رفتار پسندیده تهرانی‌ها در سیزده بدر امسال

روزنامه آرمان- زهرا سلیمانی: آلودگی محیط زیست پیامد ناگوار فناوری و فعالیت‌های مخرب انسانی است که حیات موجودات زنده را با تهدید روبه‌رو ساخته و زندگی بشر را دستخوش چالش‌های فراوانی می‌کند. در این میان با ارتقای آگاهی، افزایش حساسیت افکار عمومی و تغییر الگوهای فرهنگی می‌توان به مبارزه با این معضل پرداخت و این گونه از تخریب زیست بوم جلوگیری کرد. استفاده از جامعه سالم و محیط زیستی پاک، حق هر شهروندی است.

به همین دلیل تمامی اقشار جامعه در برابر حفاظت از محیط زیست مسئول هستند و اطلاع رسانی و آموزش مبانی محیط زیست به گروه‌های هدف، فرهنگسازی حفاظت از محیط زیست برای اقشار مختلف جامعه از کارآمدترین روش‌ها برای حفظ و پیشگیری از تخریب زیست بوم است. همچنین تغییر نگرش، سبک زندگی و تغییر رفتار افراد با محیط زیست نیز می‌تواند از روند تخریب روز افزون محیط زیست بکاهد. آنچه در ادامه می‌خوانید نحوه رفتارهای محیط زیستی مردم در ایام نوروز از نظر اسماعیل کهرم، کارشناس محیط زیست در گفت‌و‌گو با «آرمان» است.

مردم جامعه ما در نوروز سال جاری همچون سال‌های قبل به سفر رفتند. ارزیابی شما از گردشگری زیست محیطی در نوروز 97 چگونه بود و چه اشکالاتی وجود داشت؟

سال‌های قبل در ایام نوروز با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و استانداری‌های البرز، گیلان، مازندران، گلستان و... برنامه‌هایی همچون توزیع کیسه‌های نایلونی در بین مسافران در اتوبان‌های کرج - گیلان و کرج - مازندران و کرج - گلستان انجام می‌شد. همچنین در این اقدام بروشورهای با آموزش نکات محیط زیستی، چگونگی مهار آتش، تفکیک زباله از مبدأ و ... در بین مردم توزیع می‌شد. درضمن در این اقدام تبعات محیط زیستی رها کردن زباله و بروز تصادفات رانندگی به‌دلیل پرتاب زباله به بیرون از خودرو به گردشگران گوشزد می‌شد. در نوروز ۹۷ چنین اقدامی از سوی سازمان حفاظت محیط زیست و دیگر سازمان‌های مسئولان مشاهده نشد. برای مثال در روز ۱۳ فروردین به مناسبت روز طبیعت با گشت و گذار در پارک‌های محلات متعدد شهر تهران شاهد اتراق جمعیت انبوه بودم. در این گشت و گذارها می‌توان تاکید کرد که ۸۰‌درصد افراد جامعه نکات محیط زیستی را رعایت می‌کردند. اغلب مردم از ریختن زباله در معابر اجتناب کرده یا آن را در سطل زباله یا در اطراف سطل‌های زباله می‌ریختند. اغلب زباله‌ها در نایلون ریخته شده بود. در واقع این رفتار شهروندان نشان‌دهنده بلوغ و شعور اجتماعی آنها در نگهداری از محیط زیست است. هم اکنون با گذشت چند روز از ۱۳ فروردین و حضور مردم در طبیعت شاهد بوستان‌هایی تمیز هستیم. بنده بر این باور هستم که اگر در سطح کشور هم همکاری بین مردم و مسئولان ایجاد شود به همین ترتیب اقدامات ثمربخش انجام می‌شود. با بررسی همکاری مردم در رعایت نکات محیط زیستی باید گفت که رفتارهای آنها مناسب است. البته باید دانست که برخی از مردم هم به نکات محیط زیستی بی‌‌‌توجه هستند، اما این افراد کمتر از ۱۵‌درصد جامعه را تشکیل می‌دهند.

اقدامات و فرهنگسازی‌ها را برای ارتقای بینش محیط زیستی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بنده به‌عنوان یک معلم و فعال محیط زیست به این باورم که اگر رسانه‌ها و نخبگان اجتماعی آموزش‌های محیط زیستی به مردم ندهند، طبیعتا نمی‌توان از آنها انتظار همکاری و رعایت نکات محیط زیستی داشت. در گام نخست باید از سوی رسانه‌ها، سازمان حفاظت محیط زیست و ... اقداماتی در زمینه تبلیغات و آموزش‌های محیط زیستی به جامعه انجام شود و بعد از آنها انتظار همکاری داشت. با بررسی اقدامات انجام شده از سوی رسانه‌ها و مسئولان امر باید گفت که تاکنون هیچ‌اقدام تاثیرگذاری برای توسعه فرهنگ محیط زیستی جامعه انجام نشده است. برای مثال هنوز در کتاب‌های درسی دانش آموزان هیچ‌اقدام مناسبی برای آموزش‌های محیط زیستی انجام نشده است. با این تفاسیر در صورت عدم ارائه آموزش‌های محیط زیستی از سوی مسئولان نمی‌توان از مردم انتظار رعایت نکات محیط زیستی را داشت. برای مثال با بررسی برنامه‌های رسانه ملی این سوال مطرح است که این رسانه به چه میزان به نکات محیط زیستی توجه می‌کند؟ در پاسخ باید گفت که برنامه‌های منتشر شده از سوی این رسانه درباره مسائل محیط زیستی جسته گریخته است و هیچ‌تاثیری مبنی بر فرهنگسازی به‌دنبال ندارد. اگر رسانه ملی با توجه به مخاطب انبوه اقداماتی همچون ساخت برنامه های تاثیرگذار، تیزر، انیمیشن و... در زمینه محیط زیست را در اولویت قرار دهد، طبیعتا فرهنگ عمومی مردم نیز درباره حفاظت و صیانت از محیط زیست ارتقا می‌یابد.

اگر از طریق اطلاع‌ رسانی مردم هر گونه آسیب به طبیعت را قبیح بدانند، بی‌شک اقدامات مخرب محیط زیستی را انجام نمی‌دهند. برای مثال در گذشته مردم در اتوبوس و دیگر اماکن عمومی بدون توجه به دیگران به استعمال سیگار می‌پرداختند، اما امروزه این اقدام دیگر در اماکن عمومی انجام نمی‌شود. درضمن باید به این نکته توجه کرد که ایرانی‌ها در مقایسه با مردم دیگر کشورها زودتر اقدام به بستن کمربند در خودرو کردند. این در حالی است که در کشور انگلستان بستن کمربند یکسال و نیم طول کشید تا در بین مردم این امر فرهنگسازی شود، اما ایرانی‌ها سریع‌تر از دیگر مردم دنیا در ظرف یک ماه این فرهنگ را فراگرفتند.

در سال‌های اخیر شاهد تعریف قوانین محیط زیستی بودیم. به‌نظر شما این قوانین آن‌طور که باید و شاید می‌توانند بازدارنده باشند؟

برای مثال در کشور انگلستان شاهد فعالیت پلیس زباله هستیم. این پلیس در معابر پر تردد شهر فعالیت کرده و به جریمه افراد خاطی که زباله را در خیابان می‌ریزند یا دیگر اقدامات مخرب محیط زیستی انجام می‌دهند، می‌پردازد. در اصل فعالیت این پلیس همچون افسر راهنمایی و رانندگی در کشور ما است. بر اساس قوانین پرتاب زباله از پنجره خودرو به بیرون ۷۰‌هزار تومان جریمه دارد، اما هیچ‌فردی این مساله را جدی نمی‌گیرد و اقداماتی مبنی بر جریمه فرد خاطی نیز چندان مورد توجه نیست. به قول معرف سنگ بزرگ علامت نزدن است. در بررسی جرائم محیط زیستی باید با تعدیل آن بتوان به شکل کاربردی از قوانین بهره برد. اگر بر روی افراد خاطی جرائم محیط زیستی اعمال شود و این اقدام نیز از طریق رسانه ملی به همگان اطلاع‌رسانی شود، بی‌‌‌شک از شدت و حدت این جرائم در کشور کاسته می‌شود.

پس با این تفاسیر باید گفت که هر گونه نارسایی در امر محیط زیست به‌دلیل کم کاری مسئولان است. برای مثال اگر امروزه بازیافت زباله از مبدا در کشور انجام نمی‌‎شود و اگر فرزندان ما با بینش و آگاهی نسبت به محیط زیست پرورش نمی‌یابند به‌دلیل کم کاری مسئولان امر است.

بله. مردم جامعه ما ظرفیت پذیرش اطلاعات محیط زیستی و دیگر مسائل فرهنگی را دارند. مردم جامعه به سهولت خود را با فرهنگ موجود وفق می‌دهند. باید اذعان داشت که هر گونه کم و کاستی در جامعه به‌دلیل عدم فرهنگسازی از سوی مسئولان امر در حوزه‌های مختلف است. بنده در بازدیدهای خود شاهد این مساله بودم که اغلب افراد جامعه به مسائل محیط زیستی اهمیت می‌دهند. در این شرایط باید ظرفیت مردم در پذیرش را مغتنم دانست و به ارتقای آن پرداخت. این امر نیازمند اقدامات فرهنگی کارشناسی شده و اثرگذار از سوی مسئولان و رسانه‌ها است.