژگی‌های عرصه سیاسی کشور، سیالیت آن است. واقعیت این است که می‌توان با آقای حسام‌الدین آشنا موافق بود که گفت «راست» به سمت روحانی چرخید.

چه آقای روحانی شخصیت و منش مستقل و اعتدالی دارد و با همین تفکر و رویکرد توانست در عرصه سیاسی کشور حرکت رو به جلویی داشته باشد.

مجموعه رویدادهای چند سال اخیر به ما این امکان را می‌دهد که بگوییم گرایش اعتدالی بیش از هر زمان دیگری در کشور به وجود آمده است؛ مشی و سلوکی سیاسی که هم در اصلاح‌طلبان و هم در اصولگرایان بیش از گذشته دیده می‌شود.