انتقاد از پوستر جشنواره جهانی فیلم فجر

روزنامه جوان: به نظر مي‌رسد برگزاركنندگان جشنواره جهاني فيلم فجر به اعتبار فيلم‌هاي خوب علي حاتمي از دوره قاجار هرگونه ارجاع سينمايي به آن دوران را به نوعي روشنفكرانه قلمداد مي‌كنند.

طراحي پوستر سي و ششمين جشنواره جهاني فجر كه به تازگي از آن رونمايي شد بار ديگر علاقه‌مندان به سينما را حيرت‌زده كرد. پوستري كه نه نسبتي با سينما دارد و نه مي‌توان در آن ويژگي تازه و رو به جلو يا بديعي درباره وضعيت حال حاضر سينما در ايران يافت. تصويري كه تنها نكته زيباشناسانه آن نوستالوژيك بودن آن است.

تصوير پسر و دختري خردسال از دوران قاجار پوستر اين دوره جشنواره بين‌المللي فيلم فجر را به خود اختصاص داده است. تصويري كه معلوم نيست دقيقاً اداي دين به چه چيزي است؟ آيا اداي دين به دوران عقب‌مانده قاجار يا به گونه‌اي غيرمستقيم يادآور مظفرالدين شاه به عنوان اولين كسي كه دوربين فيلمبرداري يا سينما را به ايران وارد كرد، است؟! اين نوستالوژيك بودن اساساً قرار است چه بار مثبتي براي سينماي ايران كه ادعاي جهاني بودن را هم دارد ارائه دهد؟

شايد حرف گزافي نباشد اگر پوستر جشنواره جهاني فيلم فجر را ارتجاعي قلمداد كنيم. البته جشنواره‌اي كه پس از نزديك به 40 سال هنوز نتوانسته به عنوان جشنواره الف و مطرح جاي خود را در ميان جشنواره‌هاي جهاني باز كند بيش از اين انتظار هم نمي‌توان داشت چراكه بارها گفته شده كه برگزاركنندگان جشنواره جهاني فجر تصوير و راهبرد دقيق و شفافي از برگزاري اين جشنواره در ذهن ندارند.

پوستر جشنواره جهاني فيلم فجر بايد با اقتضائات و اهداف و شرايط و نيز راهبردهاي سينماي روز ايران ارتباط داشته باشد و براي نسل جوان الهام‌بخش باشد نه اينكه صرفاً يادي از دوره قاجار را به ذهن متبادر كند. متأسفانه نوستالوژي‌زدگي عهد قاجار سال‌هاست كه افكار بخشي از مديران سينمايي كشور را به خود مشغول كرده است. اين مديران به اعتبار فيلم‌هاي خوب علي حاتمي از دوره قاجار هرگونه ارجاع سينمايي به آن دوران را نوعي نگاه روشنفكرانه قلمداد مي‌كنند.

پوستري كه براي سي و ششمين جشنواره جهاني فيلم فجر طراحي شده شايد به عنوان پوستري جنبي (البته به شرطي كه ربطي به سينما در آن وجود داشت) مي‌توانست قابل قبول باشد اما ارائه چنين پوستري به عنوان پوستر اصلي جشنواره دقيقاً نگاه متحجرانه و عقب‌مانده برگزاركنندگان اين جشنواره به سينما را تداعي مي‌كند.

البته اين نگاه ارتجاعي سال‌هاست كه در عمل دامنگير سينماي ايران شده است. سينمايي كه صرفاً تكنيك‌هاي روز سينماي جهان و پيشرفت‌هاي آن را برنمي‌تابد و اساساً رويكرد تكنيكال را به رسميت نمي‌شناسد.

نه سينمايي و نه بين‌المللي

سيدآريا قريشي نويسنده و منتقد سينمايي درباره پوستر سي‌وششمين جشنواره جهاني فيلم فجر مي‌نويسد: در پوستر تصويري از دو كودك با لباس مرسوم دوران قاجار ديده مي‌شود اما لااقل دو ابهام اساسي در اين ميان باقي خواهد ماند. اين پوستر چه ارتباط مستقيمي با «سينما» دارد؟ در مواردي پيش آمده كه پوستر رسمي برخي از جشنواره‌ها، به سالگرد يك اتفاق مربوط بوده است. به عنوان مثال، پوستر جشنواره فيلم كن در سال 1997 (همان سالي كه ‌«طعم گيلاس» جايزه نخل طلا را به دست آورد) به مناسبت برگزاري پنجاهمين دوره برگزاري اين جشنواره، به طرحي از جايزه اصلي جشنواره در پس‌زمينه قرمز اختصاص داشت؛ به همين سادگي. همچنين در سال 2015، پوستر جشنواره كن به مناسبت صدمين سالگرد تولد اينگريد برگمن، به تصويري خندان و باوقار از اين ستاره بزرگ سينما اختصاص يافته بود. اما به نظر مي‌رسد بايد با ذره‌بين در پوستر سي‌وششمين جشنواره فجر بگرديم تا نشانه‌اي از سينما پيدا كنيم!

وي مي‌افزايد: اين پوستر قرار است چه جذابيتي براي مخاطبان خارجي داشته باشد؟ قاعدتاً انتظار اين است كه پوستر يك جشنواره بين‌المللي، از نظر گستره تأثيرگذاري، با پوستر يك جشنواره ملي متفاوت باشد. به عنوان مثال، به طرح‌هاي اصلي پوسترهاي رسمي جشنواره فيلم كن در سال‌هاي اخير دقت كنيد: 2012 تصويري از مرلين مونرو در حال فوت كردن شمع روي يك كيك، 2013 تصويري از پل نيومن و جوان وودوارد، 2014 تصويري از مارچلو ماستروياني در فيلم «هشت‌ونيم»، 2015 تصويري از اينگريد برگمن، 2016 تصويري برگرفته از فيلم «تحقير» (ژان لوك گدار)، 2017 تصويري سرخوشانه از كلوديا كارديناله.

مي‌بينيد كه تمامي اين طرح‌ها، نه‌تنها مستقيماً به سينما ربط دارند، بلكه براي مخاطب جدي بين‌المللي سينما هم جذاب به شمار مي‌روند. ضمن اينكه با دنبال‌كردن پوسترهايي كه در طول دهه‌ها براي جشنواره فيلم كن طراحي شده، مي‌توان تصويري كلي از اولويت‌هاي اين جشنواره به دست آورد؛ جشنواره‌اي كه سعي مي‌كند به تمام ابعاد سينماي جهان توجه كند اما اولويت اصلي‌اش، بين‌المللي كردن سينماي اروپاست. اين ويژگي‌ها، در پوستر سي‌وششمين جشنواره فيلم فجر به چشم نمي‌خورد.

البته وقتي نمونه‌هاي مفتضحانه‌اي همچون پوسترهاي سي‌وششمين جشنواره تئاتر فجر را به ياد مي‌آوريم، بايد به طراح پوستر سي‌وششمين جشنواره جهاني فيلم فجر آفرين بگوييم كه لااقل پوستري طراحي كرده كه ديدنش چشم را اذيت نمي‌كند اما كماكان با پوستري روبه‌رو هستيم كه نه مستقيماً سينمايي است و نه بين‌المللي.