فاجعه «حلبچه» در «دمشق» تکرار می‌شود

روزنامه بهار - جان لی اندرسون: تصاویر دردناک هستند. در یک ویدیو، مردی تلاش می‌کند که کودکی را به زندگی بازگرداند، پسری که احتمالا سه یا چهار ساله است، با پاشیدن آب به صورتش و فشردن بدن او، تلاشی بیهوده برای نجات پسرک رنگ پریده و لنگی که به نظر می‌رسد مرده باشد. در اطراف او پیکر‌های بی‌جان و نیمه جان زیادی وجود دارد پیکر‌هایی که با صورت روی زمین افتاده‌اند. مردانی درهم شکسته و غرق در فاجعه در اطراف حرکت می‌کنند، مردانی که نه توانایی و دانش نجات قربانیان را دارند و نه ابزاری. به‌طور غریبی هیچ خونی وجود ندارد اگر بود همه غرق می‌شدند.

این تنها یکی از ویدیو‌های متشنجی است که از تراژدی هولناک صبح روز چهارشنبه ۲۱ اوت در «غوطه» به دست ما رسیده است، منطقه‌ای نزدیک به دمشق که تحت تسلط شورشیانی بود که با رژیم اسد در سوریه می‌جنگند، در جنگی داخلی که به‌تازگی ادعا شده که بیش از صد‌هزار نفر تاکنون در آن کشته شده‌اند و قصاوت‌های زیادی از جمله چندین قتل عام گسترده در آن به وقوع پیوسته است. اما در منطقه «غوطه» چه اتفاقی افتاد که از تمام فجایع گذشته جلوتر است. تعداد کشته‌ها آن‌گونه که توسط شورشیان اعلام شده حدود‌هزار و سیصد نفر است. به دلیل بعضی از نشانه‌هایی که در فیلم وجود دارد گفته می‌شود که از گاز اعصاب سارین استفاده شده، اگرچه دلایل دیگری نیز وجود عوامل دیگر را دخیل می‌کند.

صبح چهارشنبه هنگامی که اولین گزارش این حمله منتشر شد صحبت از ده‌ها قربانی بود و اما بعد تعداد قربانیان صدها نفر اعلام شد و پس از آن همزمان با ارسال آنلاین فیلم‌ها تعداد تخمینی کشته‌ها بالاتر رفت. یکی از اولین تووییت‌هایی که درباره این خبر دیدم، این بود: سوریه اکنون حلبچه است. (صدام حسین در سال ۱۹۸۸ در حمله‌ای نظامی علیه شهر کرد‌نشین حلبچه از سلاح شیمیایی استفاده کرد و بیش از پنج‌هزار غیرنظامی را کشت). در آن زمان صدام حسین به‌طور غیرعلنی متحد غرب بود، در جنگی مخوف و خونین علیه همسایه‌اش ایران، نسخه قدیمی شکاف مهلک میان شیعه و سنی، یعنی معضلی که اکنون سوریه را به میدان مرکزی جنگ تبدیل کرده است.

صدام در ابتدا مسئولیت حمله حلبچه را نپذیرفت، اگرچه بعد‌ها روشن شد که پسر عموی او علی حسن المجید یا همان «علی شیمیایی» این حمله را انجام داده بود. درست مانند بقیه حملات شیمیایی که در این جنگ از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ بیش از یک‌میلیون ایرانی و عراقی را کشت. دولت ریگان در آن زمان به ارتش صدام کمک می‌کرد و از طریق سیستم هوابرد آواکس محل تجمع نیروهای نظامی ایران را به عراق اطلاع می‌داد. واکنش دولت ریگان در ابتدا این بود که طرف صدام را گرفت و تلاش کرد ایران را به استفاده از سلاح شیمیایی در جنگ متهم کند. تلاشی شرم آور برپایه اطلاعات دروغ، تنها پس از مدت زمانی طولانی هنگامی که حقایق این حمله آشکار شد ایالات متحده موضع خود را اصلاح کرد.

داستان حلبچه نمونه‌ای از سیاست‌های غیراخلاقی و آزار دهنده‌ای است که در زمان طرح ادعای کاربرد سلاح شیمیایی زنده می‌شود. قدرت‌های بزرگ درباره ممنوعیت استفاده از این سلاح‌ها در پروتکل ژنو در سال ۱۹۲۵ به توافق رسیدند، پیمانی که اکثر کشورهای دیگر درنهایت آن را امضا کردند. با چند استثنا، که صدام حسین بد نام‌ترین آن‌هاست.

از آن زمان تا درگیری‌های سوریه، سلاح‌های شیمیایی به ندرت استفاده شده است. در طول شش ماه گذشته چندین گزارش درباره استفاده محدود از سلاح‌های شیمیایی در میدان جنگ سوریه منتشر شده است. (حملاتی که هرگز منتشر نشد که چه گروهی در آن از سلاح شیمیایی استفاده کرده بود) اگر در حملات «غوطه» عامل شیمیایی استفاده شده باشد پس مطمئنا «خط قرمزی» که رییس‌جمهوری اوباما سال گذشته درباره کاربرد سلاح‌ها در سوریه تعیین کرد، شکسته شده است. نکته قابل توجه و عجیب و غریب اینجاست که حمله به غوطه تنها چند روز پس از ورود تیم بازرسان شیمیایی سازمان ملل به دمشق اتفاق افتاد و این سوال ایجاد می‌شود که چرا باید دولت اسد به سادگی شواهد مشکوک تخلفات خود را به جامعه بین‌الملل بدهد. این موضوع نیز تعجب آور است که در هفته‌های اخیر رژیم اسد در درگیری‌ها دست بالا را داشته است. به گفته یک دیپلمات غربی در منطقه، رژیم انجام چنین کاری را انکار می‌کند اما آزمون کلیدی، تسهیل دستیابی سریع تیم متخصص سازمان ملل در دمشق به این منطقه است.

در پایان آن چیزی که روشن به نظر می‌رسید این است که در سراسر سوریه و در حومه پایتخت آن‌که یکی از قدیمی‌ترین شهرهای جهان است به‌طور مداوم مردم به طرز وحشتناکی به سوی مرگ می‌روند. قربانیانی که کودکان یا زن و مردان غیرنظامی هستند. این یکی از وحشتناک‌ترین فجایع انسانی است که دولت اوباما ثابت کرده که در حل آن ناتوان است یا تمایل چندانی به تغییر آن ندارد.