انگیزه های ترامپ از تغییر پایتخت فلسطین

جاوید قربان اوغلی در شرق نوشت: دلایل و انگیزه‌های ترامپ در تصمیم تاریخی انتقال سفارت آمریکا به بیت‌المقدس هرچه باشد، سمت و سوی پیامدهای آن ایالات متحده آمریکا را در بحران دیرپای خاورمیانه با چالش‌های جدی روبه‌رو و برای دیگر بازیگران این بحران زمينه فرصت‌های جدیدی را فراهم کرده است.

این تصمیم دولت آمریکا با مخالفت اکثر قریب‌به‌اتفاق کشورهای جهان روبه‌رو شد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد با ١٢٨ رأی موافق در برابر تنها ٩ رأی مخالف قطع‌نامه‌ای را تصویب کرد که به موجب آن «هر تصمیمی که به تغییر در هویت، وضعیت یا ترکیب جمعیتی بیت‌المقدس منجر شود، ملغی محسوب می‌شود و کشورهای عضو سازمان ملل باید مطابق قطع‌نامه‌های شورای امنیت رفتار و از گشایش نمایندگی‌های دیپلماتیک در این شهر خودداری کنند». تمام کشورهای مسلمان، قدرت‌های مطرح اروپایی و همچنین پنچ کشور هند، روسیه، چین، برزیل و آفریقای جنوبی، اعضاي اتحادیه نیرومند اقتصادی بریکس (BRICS) به این قطع‌نامه رأی مثبت دادند. پیش از تصویب این قطع‌نامه در مجمع عمومی سازمان ملل، آمریکا مجبور شد برای جلوگیری از صدور قطع‌نامه‌ای مشابه در شورای امنیت این سازمان، از حق وتو استفاده کند.

مهم‌تر اینکه بانيان دو قطع‌نامه مذکور کشورهای مورد حمایت یا متحد آمریکا بودند. مهم‌تر اینکه ارائه‌کننده قطع‌نامه شورای امنیت، دولت مصر تحت حاکمیت ژنرال السیسی بود که با حمایت آمریکا دولت قانونی و برخاسته از رأی ملت محمد مرسی را با کودتای نظامی برکنار کرد. پیش‌نویس قطع‌نامه را ترکیه به همراه یمن به مجمع عمومی ارائه کردند که فارغ از شرایط کنونی منطقه در زمره کشورهای متحد آمریکا محسوب می‌شوند. تفاوت آمریکای تحت زعامت باراک اوباما و دونالد ترامپ تصویری است که از بزرگ‌ترین و قدرتمند‌ترین کشور جهان در دوران این دو رئیس‌جمهور به جهان عرضه می‌شود. رفتار اوباما در سیاست خارجی و پیشبرد اهداف آمریکا متکی بر قدرت نرم و دیپلماسی بود.

این روش ارتقای جایگاه آمریکا در عرصه بین‌المللی را در پی داشت. اوباما بدون توسل به زور و با قدرت دیپلماسی هوشمندانه و چندجانبه مهم‌ترین چالش بین‌المللی کشورش درباره سیاست هسته‌ای ایران را پشت سر گذاشت و تحسین جهانیان را برانگيخت. در مقابل، دونالد ترامپ از زمان برعهده‌گرفتن تصدی قدرت در ژانویه گذشته، پیوسته با زبان تهدید در برابر مخالفان و تحقیر درباره متحدان سخن می‌گوید که در هر دو مورد با واکنش کشورهای هدف، چهره‌ای منفی از آمریکا را به جهان عرضه کرده است و چنانچه ملاحظه کردیم، تصمیم شتابزده ترامپ در مورد بیت المقدس ضربه سنگینی بر اعتبار آمریکا وارد کرد تا جایی که امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه نیز آمریکای تحت زعامت ترامپ را منزوی اعلام کرد و محمود عباس مدعی شد که هیچ طرح صلح پیشنهادی آمریکا در منازعه اسرائیلی- فلسطینی را قبول نخواهد کرد.

تهدیدات مضحک ترامپ و نماینده آمریکا در سازمان ملل نیز نتوانست مانع از تصویب قطع‌نامه مجمع عمومی و بالطبع محکومیت اقدام آمریکا شود. ترامپ قبل از رأی‌گیری در سازمان ملل تهدید کرد که اگر کشورها به این قطع‌نامه رأی مثبت دهند، آمریکا کمک‌های مالی خود به آنها را قطع می‌کند و نیکی هیلی، نماینده آمریکا در سازمان ملل نیز در سخنانی قبل از رأی‌گیری هشدار داده بود که تصمیم مجمع عمومی در نگرش آمریکایی‌ها به سازمان ملل و همین‌طور روی نگاه این کشور به دولت‌هایی که به‌زعم او به آمریکا بی‌احترامی می‌کنند، تأثیر خواهد گذاشت. وی در اظهاراتی دور از شئونات دیپلماتیک گفته بود ترامپ از او خواسته تا نام کشورهایی را که علیه آمریکا رأی دهند، به او گزارش کند.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد منعکس‌کننده نظرات اعضای این نهاد بین‌المللی و نمایانگر افکار عمومی جامعه جهانی است و با وجود اینکه مصوبات و قطع‌نامه‌های مجمع عمومی الزامات اجرائی ندارد، ولي جنبه نمادین آن بر جایگاه کشورهای متخلف نزد افکار عمومی تأثیرگذار است. آمریکا و اسرائیل امروز بیش از هر زمان دیگری تحت فشارهای بین‌المللی قرار دارند. تهدیدات کودکانه ترامپ و نیکی هیلی که واکنش تند کشوری مانند بوتسوانا را نیز در پی داشت و همچنین اظهارات عصب‌آلود نماینده اسرائیل در سازمان ملل که برگزاری جلسه مجمع عمومی برای رأی‌گیری درباره قطع‌نامه پیشنهادی ترکیه و یمن را «شرم‌آور» خواند و در واکنشی منفعلانه پایتختی اورشلیم برای اسرائیل را غیر قابل بحث دانست، گواه این مدعاست. اما باید توجه داشت در صورتی که اقدامی عملی از سوی جهان اسلام و عرب در مواجهه با تغییر هویت بیت‌المقدس صورت نگیرد، بیم آن می‌رود که این مسئله نیز مانند تاریخ ٧٠ساله اشغالگری سرزمین‌های اسلامی توسط رژیم صهیونیستی مشمول مرور زمان شود و جهان را در برابر امر واقع قرار دهد.

اینکه بخش اعظمی از کشورهای جهان به مخالفت با تصمیم یک‌جانبه ترامپ برخاسته‌اند فرصت مغتنمی را فراراه کشورهایی قرار داده که مخالف اقدامات اشغالگرانه اسرائیل و حمایت آمریکا هستند و از آرمان فلسطین حمایت می‌کنند به‌خصوص اینکه مسئله قدس و هویت آن فراتر از مسئله فلسطین بوده و بیت‌المقدس شهری مورد احترام همه ادیان الهی و ازجمله مسیحیان جهان است.از این منظر، فارغ از اختلافات کشورهای منطقه، چهار کشور ایران، عربستان، مصر و ترکیه با وجود اختلاف دیدگاهشان درباره مسائل منطقه‌اي، بیشترین نقش و تأثیر را در مسئله فلسطین دارند. عربستان با وجود مشی متفاوتش مهم‌ترین حامی مالی فلسطینی‌هاست.

حمایت ایران از محور مقاومت، اسرائیل را به ستوه آورده و مصر با وجود امضاي معاهده پیمان کمپ دیوید در زمان انور سادات، با اقدامات تجاوزگرانه اسرائیل مخالفت می‌کند. ارائه قطع‌نامه اخیر در شورای امنیت که با وتوی آمریکا مواجه شد، نشان می‌دهد که این کشور با وجود قرار‌داشتن در اردوگاه غرب و دریافت کمک‌های قابل توجه مالی از آمریکا، حاضر به تبعیت محض از واشنگتن نیست و نهایتا اینکه رجب طیب اردوغان با هر انگیزه‌ای که تصور شود، ساعتی پیش از رأی‌گیری، از کشورهای عضو سازمان ملل خواست برای مشتی دلار رأی خود را به آمریکا نفروشند.

با توجه به این موارد ضروری است این کشورها در وهله اول اختلافات خود را در صورتی که پایان آن غیرممکن باشد، به حداقل رسانده یا برای مدتی کنار بگذارند. دیگر اینکه موضع متحد و یکسان این کشورها در مجامع بین‌المللی برای مخالفت با اقدام آمریکا در تغییر هویت بیت‌المقدس، اقدامی در جهت تقویت روحیه فلسطینی‌های تحت اشغال خواهد بود. تردیدی نیست آشفتگی منطقه که در چند دهه گذشته بی‌سابقه است، اختلافات کشورهای اسلامی و جنگ‌های نیابتی آنها در بحران‌های عراق، سوریه و یمن، مشوق اقدام گستاخانه ترامپ در تصمیم انتقال سفارت آمریکا به بیت‌المقدس، مشروعیت‌دادن به اشغال و تغییر هویت تاریخی و مذهبی بیت‌المقدس است. چهار کشور فوق‌الذکر با همراهی متحدان خود می‌توانند و باید زمین بازی را عوض کنند.