چالش تحریم‌ ایران، برای رؤسای جمهوری آمریکا

روزنامه آسمان آبی نوشت: با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷) روابط دیپلماتیک ایران و ایالات متحده با چالش‌های جدی روبه‌رو شد. از آن سال به بعد آمریکایی‌ها که متحد منطقه‌ای خود را از دست داده بودند، گزینه تقابل با جمهوری اسلامی را برگزیدند و در هر دوره‌ای به بهانه‌ای تلاش کردند ایران را تحت فشار قرار دهند. در این مطلب سابقه تحریم‌های آمریکا در دوران رؤسای جمهوری ایالات متحده را مرور می‌کنیم.

ایجاد ساختاری علیه ایران

دانشجویان پیرو خط امام(ره) پس از آن‌که ایالات‌متحده حاضر نشد شاه سابق را به ایران تسلیم کند، سفارت آمریکا در تهران را اشغال کردند. مدارک یافت‌شده در این ساختمان نشان می‌داد آمریکا در تدارک کودتایی جدید بود که از پیروزی انقلاب اسلامی جلوگیری کند. درنهایت ۵۲ نفر از کارکنان آمریکایی به مدت ۴۴۴ روز بازداشت شدند. جیمی کارتر، رئیس‌جمهوری وقت آمریکا، برای آزادی کارکنان سفارتش در ایران تلاش‌های زیادی کرد؛ ازجمله تلاش برای اجرای عملیات نظامی که هیچ‌یک به نتیجه نرسید و درنهایت رونالد ریگان، جانشین کارتر، ۲۰ ژانویه ۱۹۸۱ به کاخ سفید رفت تا گره سفارت آمریکا در تهران به دست او باز شود. سال ۱۹۸۰ تمام روابط دیپلماتیک دو کشور قطع شد و اولین دور تحریم‌ها علیه ایران در همان زمان به تصویب رسید. کارتر واردات نفت از ایران را ممنوع اعلام کرد و ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران نیز که در آمریکا قرار داشت مسدود شد. از همان سال‌ به بعد دولت کارتر هر گونه معامله تجاری با ایران را ممنوع اعلام کرد.

ابزار انتقام

ریگان مسیری را که کارتر آغاز کرده بود ادامه داد. در سال ۱۹۸۳ رونالد ریگان مانند سلفش تحریم‌های تازه‌ای را علیه ایران تصویب و اجرا کرد. او در سال ۸۳ با پرداخت هرگونه وام بین‌المللی به ایران مخالفت کرد. بهانه ریگان برای اجرای این تصمیم، حمایت ایران از گروه‌های تروریستی در منطقه بود؛ درحالی‌که ایران پس از انقلاب اسلامی از گروه‌ها و جریان‌های انقلابی که علیه دیکتاتورهای محلی فعالیت می‌کردند حمایت می‌کرد. پس از ادامه تحریم‌های ریگان، ایران نیز تهدید کرد محدودیت‌هایی را برای عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های نظامی از تنگه هرمز در نظر می‌گیرد. در سال ۱۹۸۷ ریگان نیز محدودیت‌های تازه‌ای برای واردات از ایران وضع کرد. همچنین آمریکا فروش اقلام دوگانه به ایران را ممنوع اعلام کرد؛ کالاهای دوگانه کالاهای غیرنظامی هستند که انطباق نظامی نیز دارند و ممکن است در صنایع تسلیحاتی استفاده شوند.

تحریم به سبک دموکرات‌ها

بیل کلینتون، رئیس‌جمهوری دموکرات ایالات متحده، کسی بود که تحریم‌های ضد ایرانی را تا سال ۱۹۹۵ تمدید کرد. کلینتون تلاش می‌کرد ایران را به‌عنوان حامی تروریسم در منطقه و جهان معرفی کند و از این طریق ایران‌هراسی را در جهان گسترش دهد. اتهام تولید و تلاش برای دستیابی به سلاح‌های کشتار جمعی برای اولین‌بار در دولت کلینتون به ایران نسبت داده شد. کلینتون نیز همکاری و مشارکت با صنعت نفت ایران را به‌طور کامل ممنوع اعلام و تمام سرمایه‌گذاری‌های آمریکایی‌ها در ایران تا سال ۱۹۹۷ را لغو کرد؛ بنابراین همکاری‌های تجاری- اقتصادی کمی میان دو کشور باقی ماند. کلینتون دیگر کشورهای جامعه جهانی را نیز تشویق می‌کرد سطح روابط تجاری- اقتصادی‌شان با ایران را کاهش دهند.

محاصره اقتصادی

اتهام بی‌ثبات‌سازی منطقه‌ای برای اولین‌بار به‌طور رسمی در دوران جورج دبلیو بوش علیه ایران مطرح شد. در دوران ریاست‌جمهوری جورج بوش پسر، شرکت‌ها و افراد زیادی به فهرست تحریمی ایالات متحده آمریکا افزوده شدند. آمریکا در این دوره تلاش ‌کرد از همکاری‌های اقتصادی کشورهای دیگر با ایران جلوگیری کند. اتهامات جدید علیه جمهوری اسلامی ایران همزمان با آغاز جنگ آمریکا شروع شد. ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ مانع از همکاری‌های موسوم به «یو- ترن» با ایران شد؛ روشی برای انتقالات بانکی که برای کشورهای تحت تحریم مورد استفاده قرار می‌گرفت. گرچه در دوران جورج بوش و در جریان عملیات نظامی افغانستان همکاری‌های مشترکی میان دو کشور علیه تروریست‌ها در منطقه انجام شد، بوش پسر درنهایت علیه ایران اقدام کرد و تحریم‌های جدیدی به فهرست تحریم‌های قبلی اضافه شد.

آغاز پایان

باراک اوباما، رئیس‌جمهوری دموکرات، وارث فهرستی بلند از تحریم‌ها علیه ایران بود؛ البته او در دوران ریاست‌جمهوری‌اش بر تعداد این تحریم‌ها افزود. اوباما در سال ۲۰۱۰ میلادی واردات مواد غذایی و فرش ایران به آمریکا را ممنوع اعلام کرد. کنگره نیز در گسترش تحریم‌ها علیه ایران با اوباما همکاری کرد. ایران تقریبا یک‌سوم بنزین مصرفی خود را وارد می‌کند و اوباما تلاش می‌کرد کشورهایی را که به ایران بنزین می‌فروشند از این کار منصرف کند. شرکت ملی نفت ونزوئلا یکی از شرکت‌های مهم جهانی بود که به دلیل همکاری‌های نفتی با ایران مشمول تحریم‌های آمریکا قرار گرفت. درنهایت با آغاز مذاکرات هسته‌ای میان ایران و قدرت‌های جهانی، جدی‌ترین تلاش برای تغییر در ساختار تحریم‌های ایران از آغاز انقلاب اسلامی شکل گرفت. دوسال بعد در سال ۲۰۱۵ مذاکرات به نتیجه رسید و براساس گزارش‌های مستند از سوی سازمان ملل متحد و آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، ایران به فعالیت‌های هسته‌ای خود ادامه می‌دهد و تحریم‌های هسته‌ای علیه آن از سوی نهادهای بین‌المللی، اتحادیه اروپا و آمریکا نیز لغو شد. تحریم‌های هسته‌ای ایران در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما در سال ۲۰۱۶ میلادی لغو شد.

عصر تحریم، رؤیای ترامپ

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ماجراجوی آمریکا، که تاکنون رفتارهای سیاسی خارج از عرف زیادی از خود نشان داده است، در جریان رقابت‌های انتخاباتی به‌شدت علیه توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی انتقاد کرد و آن را بدترین توافق در تاریخ ایالات متحده نامید. ترامپ وعده داد که با انتخابش به‌عنوان رئیس‌جمهوری آمریکا از برجام خارج می‌شود،‌ اما در عمل با چالش‌های بسیاری ازجمله همراهی نکردن متحدان اروپایی روبه‌رو شد. ۶۰ روز پیش ترامپ از تأیید اجرای برجام از سوی ایران سر باز زد و پرونده بررسی برنامه‌ها و فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران را به کنگره سپرد. کنگره نیز براساس قانون دو ماه فرصت داشت درباره این پرونده تصمیم‌گیری کند. درنهایت با سررسید موعد مقرر، پرونده برنامه هسته‌ای ایران بار‌دیگر به کاخ سفید بازگشت و ترامپ بار دیگر با چالشی به نام برجام روبه‌روست.