بازگشت توپ برجام به زمین ترامپ

امیر ساعدی داریان در رویداد ۲۴ نوشت: مهلت کنگره ایالات‌متحده برای بازنگری در توافق هسته‌ای با ایران به پایان رسید و بار دیگر توپ تصمیم‌گیری درباره آینده این توافق به زمین دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا بازگشت.

کنگره آمریکا ۶۰ روز مهلت داشت تا درباره بازنگری توافق هسته‌ای و اعمال تحریم‌های تازه باهدف محدود کردن بیش‌ازپیش جمهوری اسلامی در دو حوزه برنامه موشکی و فعالیت‌های منطقه‌ای تصمیم‌گیری کند.

این ضرب‌الاجل در پی مخالفت دونالد ترامپ با تائید پایبندی جمهوری اسلامی ایران به توافق هسته‌ای که مطابق این توافق هر ۹۰ روز یک‌بار باید توسط رئیس‌جمهوری آمریکا اعلام شود، تعیین شد.

ترامپ در سخنرانی روز ۲۱ مهرماه توافق هسته‌ای ایران را «یکی از بدترین و یک‌جانبه‌ترین توافقاتی که ایالات‌متحده تاکنون به آن واردشده» خواند و اعلام کرد نمی‌تواند پایبندی ایران را به این توافق تائید کند.

او در توضیح راهبرد دولت خود در قبال ایران و توافق هسته‌ای از کنگره خواست قانون پیش‌تر تصویب‌شده در داخل آمریکا موسوم به «قانون بررسی توافق هسته‌ای ایران» یا «اینارا» را برای نظارت بر توافق هسته‌ای تقویت کنند.

طبق مفاد قانون «اینارا»، درصورتی‌که رئیس‌جمهور آمریکا نتواند پایبندی ایران به توافق هسته‌ای را تائید نکند، کنگره ۶۰ روز تقویمی فرصت دارد برای تصمیم‌گیری درباره بازگرداندن تحریم‌های رفع شده علیه ایران که به معنی خروج آمریکا از توافق خواهد بود و یا اتخاذ تصمیم‌های دیگر.

پس از سخنرانی ترامپ و ارسال توپ تصمیم‌گیری درباره توافق هسته‌ای به زمین کنگره بود که سناتورهای جمهوری‌خواه آمریکایی که به مخالفان برجام در کنگره شهره شده‌اند طرحی را ارائه کردند تا به ادعای آن‌ها اصلاحات مدنظر ترامپ در توافق هسته‌ای را موردتوجه قرار داده است.

این طرح که «باب کورکر»، رئیس کمیته روابط خارجی سنا و «تام کاتن»، سناتور جمهوری‌خواه ایرانی آن را ارائه کردند، دارای مفادی بود که به‌طور خلاصه، معیارهای بازگشت تحریم‌ها را گسترده‌تر کرده، خواستار دائمی کردن محدودیت‌های ایران در توافق می‌شود، ایران را به بازرسی‌های نظامی ملزم می‌کند، ممنوعیت استفاده از سانتریفیوژها را دائمی کرده، محدودیت‌های ذیل برجام برای غنی‌سازی ایران را دائمی کرده و به دنبال ملزم کردن ایران به تعهدات غیرهسته‌ای شده است.

اما کورکر مدتی بعدازآنکه نتوانست حمایت نمایندگان دموکرات برای تصویب این طرح را جلب کند اعلام کرد که آن را متوقف کرده است. وی در اظهاراتی چندی بعد گفت که دولت آمریکا برای «اصلاح» برجام بایستی حمایت متحدان اروپایی واشنگتن را جلب کند، در غیر این صورت، نمایندگان کنگره بر سر طرحی که با مخالفت اروپایی‌ها روبه‌رو باشد، توافق نخواهند کرد.

در طی دو ماه گذشته که ترامپ با تصمیم خود آینده توافق هسته‌ای را دچار تردید جدی کرده بود دیپلمات‌های اروپایی برای نجات این توافق از شر رئیس‌جمهوری آمریکا رایزنی‌های گسترده و تنگاتنگی را با اعضای کنگره آمریکا به راه انداختند.

در همین راستا ابتدای ماه جاری در اقدامی بی‌سابقه تیمی از دیپلمات‌های بلندپایه سه کشور انگلیس، آلمان و فرانسه برای دیدار با مقامات واشنگتن و گفتگو پیرامون لزوم پایبندی آمریکا به توافق هسته‌ای ایران، راهی آمریکا شدند.

این رایزنی دیپلمات‌های اروپایی در واشنگتن غیر از سفر فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و بوریس جانسون وزیر خارجه انگلیس به آمریکا برای مذاکرات مستقیم با مقامات وزارت خارجه و اعضای کنگره آمریکا درباره ضرورت حفظ برجام است.

موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا ۱۷ آبان ماه در پایان سفر به واشنگتن اعلام کرد که در گفت‌وگوهایش با قانون‌گذاران آمریکایی به این نتیجه رسیده که آن‌ها قصد دارند از پایبندی آمریکا به توافق اتمی با ایران اطمینان حاصل کنند. او درعین‌حال گفته بود: «نشانه‌های روشنی دیدم که نیت کنگره حفظ تعهد ایالات‌متحده به توافق است.»

پس از گذشته یک ماه از آن سفر شواهد و قرائن حکایت از آن دارد که پیش‌بینی موگرینی درست از آب درآمده و کنگره باوجود تلاش برخی سناتورهای مخالف برجام نتوانسته است به توافقی درباره بازنگری برجام و یا اعمال تحریم‌هایی تازه علیه جمهوری اسلامی برسد.

این در حالی است که روز گذشته آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل در گزارشی که به شورای امنیت سازمان ملل ارائه داده، تائید کرده که جمهوری اسلامی ایران به تعهداتش در قالب توافق اتمی با کشورهای پنج به‌علاوه یک پایبند بوده است.

بر این اساس به‌واقع اعضای کنگره نتوانسته‌اند به بهانه‌ای برای محکوم کردن و زدن مهر تائید بر تصمیم ترامپ درباره ضرورت خروج از برجام دست پیدا کنند. بر این اساس توپ تصمیم‌گیری درباره توافق هسته‌ای بدون هرگونه تغییر از طرف کنگره دوباره به زمین کاخ سفید بازگشته است.

بر این اساس این احتمال وجود دارد دونالد ترامپ که تهدید کرده بود که اگر این توافق مورد بازبینی قرار نگیرد دستور خروج از آن را صادر می‌کند با بی‌توجه ای که از طرف کنگره روبرو شده تصمیم خود در خروج از برجام را عملی کند.

هرچند برخی از مشاوران ارشد ترامپ ازجمله «جیمز متیس» وزیر دفاع آمریکا، به ترامپ توصیه کرده‌اند که همچنان در برجام بماند زیرا نگران هستند که خروج آمریکا از برجام، تأثیرات منفی بر امنیت خاورمیانه و آن دسته از هم‌پیمانان آمریکا که در برجام باقی می‌مانند، داشته باشد.

وندی شرمن که تیم مذاکراتی دولت اوباما را رهبری می‌کرد، نیز لغو توافق را اشتباه دانسته و گفت: «خروج از توافق همچنین به کره شمالی نشان می‌دهد که به‌هرحال گفت‌وگو با آمریکا ارزش ندارد.»

بر این اساس روزهای پیش رو برای آینده برجام روزهای سرنوشت سازی است؛ روزهایی که یا ترامپ در ادامه اقدام‌های مخرب خود علیه نظم بین‌المللی دستور خروج آمریکا از برجام را صادر خواهد کرد و یا تسلیم فشار مشاوران و متحدان اروپایی با مسئولیت کنگره به همراهی با برجام البته با اکراه ادامه خواهد داد و همچنان شمشیر داموکلس خود را بالای سر برجام نگاه خواهد داشت.