برآوردی اجمالی از آشفتگی‌های سیاسی ۲۰۱۸

فریدون مجلسی در روزنامه شرق نوشت: سال ٢٠١٨ برای ایران همراه با حوادث داخلی و بین‌المللی آغاز شد که نیاز به مدیریتی منطقی، معقول و راهگشا دارد. در عرصه بین‌المللی مثلثی متشکل از ترامپ، محمد بن‌سلمان و البته نتانیاهو از پیش هم‌سوگند شده‌اند که بر آشفتگی دامن بزنند.

بن‌سلمان که از ابراز آرزو و برنامه‌اش درباره کشاندن عرصه جنگ به داخل ایران ابایی نداشته است که تمایل به برقراری سلطه‌ای خلافتی بر منطقه و انتقام از شکست‌های عربستان در حمله به عراق و سوریه و یمن محرک اصلی آن است. نتانیاهو هم که خود را طرف جنگی اعلام‌شده اعلام کرده و در مقابل شعار نابودی اسرائیل با شعاری متقابل تلافی می‌کند. آمریکا نیز پیشینه ٤٠ سال خصومت متقابل و ایران‌هراسی و ایران‌ستیزی همراه با مزاج نامتعادل ترامپ مشغول بهانه‌جویی برای تسویه‌حساب است.

مسئله گره‌خوردن مسائل داخلی و بین‌المللی ایران به‌قدری مهم است که تحولات دیگر را در سایه قرار می‌دهد. برجام راه‌های تنفس اقتصادی ایران را تا حدودی گشوده است، اما با توجه به اینکه شرکت‌های بزرگ و خصوصا بانک‌های اصلی اروپایی و حتی آسیایی اطاعت از امیال یک‌جانبه آمریکا و اجتناب از ریسک را به توسعه روابط با ایران ترجیح می‌دهند، تکلیف را یکسره و چشم‌انداز همکاری اقتصادی بین‌المللی را محدود می‌کند، البته در ایران سابقه گلایه‌ها از آمریکا را به وقایع ٢٨ مرداد و موارد پیوند می‌دهند و آنها هم از گروگان‌گیری‌ای نام می‌برند که ‌میلیاردها دلار غرامت نصیبشان کرد، اما، کیست که نداند دلیل بحرانی‌شدن تدریجی روابط به نوع نگاه به اسرائیل و لابی مالی و سیاسی قوی آن کشور بازمی‌گردد که منجر به چنان روحیه ایران‌هراسی در آمریکا شده است که باوجود مشکلات مهمی که ترامپ با آن روبه‌رو است، در سایه هرگونه شعار یا اقدام ایران‌ستیزانه می‌تواند پناه بگیرد. از سوی دیگر شعار انتخاباتی دور دوم آقای روحانی این بود که همان‌طور که تحریم‌های بین‌المللی (شورای امنیت) را با برجام از میان برداشت، تحریم‌های دوجانبه (آمریکایی) را نیز از میان برمی‌دارد. نهادهای مخالف این شعار در داخل که بیشتر به تلافی و انتقام‌جویی می‌اندیشند، عملا اجرای این برنامه را خنثی و راه آن را مسدود کردند.

به‌این‌ترتیب در شرایط فعلی دولت راه محدودی برای اصلاحات اقتصادی در اختیار دارد و طرف نیز احتمالا برنامه‌هایی دارد. معمولا روش آنان به‌دام‌انداختن رقیب در جنگ یا جنگ‌هایی تدریجی و فرسایشی است تا با ایجاد مضیقه طرف را از پای درآورند. در شرایط اخیر که نمایش‌هایی برای تضعیف هرچه بیشتر دولت رخ داد، ناگهان با واکنش‌های تحریک‌شده متفاوتی مواجه شدند که می‌توانست یادآور حوادث مشابهی در منطقه باشد. تحولات ایران موجب شتاب بیرونی در انجام آن‌گونه برنامه‌ها شد که شتابزدگی از تأثیرگذاری آن کاست. با توجه به اعلامیه مشترک سران کشورهای اسلامی در استانبول که پس از وعده ترامپ به انتقال پایتخت اسرائیل به بیت‌المقدس صادر شد و امضا‌کنندگان، از جمله رئیس‌جمهور ایران الزام اسرائیل به اجرای قطع‌نامه‌های شورای امنیت و عقب‌نشینی از سرزمین‌های اشغالی و تشکیل دولت فلسطین را خواستار شدند، تصور می‌رفت و می‌رود مسیری برای ممانعت از بهانه‌جویی‌های اسرائیل و آمریکا گشوده شود که بی‌رابطگی جایگزین هراس و ستیز دوجانبه شود و ایران حمایت خود را در قالب جمعی کشورهای اسلامی قرار دهد.

این چشم‌انداز بستگی به این دارد که نهادهای خارج از دولت تا چه اندازه از این شیوه حمایت یا در مقابل آن ایستادگی کنند. تصور می‌رود با پیروی از عقلانیت بتوان ایران را نیز مانند هر کشور دیگر جهان وارد عرصه بانکی و تجاری بین‌المللی کرد که متضمن اشتغال و شکوفایی اقتصادی و احتراز از جنگ خواهد بود.