«كُلنل»، عاشقانه‌ ای در بستر تاريخ معاصر

سيدجواد روشن در روزنامه شرق نوشت: گروه تئاتر نقاب یکی از گروه‌های جوان و خوش‌فكر تئاتری است که فعاليت مستمري در توليد و اجراي تئاتر دارند و البته در سينما و تلويزيون نيز فعال هستند. ويژگي خوب اين گروه كه البته ازجمله نيازهاي هر گروهي نيز هست، استفاده از بازيگران و عوامل ثابتي است كه در بيشتر پروژه‌هاي نمايشي‌شان حاضر هستند.

خیرالله تقیانی‌پور نویسنده بیشتر آثار این گروه است و خود او در کنار جواد نوری کارگردانی اغلب این آثار را بر عهده دارد. نمايش‌هاي «دو روی روایت نادری»، «طروپ طرب»، «پري» و «تعبير يك رؤيا» ازجمله آثار نمايشي اين گروه است.

نمایش قبلی این گروه با عنوان «بوقلمون» نوشته و کار خیرالله تقیانی‌پور بعد از موفقیت در سی‌وسومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، در سال ٩٤ در اجرای عمومی نیز مورد استقبال خوب مخاطبان قرار گرفت و نگارنده معتقد است آن نمایش یکی از آثار شاخص خیرالله تقیانی‌پور و گروه تئاتر نقاب است و حالا تقیانی‌پور در آخرین اثر خود به سراغ تاریخ - كه يكي از دل‌مشغولي‌هاي اوست- رفته و الگوهای موردعلاقه خود در نمایش‌های ایرانی-سنتی را مجددا در اجرا مورد استفاده قرار داده است.

تقياني‌پور در اين اثر به سراغ دوره قاجار و عصر مشروطه رفته است. عين‌الدوله طبق تاريخ، بعد از به قدرت‌رسيدن مظفرالدين‌شاه، حاكم تهران و سپس صدراعظم مي‌شود. او از مخالفان و دشمنان مشروطه‌خواهان بود كه بقاي خود را در نابودي مشروطه مي‌دانست. در نمايش «كلنل» عين‌الدوله (با بازي حسين پاكدل) براي سركوب مشروطه‌خواهان و حفظ قدرت خود، از عشق عزيز به پري استفاده مي‌كند تا با حذف سيدعلي اوسط (با بازي آرش آصفي) كه از سركردگان مشروطه‌چيان است، كماكان قدرت را در دست داشته باشد.

عزيز (با بازي شهرام حقيقت‌دوست) از كودكي دل‌سپرده پري (با بازي مونا فرجاد) دخترعموي خود بوده ولي پري با سيدعلي اوسط ازدواج مي‌كند ولي اين عشق براي عزيز فراموش نمي‌شود. حالا عزيز مي‌خواهد از غيبت سيد كه مدتي پنهان است استفاده كند تا دوباره به پري نزديك شود و... .نمايش «كلنل» يك روايت عاشقانه را در بستري تاريخي روايت مي‌كند و نشان مي‌دهد كه عشق چگونه به دست قدرتمندان به مسلخ مي‌رود و قرباني مي‌شود. در اينجا عشق عزيز به پري و پري به سيدعلي اوسط تبديل به عشق به وطن، خاك و ناموس مي‌شود و سرانجام سيداوسط به عنوان يك آزادي‌خواه و وطن‌پرست، اعدام مي‌شود. هرچند در اين راه خون‌هاي ديگري نيز ريخته مي‌شود و پري و عزيز نيز كشته مي‌شوند.تقیاني‌پور تاريخ را فقط بهانه‌اي قرار داده تا نگاه و روايت خودش را داشته باشد و شايد بتوان گفت آنچه بيشتر در نگاه او مورد توجه بوده، تأكيد بر ناداني توده مردم است كه چگونه از طرف صاحبان قدرت و ثروت مورد سوءاستفاده قرار مي‌گيرند؛ مردمي كه چشم در ظاهر دارند و گاهی براي لقمه‌اي نان، چشم بر حقيقت مي‌بندند.

دراين‌ميان دين‌داران حكومتي نيز هستند كه براي بقا و كسب ثروت، حاضرند هر حرامي را حلال و هر حقي را ناحق كنند و شيخ‌مقصود (با بازي سيروس همتي) نمادي از اين‌گونه افراد است. نمايش‌نامه همان‌قدر كه به‌خوبي داستان‌گويي مي‌كند، به همان اندازه نيز به لايه‌هاي محتوايي و مفهومي توجه دارد و به لحاظ پرداخت، ساختار و شخصيت‌پردازي نمره قابل‌قبولي دارد.

تقياني‌پور در نگارش و در اجرا از گونه‌هاي نمايش ايراني ازجمله تعزيه بهره گرفته و به‌خوبي پيوندي محتوايي با اثر ايجاد كرده است. او با برپايي مجلس تعزيه ارينب و حضور پري در اين مجلس به جاي ارينب، داستان زندگي ارينب را نيز بازگو مي‌كند كه يزيد چگونه مي‌خواهد با توسل به زور و نيرنگ او را از همسر خود دور و از آنِ خود كند كه مشابهت دارد با دسيسه‌هاي عزيز در تصاحب پري. همان طور كه اشاره شد تقياني‌پور در شيوه كارگرداني و اجرا به‌خوبي از قالب‌هاي نمايش‌هاي ايراني مثل تعزيه، روضه‌خواني، سايه‌بازي، زن‌پوشي و... بهره گرفته و پيوندي درست با محتوا ايجاد كرده است.

از طرف ديگر با آنكه با اثري تراژيك روبه‌رو هستيم، ولي لحظات كمدي به‌خوبي در اثر مورد استفاده قرار گرفته و ميزان حساب‌شده‌اي دارد.نمايش «كلنل» به لحاظ بازيگري داراي معدل خوبي است و از بازي‌هاي روان و قابل‌قبول‌ برخوردار است. هرچند شايد هيچ نقشي به لحاظ بازيگري مخاطب را شگفت‌زده نكند، ولي نكته مهم درست بازي‌كردن و در خدمت اثربودن است كه نمايش «كلنل» به‌خوبي از اين امتياز برخوردار است.

كار در سالن‌هاي بزرگ ازجمله سالن اصلي تئاترشهر به لحاظ طراحي صحنه، طراحي ميزانسن، فضاسازي و... سخت است كه بايد گفت تقياني‌پور درمجموع توانسته است اين كار را به‌خوبي انجام دهد. طراحي صحنه (با طراحي رضا شاپورزاده) در خدمت فضاسازي و طراحي ميزانسن است و به‌خوبي فضايي را ايجاد كرده تا صحنه‌هاي مختلف در آن اجرا شود و از طرف ديگر شاپورزاده زيبايي‌شناسي صحنه را در تقارن‌سازي ديده و سعي كرده است تا عمق و عرض سالن اصلي را با دكور خود مهار كند.