پمپئو با برجام چه خواهد کرد؟

روزنامه شهروند نوشت: عزل رکس تیلرسون از سمت وزیر خارجه آمریکا و انتصاب مایک پمپئو، رئیس سابق سی‌آی‌ای به‌عنوان وزیر خارجه جدید آمریکا مسلما با هدف ایجاد تغییر در وزارت خارجه و سیاست خارجی آمریکا انجام شده است.

درحال حاضر، آمریکا موضوعاتی اساسی در سیاست خارجی خود پیش رو دارد؛ تصمیم‌گیری درباره توافق هسته‌ای با ایران، قمار بزرگ ترامپ درخصوص کره‌ شمالی و جنگ اقتصادی با چین که در راه است ازجمله موضوعات اساسی است که به‌نظر می‌رسد ترامپ قصد داشته با عوض‌کردن تیلرسون در آنها تغییر ایجاد کند.

مایک پمپئو به‌عنوان رئیس سازمان سیا، شناخت کاملی از کره‌ شمالی و تهدید‌هایش داشت. در هر صورت او رئیس بزرگترین سازمان اطلاعاتی جهان بود. حالا آمریکا گزینه بهتری برای مواجهه با کره ‌شمالی ندارد و زمان نیز در حال از دست رفتن است. پمپئو از قمار ترامپ در گفت‌وگوی مستقیم با رهبر کره‌ شمالی استقبال کرده است. البته مشکلات و موانع زیادی پیش‌ روی چنین مذاکره‌ای قرار دارد. برای کره شمالی، مذاکره بر سر خلع سلاح هسته‌ای نیازمند پایان حضور نظامی آمریکا در شبه‌جزیره کره و برداشته شدن چتر هسته‌ای آمریکا از آسمان کره‌ جنوبی است. با در نظر گرفتن سرانجام معمر قذافی بعد از توافق هسته‌ای با آمریکا و همچنین سرنوشتی که در انتظار توافق هسته‌ای با ایران است، کره ‌شمالی کاملا حق دارد که به صداقت آمریکا در متعهد ماندن بر سر هر توافقی مشکوک باشد، بنابراین بعید است حاضر شود بر سر توانایی‌های هسته‌ای عقب‌نشینی زیادی را بپذیرد.

در عین‌حال، پمپئو بخشی از جریانی در واشنگتن است که معتقدند آمریکا باید رقابت شانه‌به‌شانه‌اش را با چین ادامه دهد. پمپئو یکی از کسانی بود که از رویارویی اقتصادی با چین حمایت کرد. پمپئو معتقد بود که چنین اقداماتی برای رسیدن به مرحله‌ای که بتوان رابطه‌ای باثبات با چین برقرار است، لازم است. عادی‌سازی روابط با کره‌ شمالی و یکی‌شدن دو کره زیر چتر آمریکا جزیی اساسی برای کنترل‌کردن چین در درازمدت است. در هر صورت اما چنین نتیجه‌ای خیلی دور از دسترس است. اگر مذاکرات با کره ‌شمالی شکست بخورد، مشخص نیست که آیا پمپئو تصمیم به حمله پیشگیرانه علیه کره ‌شمالی خواهد گرفت یا این‌که سیاستی را علیه کره ‌شمالی هسته‌ای در پیش خواهد گرفت.

ایران

رکس تیلرسون تا زمانی که بر سر کار بود، تمام تلاش خود را به کار بست تا مانع از خروج ترامپ از برجام شود، اما به‌نظر می‌رسد که نظرات پمپئو درخصوص ایران بسیار با نظرات ترامپ نزدیک است. پمپئو بر این عقیده است که آمریکا در کنار مشکل کره‌ شمالی، با مشکل بزرگی به نام ایران نیز مواجه است. در مدتی که پمپئو در سازمان سیا بود، تمرکز خود را بر موضوع تهدید کره‌ شمالی معطوف کرده بود. او معتقد بود که ارتباطی میان ایران و کره‌ شمالی در موضوع هسته‌ای وجود دارد. اعتقاد پمپئو به ارتباط هسته‌ای میان دو کشور بود که کاخ سفید را واداشت فشارها بر ایران را افزایش دهد. در واقع پمپئو ایران را تهدید آمریکا در خاورمیانه می‌داند.

سوال این است که پمپئو قرار است چه مشاوره‌ای به ترامپ درباره توافق هسته‌ای و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران بدهد؟ درخصوص توافق هسته‌ای، پمپئو نیز بارها سخنان ترامپ را تکرار کرده که ایران به روح توافق هسته‌ای پایبند نیست. او در زمانی حتی ایران را «مستاجری بدحساب توصیف کرده که تا موجر نخواهد کرایه‌اش را پرداخت نمی‌کند و وقتی هم که پرداخت می‌کند، چِکش‌ برگشت می‌خورد»! این سخنان پمپئو درحالی اعلام شده که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها و بارها تعهد ایران به مفاد توافق هسته‌ای را تأیید کرده است. با همین نقطه نظرات بوده است که دولت ترامپ برخی شرایط را برای ایران معین کرده که خارج از توافق هسته‌ای است؛ شرایطی نظیر محدود‌کردن برنامه موشکی ایران. کشورهای اروپایی امضا‌کننده برجام تمام توان خود را به کار گرفتند که در دوران وزارت تیلرسون، اطمینان حاصل کنند کاخ سفید به‌طور مستقیم اقدامی علیه برجام نخواهد کرد. حال حتی اگر توافق هسته‌ای تنها با حمایت کشورهای اروپایی نجات یابد، باز هم برای ایران روشن است که نیروهای عملگرا در دولت آمریکا که طرفدار اقدام متعادل‌تری در قبال برجام بودند، درحال کاهش هستند و در مقابل تندروهایی نظیر مایک پمپئو، وزیر خارجه جدید و نیکی هیلی، سفیر آمریکا در سازمان ملل درحال قدرت گرفتن هستند.

البته قدرت یافتن این افراد که مسلما منجر به افزایش فشارهای آمریکا خواهد شد، نمی‌تواند سیاست ایران در خاورمیانه را تغییر دهد. منطقه‌ای که ایران در آن کاملا قدرتمند است و ابزارهای زیادی برای مقابله با آمریکا در اختیار دارد. براساس اصول سیاست خارجی، وقتی که دشمن در یک نقطه ضربه وارد می‌آورد، لزوما قرار نیست در همان نقطه به آن پاسخ داده شود. اگرچه با خروج آمریکا از برجام ایران خسارت‌هایی را متحمل خواهد شد، اما در مقابل تلاش خواهد کرد تا در منطقه سیاست‌هایش را با توان بیشتری به پیش ببرد.

روسیه

در خصوص روسیه بعید به‌نظر می‌رسد که پمپئو تغییری اساسی در سیاست آمریکا ایجاد کند. اگرچه او در بازه‌ای از زمان اظهارات ترامپ را درباره روسیه تکرار کرده است، اما در نهایت پمپئو جزو آن دسته از نیروهای امنیت ملی آمریکاست که تفکر سنتی دارند و بر این عقیده‌اند که روسیه هنوز دشمن شماره یک آمریکاست و قصد دارد قدرت سابق اتحاد جماهیر شوروی را زنده کند. به همین دلیل به نظر می‌رسد که پمپئو نیز مانند تیلرسون به یک سیاست قدرتمند کنترل درخصوص روسیه بسنده و نقش آمریکا را در ناتو برای مقابله با روسیه تقویت کند.

در نهایت آنچه درخصوص عزل تیلرسون و نصب پمپئو می‌توان گفت، این است که ترامپ نشان داده است که از کسانی که با او مخالفت بورزند زود خسته می‌شود و قصد دارد اطرافش را با افرادی وفادار و گوش به فرمان پر کند. علاوه بر این، هنوز شایعات بیشتری نیز وجود دارد؛ شایعاتی درخصوص احتمال عزل ژنرال مک مستر، مشاور امنیت ملی ترامپ و جیم ماتیس، وزیر دفاع. هر دو این افراد نگاهی انتقادآمیز به سیاست خارجی آمریکا داشته‌اند. اگر ترامپ به همین شکل به این رفتار خود ادامه دهد و سعی کند اطرافش را با کسانی که فقط با او موافقت می‌کنند پر کند، این احتمال وجود دارد که کنگره نظارت خود بر ترامپ را دو چندان کند و این مسأله در کوتاه‌مدت می‌تواند در انتخابات میان‌دوره کنگره به ضرر ترامپ تمام شود.