ژست‌های خاورميانه‌ایِ رئیس جمهور فرانسه

مرتضي مكي در روزنامه اعتماد نوشت: موضع جديدي كه امانوئل ماكرون، رييس‌جمهور فرانسه در مورد بشار اسد اعلام كرد، بر اساس تغييراتي كه در عرصه ميداني سوريه در چند ماه گذشته سوريه رخ داد، اتخاذ شد.

در ٦ سال گذشته اروپايي‌ها تلاش زيادي كرده‌اند كه دولت بشار اسد را ساقط كنند، اما در عمل در برابر جريان مقاومت و اتحادي كه ميان ارتش و نيروهاي مردمي سوريه، با پشتيباني جمهوري اسلامي ايران و روسيه و نيروهاي مدافع حرم از عراق، افغانستان و پاكستان، موفقيتي كسب نكردند.

معادلات نظامي و ميداني طي ماه‌ها به نفع بشار اسد تغيير كرده است. دولت‌هاي اروپايي با توجه به فضاي موجود در منطقه، نمي‌خواهند بيش از اين تنش و بحران در منطقه بالا بگيرد چرا كه به هر حال تحولات منطقه خاورميانه نيز در حوزه امنيت ملي آنها قرار مي‌گيرد. طي شش سال گذشته چه از نظر موج پناهجويان و چه از نظر تهديدهاي تروريستي كه عليه آنها رخ داد، عملا در معرض تهديد قرار گرفتند. اروپايي‌ها امروز به دنبال اين هستند كه ثبات و امنيتي نسبي در منطقه خاورميانه برقرار شود.

فرانسه يك قدرت سياسي و نظامي در اروپا است و يكي از دو محور اصلي و موتور محركه اتحاديه اروپا در كنار آلمان محسوب مي‌شود. با توجه به خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا، نقش سياسي، امنيتي و نظامي فرانسه در اتحاديه اروپا تقويت مي‌شود. مواضعي هم كه امانوئل ماكرون طي هفت ماه گذشته در سياست خارجي فرانسه اتخاذ كرده است در چارچوب نقشي است كه دولت‌هاي گذشته فرانسه براي خود تعريف كرده‌ بودند. فرانسه هميشه علاقه‌مند بود كه چه در اروپا و چه در حوزه‌هاي نفوذ فرانسه در خاورميانه و آفريقا، نقش فعال‌تر و مسلط‌تري داشته‌ باشد.

اما واقعيت اين است كه طي دهه‌هاي اخير، فرانسوي‌ها نقشي را كه در گذشته در خاورميانه داشتند از دست دادند. درست است كه در نقاطي مانند لبنان همچنان نقش فرانسه به عنوان يك قدرت موثر، جريان‌ساز است، اما در سوريه ديگر فرانسه نقش مسلطي ندارد. با وجود تمام تلاش‌هايي كه دولت پيشين فرانسه براي گرد هم آوردن مخالفان دولت بشار اسد و معارضان سوري انجام دادند تا اهداف و سياست‌هاي خود را در خاك سوريه عملي كنند، اما نهايتا موفق به پيشبرد نظريات خود نشدند. با توجه به ناكامي پاريس در رسيدن به اهداف، به نظر مي‌رسد كه بخشي از اظهارات و سياست‌هاي اعلامي آقاي ماكرون به نوعي ژست‌هاي سياسي و تبليغاتي است. به خصوص برخي از اظهارات تند امانوئل ماكرون در برابر جمهوري اسلامي ايران يا برخي موضع‌گيري‌ها در مورد دولت سوريه، بيش از اينكه تاثير عملي در معادلات خاورميانه داشته ‌باشد...

بيشتر اقدام سياسي و تبليغاتي است. با توجه به تحولاتي كه در اروپا رخ مي‌دهد و سياست‌هايي كه امريكا در برابر ناتو و اتحاديه اروپا در پيش گرفته و باعث شده كه اروپايي‌ها بيش از هر زمان ديگر به سمت خوداتكايي امنيتي پيش بروند، ماكرون تلاش مي‌كند كه به هر صورت ممكن نقش پررنگ‌تري در عرصه سياست خارجي و امنيتي اروپا بازي كند. با اين حال همچنان نمي‌توان گفت كه بحران سوريه به يك مرحله پاياني و صلح قريب‌الوقوع نزديك شده است.

هر‌چند تحولات زيادي به نفع ارتش و دولت سوريه رخ داده است و بيش از نيمي از خاك كشور در كنترل دولت قرار گرفته‌، اما وضعيت سياسي سوريه بسيار پيچيده است. همچنان بخشي از خاك سوريه در اختيار كردهاست، بخشي در اختيار جبهه‌‌النصره ديگر گروه‌هاي تروريستي قرار دارد و حضور نيروهاي نظامي تركيه و امريكا هم ادامه مسير را پيچيده‌تر مي‌كند. شكست دور هشتم مذاكرات ژنو نشان داد موانع زيادي در مسير رسيدن به صلح، ثبات و امنيت در سوريه قرار دارد. اما اينكه امانوئل در اظهارات اخير خود در مورد سوريه اذعان كرد كه روسيه و ايران برنده اصلي در بحران سوريه بودند و اين اعتراف نشان مي‌دهد كه فرانسه نمي‌تواند نقش ايران را در حل و فصل بحران سوريه ناديده‌ بگيرد. در عين حال فرانسه تلاش مي‌كند تا نفوذ و اثر سياسي ايران در سوريه را حتي در عرصه تبليغاتي هم بگيرد. اما نهايتا فرانسه هم به اين موضوع پي برده است كه بدون مشاركت ايران، امكان رسيدن به صلح و ثبات در سوريه امكان‌پذير نخواهد بود.