بودجه ۹۷ زیر ذره‌بین افکار عمومی

روزنامه شرق: شاید در هیچ دوره‌ای از تاریخ معاصر، بحث بودجه دولت این اندازه زیر ذره‌بین نگاه افکار عمومی قرار نگرفته بود. هنوز لایحه بودجه از پاستور به بهارستان نرفته بود که موجی از نقد و انتقاد نسبت به نحوه توزیع منابع بودجه به راه افتاد. تا اینجا باید گفت که یک اتفاق مثبت و امیدبخش افتاده است و از این‌همه حساسیت و نقد و نظر باید استقبال کرد، زیرا لایحه بودجه در تاریخ مدیریت اقتصادی کشور سرگذشت تلخ و اندوه‌باری داشته است.

همواره تصور عمومی این بوده که تصمیم‌گیری‌ها درباره توزیع بودجه در لابی‌های پشت صحنه انجام شده است و به‌همین‌دلیل در فصل تنظیم و تصویب بودجه، نهادهای مختلف برای بالابردن سهم خود مقابل مجلس صف می‌بستند. این واقعیت تلخ را رئيس‌جمهور در روز تقدیم بودجه در صحن مجلس بیان کرد. او تأکید کرد که برای اولین‌بار دولت تصمیم گرفته همه ارقام و اطلاعات بودجه و نحوه توزیع آن را که از نگاه عموم پنهان می‌ماند، روی خروجی سایت دولت قرار گیرد. رئیس‌جمهوری در ادامه، از نهادها، جریان‌های سیاسی و فراکسیون‌های مجلس خواست تا دولت را در اصلاح و تحول نظام بودجه کشور همراهی کنند. بنابراین تردید نباید داشت که اگر قرار باشد دولت در وضع متلاطم امروز کشتی توفان‌زده اقتصاد را به ساحل آرامش برساند، باید تحولی در همین نقطه، یعنی نظام توزیع بودجه رخ دهد. وضعیت اقتصادی کشور و فشارها بر طبقات متوسط جامعه با هر زمان دیگری متفاوت است و چنانکه در دخل‌وخرج دولت و ساير مجموعه‌ها تغییری ایجاد نشود، خطر بروز یک وضعیت وخیم‌تر دور از ذهن نیست. بودجه سال ۹٧ در حالی راهی بهارستان شده است که میزان درآمد حاصل از نفت، یعنی ۱۱۴‌هزار‌میلیارد تومان، فقط جوابگوی سه قلم از مخارج ضروری؛ یعنی حقوق و دستمزد، یارانه‌ها و طرح سلامت است.

هنوز بسیاری از نهادها و مؤسسات ثروتمند از پرداخت مالیات معاف هستند. درآمدهای مالیاتی دولت در سال نود‌و‌هفت، ۱۲۸‌هزار‌میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. ۲۰ درصد معافیت مالیاتی دارند و ۴۰ درصد دیگر فرار مالیاتی است و ایران یکی از بالاترین نرخ‌های فرار مالیاتی در جهان را دارد، اما مهم‌ترین مأموریت روحانی در غلبه بر دو آفت خطرناک «تبعیض و حیف‌ومیل بودجه»، به سهم شایان نهادهای فرهنگی برمی‌گردد. آن‌گونه که کارشناسان تأکید کرده‌اند، سال‌هاست چندین نهاد از ردیف بودجه فرهنگی سهم می‌برند، درحالی‌که منطق این رديف بودجه و نیز اهداف و نتایج این کار برای افکار عمومی روشن نیست. آنچه روشن است، هرگونه اصلاح و جرح‌وتعدیل در اين ردیف‌های بودجه با مقاومت‌های آشکار و پنهان روبه‌رو خواهد شد، اما قبل از این باید چند واقعیت مهم را مدنظر قرار داد:

١- خزانه دولت برخلاف گذشته، انباشته از دلارها و درآمدهای نفتی نیست. دارایی دولت كاهش يافته است. درآمد‌های مالیاتی و صادرات غیرنفتی نیز آن اندازه نیست که چاله‌های عمیق مشکلات اقتصادی را بپوشاند. مقام‌های دولت به‌صراحت اعلام کرده‌اند که دولت از جهت تأمین منابع حداقلی برای اداره امور و گرداندن چرخ اقتصاد کشور دچار چالش است. در این وضعیت، کسری بودجه و برهم‌خوردن تراز دخل‌وخرج دولت تنها یکی از عوارض سنت بد بودجه‌نویسی گذشته است.

٢- مشکل رانت‌خواری و حیف‌ومیل منابع ملی واقعیت تلخی است که امروز در عصر رسانه صورتی عریان برای افکار عمومی پیدا کرده است. کسی نیست که خبر نداشته باشد چند دستگاه و کدام نهادها از ردیف نهادهای خاص، بودجه کلان دریافت می‌کنند بی‌آنکه کارکرد و سودمندی آنها روشن شده باشد یا در قبال سهم بودجه پاسخ‌گو باشند.

٣- در صورت ادامه توزیع فله‌ای بودجه، نه‌تنها خطر سقوط اعتبار دولت در چشم مردم وجود دارد، بلکه اعتبار نهادهای مربوطه نیز زیر سؤال می‌رود. بنابراین روزهای حساس و خطیری پیش‌روی دولت وجود دارد و بودجه ٩٧ را که به تعبیر روحانی در دنیای شفاف رسانه‌ها ارائه شده است، باید آزمون دولت و مجلس به حساب آورد. تدوین‌کنندگان لایحه بودجه در سازمان برنامه‌ریزی و مدیریت، اصلاحاتی بر مبنای واقعیت‌های درآمد و هزینه دولت در بودجه اعمال می‌کنند، اما متأسفانه گاهي در صحن مجلس سرنوشت متفاوتی پیدا می‌کند. اگر مجلس همراهی نکند، کاری برای اصلاح بودجه و توزیع عادلانه و منطقی آن از عهده دولت برنمي‌آيد. این‌بار نیز انتظار نمی‌رود برخي دستگاه‌هاي خاص در لابی‌های درون مجلس از منافع خویش عقب‌نشینی کنند، اما رئیس‌جمهور در این مرحله برای شکستن دیوار تبعیض در نظام بودجه کشور یک یار نیرومند دارد و آن شبکه رسانه‌ای کشور و موج افکار عمومی است.