ابهام در نمایش فیلم‌های خارجی در سینمای ایران

بهناز شیربانی در روزنامه شرق نوشت: عده زیادی از تغییرات مهم نظام‌نامه تازه اکران سینمای ایران صحبت می‌کنند؛ اینکه این نظام‌نامه می‌‌تواند بسیاری از مشکلاتی را که پیش از این در فرایند اکران فیلم‌ها وجود داشت، رفع کند. گرچه به نظر می‌رسد زمان تنظیم این نظام‌نامه می‌توانست پیش از این انجام شود، اما بخشی از این نظام‌نامه به اکران فیلم خارجی اختصاص داده شده است. قطعا موضوع اکران فیلم‌های خارجی در سینماها اتفاق جدیدی نیست؛ اتفاقی که هرازچندگاه درباره چگونگی به‌اجراگذاشتن آن صحبت می‌شود. امیرحسین علم‌الهدی، کارشناس سینما، درباره نظام‌نامه جدید اکران و توجه به اکران خارجی به «شرق» گفت: «خوشحالم که اکران فیلم خارجی مورد توجه دولت قرار گرفته است و این اتفاق قابل قدردانی است. هرچند ابهام‌هایی دارد که باید مرتفع شود».

او ادامه داد: «قرار بود بحث نمایش فیلم‌های خارجی با حیات طبیعی خودش وارد چرخه اکران شود، از نظر من بهتر است بدون دخالت دولت و از طریق دفاتر پخش و فعالان این حوزه فعالیت کند و خرید و فروش فیلم‌های خارجی بر اساس دستورالعمل کاملا هوشمندانه انجام شود. اینکه فارابی از این چرخه حذف شود و این اتفاق عملا در جایی مثل رسانه‌های تصویری اتفاق بیفتد، ابهام بزرگی است؛ چراکه فارابی چهار دهه است که خریدوفروش فیلم‌های خارجی را برعهده داشته است و در این زمینه شناخته شده است».او ادامه داد: «اگر اکران فیلم‌های خارجی در ایران بخواهد حیات طبیعی خودش را داشته باشد، باید دولت خودش را از این اتفاق کنار بکشد و آن را به دفاتر پخش و تولید‌کنندگان فیلم ایرانی بسپارد».

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود گفت: «نکته دیگر در این نظام‌نامه این است که چرا تقسیم‌بندی ٦٠ به ٤٠ است؟ شاید بهتر بود این درصد بین سینمادارها و مؤسسه رسانه‌های تصویری به‌طور مساوی تقسیم می‌شد. به‌هرحال بیان این موضوع و پیگیری اکران فیلم‌های خارجی قابل تقدیر است، اما به نظر من سازوکار باید به‌گونه‌ای باشد که مخاطب حس کند در کنار فیلم‌های ایرانی می‌تواند فیلم خارجی را هم تماشا کند و اولویت قطعا حمایت از تولید داخلی است. به نظر من باید متولیان این موضوع به این طرح نگاه هوشمندانه‌ای داشته باشند و به‌درستی این بخش را تعریف کنند و ابهامات برطرف شود».

سال گذشته حسام‌الدین آشنا، در خلال برگزاری بخش بین‌الملل جشنواره فجر گفت: «اتخاذ و عملی‌کردن سیاست اکران فیلم خارجی مانند هر سیاست دیگری ابعاد و آثار متفاوتی دارد. این اقدام می‌تواند به افزایش گرایش مخاطبان سینما به این هنر و آشتی آنها با سینما منتهی شود، از حیث محتوا، ورود و اکران فیلم‌های خارجی نیز به توسعه‌ و تنوع ژانرهای تولید فیلم در کشور کمک ‌کند و از طریق افزایش انتخاب تماشاگران به رغبت بیشتر آنان به سینما یاری رساند. رفع انحصار اکران از دیگر فواید این سیاست است؛ اکران فیلم‌های خارجی نه‌تنها از طریق مقایسه‌شدن فیلم‌های استاندارد و باکیفیت جهانی با فیلم‌های ایرانی می‌تواند به تولید و توزیع و ارتقای سطح سواد بصری مخاطب کمک کند، بلکه می‌تواند باعث افزایش کیفیت تولیدات داخلی نیز بشود و تهیه‌‌کنندگان را به رعایت اصول کیفی فیلم‌سازی ملزم کند. درعین‌حال می‌‌توان با اکران رسمی فیلم‌های خارجی، سود حاصل از گردش مالی آن را در اقتصاد به جریان انداخت و از قاچاق فیلم از سوی قاچاقچیان جلوگیری کرد. درعین‌حال تجربه ورشکستگی سینما در دهه ۱۳۵۰، متعاقب ورود و اکران گسترده فیلم‌های ارزان‌قیمت و بی‌کیفیت نشان می‌دهد که ملاحظاتی در این زمینه باید رعایت شود. محدودیت و کمبود سالن و اختصاص سالن‌‌های اندک به فیلم خارجی نیز یکی از تهدیدهای بالقوه است که برای رفع آن باید تمهیداتی اندیشید که مهم‌ترین آن، علاوه بر انتخاب مناسب و باکیفیت فیلم‌ها، افزایش تعداد سالن‌هاست. موضوع کپی‌رایت نیز از مسائل جدی فیلم‌های خارجی است. پخش بدون پرداخت کپی‌رایت می‌تواند تبعات حقوقی و اقتصادی و حتی سیاسی برای کشور داشته باشد. در صورت شکایت مالکان این فیلم‌ها به کنوانسیون «برن»، این کنوانسیون موظف است به رعایت حقوق اعضای خود عمل کرده و استیفای حق کند».

محمد اطبایی، مدیر پخش بین‌الملل فیلم‌های ایرانی، پیش از این درباره اکران فیلم‌های خارجی در سینمای ایران به «شرق» گفت: «قطعا من از مدافعان سرسخت اکران فیلم‌های خارجی در سینماهای ایران هستم. بی‌تردید باید این اتفاق بیفتد، شاید این مثال واضح‌تر بتواند شرایط سینمای ما را بدون اکران فیلم‌های خارجی مشخص کند، اینکه در سال ٦٩ ویدئو همچنان ممنوع بود، اصلا چنین چیزی ممکن است؟ ما نیازمند استفاده از ابزار جدید هستیم و این حق مردم است که فیلم‌های روز دنیا را در سینماها ببینند. این اتفاقی است که نیاز به بازنگری دارد و باید با این رویکرد به آن نگاه شود که اساسا اکران این‌گونه فیلم‌ها فقط در اختیار نهادهای دولتی نباشد و بخش خصوصی در این حیطه وارد شود و در نهایت فیلم‌های روز سینمای دنیا که با ضابطه و محدودیت‌های کشور ما هم‌خوانی دارند، اکران شوند».

اما این طرح مخالفانی نیز دارد؛ رامین رحیمی، کارشناس سینما در نشست آسیب‌شناسی اکران فیلم‌ها که در خبرگزاری فارس برگزار شده بود، در‌این‌باره گفت: «من خیلی به اکران خارجی اعتقاد ندارم، به چند دلیل؛ اولا فیلمی که ما بتوانیم کامل و بدون ممیزی، در پوشش و دیالوگ‌ها و کلیت فیلم و با کیفیت صدای اصلی آن را نمایش دهیم، در سینماهایی جز پردیس تهران و یکی، دو سینما در شهرستان امکان ندارد. دوم اینکه ما امکان و اجازه اکران هم‌زمان یا حتی با فاصله کوتاه را نداریم و معمولا نسخه قاچاق فیلم‌ها به ایران می‌رسد. سوم اینکه ما باید راجع‌به نوع فیلم هم صحبت کنیم که فیلم آمریکایی و هالیوودی مدنظر است یا اروپایی یا هندی که هرکدام به‌غیر از مسائل فوق و تفاوت زبانی باید دوبله شود و آن هم باند بین‌المللی نیاز دارد و حتما باید با پرداخت آل‌رایت برای ایران که در تحریم است، اتفاق بیفتد و در صورت توافق، ‌باید مبالغ بالایی پرداخت شود که با وضعیت موجود برای بخش خصوصی سودآور نخواهد بود. مسئله دیگر تایمینگ این فیلم‌هاست که غالبا ١٢٠ دقیقه است و با سانس‌های اکران ما هم‌خوانی ندارد. موضوع دیگر تمایز فرهنگی و تفاوت در نوع زیست، آموزش و تربیت، محیط رشد و گوناگونی فرهنگی با مخاطب عامه و اکثریت جامعه ایرانی و به‌ویژه مهم‌ترین ضریب سنی مخاطب است که بین ١٤ تا ٢٢ سال، یعنی نوجوانان و جوانان دارد. همچنین مسائل ممیزی در تبلیغات و اطلاع‌رسانی و تهیه مواد تبلیغی این فیلم‌ها مورد بحث است، برای مثال اگر نمایش فیلم‌های هندی باشد که تماما یا موزیکال بوده یا با رقص و آواز همراه است و... . صد البته مشکلات کمبود سالن‌های روبه‌تعطیلی و تراکم فیلم‌های در نوبت اکران داخلی هم مزید بر علت هستند».

با همه این توضیحات، باید دید سرانجام نمایش فیلم‌های خارجی در سینماهای ایران چه سمت و سویی خواهد داشت؟