«سرپل ذهاب»؛ وضعیت زلزله زدگان ۵ ماه بعد

مهدي زارع در روزنامه شرق نوشت: چهارشنبه ١٥ فروردين ٩٧ در آستانه پنجمين ماه بعد از زمين‌لرزه ٢١ آبان ٩٦ فرصتي دست داد تا بازديد مجددي از منطقه زلزله‌زده ازگله سرپل ذهاب داشته باشم.

در اين مختصر مي‌کوشم از مهم‌ترين نکته‌هاي اين بازديد گزارشي ارائه دهم:

١-روز ١٢ فروردين ٩٧ پس‌لرزه‌اي با بزرگاي ٥,٣ در نزديکي سرپل ذهاب رخ داد که البته به دليل هراس و وحشت مردم براي گريز و خروج از ساختمان و زير دست‌ و پا رفتن، حدود ٥٠ نفر مجروح شدند. اين رخداد و همچنين پس‌لرزه‌هاي ديگري که در منطقه رخ مي‌دهد، موجب شد تا موج ديگري از نگراني از وقوع زلزله در منطقه ميان مردم ايجاد شود. در عين حال شايعه‌پراکني و باور به شايعات هم‌زمان با ترديد به اخبار رسمي نزد حداقل گروهي از مردم موجب توسعه نگراني شد. به نحوي که شايعه بي‌پايه و دروغي در منطقه سرپل ذهاب دهان به دهان مي‌گشت که زلزله بزرگي قرار است تا ٢٨ ارديبهشت بيايد و ما تا قبل از ٢٨ ارديبهشت به خانه‌هاي خود برنمي‌گرديم! اين در حالي است که مدت استاندارد استقرار در چادر در دنياي مدرن براي اسکان اضطراري براي ٤٨ تا ٧٢ ساعت اوليه است و مدت اسکان موقت (مثلا در کانکس‌ها) نيز براي چهار تا هشت هفته بعد از رخداد منطقي است.

٢- اينکه پس‌لرزه‌ها ادامه دارند، براي بخشي از مردم همچنان به عنوان سؤال مطرح است. با وجود رخ‌دادن زمين‌لرزه‌اي با بزرگاي ٧,٣ وقوع پس‌لرزه‌ها تا حداقل يک سال آينده با بزرگاي بين شش تا هفت و کمتر از آن منطقي است و طبيعي است که هرچه از زمان رخداد زمين‌لرزه دور شويم، از تعداد و بزرگاي زمين‌لرزه‌ها (پس‌لرزه‌ها) کاسته شود. بنابراين بساط پيش‌بيني‌ها و گروه‌هايي که با روش‌هايي مبهم يا غيرعلمي مشغول توليد اطلاعات شبه‌علمي هستند، با وقوع اين پس‌لرزه‌ها ظاهرا همچنان گسترده است و البته اين بر عهده مردم است که از اين توليدکنندگان شبه‌اطلاعات پيروي نکنند و عملا آنها را منزوي کنند. نگارنده با جواني دانشجو در کرمانشاه صحبت مي‌کرد که همچنان بر اين باور بود که تعداد کشته‌هاي زلزله ٢١ آبان ٩٦ بيش از سه‌ هزار نفر در هر يک از روستاهاي ويران‌شده بوده است! و وقتي با سؤال و توضيحات نگارنده مواجه شد که اساسا چند نفر در هر يک از اين روستاها زندگي مي‌کرده‌اند؟ اين کشته‌هاي سه‌هزارنفري را چه کسي شمرده و گزارش کرده است؟ پاسخ داد که اين آمار رسمي اساسا دروغ است! جواب نگارنده آن بود که آمارگران و گزارش‌کنندگان در دولت و نهادهاي رسمي کساني هستند مانند من و شما و درصد خطاي آنها ممکن است تا حدود ١٠ درصد باشد، آيا قبول مي‌کني که خودت و همکارانت را نيز ديگران دروغگو بپندارند؟ او به سکوتي عميق فرو رفت!

٣- در روستاهاي پيرامون سرپل ذهاب مسئله‌اي به عنوان تعيين محل و اسکان به‌ويژه در محدود زمين‌لغزش بزرگ مله‌کبود مطرح است. بعضي از گروه‌هاي کارشناسي در محل روستاهاي آسيب‌ديده که در معرض وقوع زمين‌لغزش بوده‌اند، در گفت‌وگوهاي محلي به اهالي يا به مسئولان محلي ابراز كرده‌اند که اين روستاها بايد تغيير مکان يابند و کليه اهالي به نقطه ديگري منتقل شوند. دلايلي که براي اين موضوع در گزارش‌ها آمده، آن است که زمين‌لغزش رخ‌داده در منطقه بسيار بزرگ بوده و همچنين وجود خاک نرم و احتمال لغزش بعدي عمدتا در روزها و هفته‌هاي بعد از رويداد زمين‌لرزه مي‌تواند به لغزش‌هاي بيشتر بعدي و تخريب منزل‌هاي روستايي که مجاور لغزش هستند، بينجامد. در بازديد اخير به ويژه از روستاهاي مله‌رولان، کوئيک، قوشچي‌باشي و مله‌کبود، مشخص شد در هيچ‌يک از اين روستاها، توده دچار لغزش‌شده در زلزله ٩٦,٨.٢١حرکت بعدي نيافته و منزل‌هاي مسکوني که پيرامون پنجه لغزش در اين روستاها قرار گرفته‌اند، دچار آسيب بيشتري (حتي پس از فصل بارندگي اخير) نشده‌اند. بر اساس مشاهده و ارزيابي نگارنده، فقط چهار منزل مسکوني در شرق روستاي قوشچي‌باشي و در مجاورت و جلوي پنجه لغزش مله‌کبود از نظر آسيب در زمين‌لغزش قابل استفاده مجدد نيستند و حتي در همان روستا نيز مي‌توان همان چهار خانه را در مکاني ديگر (در غرب روستا) ولي در داخل همان روستا بازسازي کرد.

از نظر جابه‌جايي زمين‌لغزش نيز ترک کششي طولي و در راستاي حرکت لغزش مشاهده نشد و پرسش محلي و جست‌وجو از سطح کاسه لغزش تا منتهي‌اليه پنجه لغزش نشان داد که خطر عمده‌اي روستاهاي موجود در منطقه را از نظر جابه‌جايي در زمين‌لغزش تهديد نمي‌کند و بنابراين تخليه و جابه‌جايي اين روستاها منطقي نيست و دليلي علمي براي آن نمي‌توان ارائه داد. ضمن آنکه جابه‌جايي جوامع انساني و کوچ‌دادن انسان‌ها تبعات فرهنگي و اجتماعي گوناگوني دارد که معمولا در اين توصيه‌هاي تخليه، ناديده گرفته مي‌شوند.

٤- در شهرک شهيد شيرودي سرپل ذهاب، از آنجا که به غير از دو بلوک (که کاملا تخريب شده)، اسکلت بقيه بلوک‌ها سالم مانده بود، ديوارهاي ٢٠ بلوک ساختماني با هزينه پنج ميليون تومان براي هر بلوک تخريب‌شده و بازسازي آنها براي اول مهر ٩٧ برنامه‌ريزي شده است. ضمنا بازسازي مدارس منطقه نيز براي آغاز سال تحصيلي ٩٧-٩٨ برنامه‌ريزي شده است و بنابراين در حدود پنج‌و‌نيم ماه باقي‌مانده تا اول مهر ٩٧ اميد است اين بازسازي به سرعت انجام شود. ضمنا خانواده‌هايي که متمول‌تر هستند، چه در شهر و چه در روستاهاي بازديدشده، منازل مسکوني خوبي با دريافت کمک‌هزينه بازسازي احداث کرده‌اند که البته همين منازل با کيفيت و ظاهر شيک نيز در علاقه ساير ساکنان به داشتن چنين خانه‌هايي (به جاي خانه‌هايي که قبل از زلزله داشته‌اند و تخريب هم نشده‌اند) بي‌اثر نبوده است! و بنابراين سطح مطالبه و نارضايتي اين اهالي همچنان بالاست.

٥- در محل پرديس دانشگاه علمي- کاربردي واحد سرپل ذهاب، بازسازي ديوارها و بخشي از پرديس تخريب‌شده توسط دانشجويان اعزامي از خود دانشگاه علمي- کاربردي از شهرهاي ديگر به صورت داوطلبانه انجام شده که قابل تقدير است. ضمنا کلاس‌هاي درس در کانکس‌ها مجددا آغاز به کار کرده‌اند.

٦- در مجاورت سرپل ذهاب (در شمال شهر و ابتداي جاده قصرشيرين) مهاجراني تازه‌رسيده به شهر مستقر شده‌اند که اهل سرپل ذهاب نيستند. اين مهاجران عمدتا در چادرها و کانکس‌ها زندگي مي‌کنند.

گزارش‌هاي دريافت‌شده در سرپل ذهاب نشان مي‌داد که در تعطيلات نوروزي بعضي از مواد غذايي کنسروشده و همچنين تعدادي از کانکس‌هاي اهداشده، در استان کرمانشاه و استان‌هاي مجاور به فروش مي‌رسيده است. همچنين بخشي از مردم که کمک‌هزينه پنج‌ميليون‌توماني را براي بازسازي منزل دريافت کرده‌اند (٢٤ ميليارد تومان از سوي بنياد مسکن پرداخت شده)، نتوانسته‌اند (يا نخواسته‌اند) آن را در بازسازي به کار برند و همچنان متقاضي مسکن و کانکس هستند و به همين ترتيب همچنان در چادر زندگي مي‌کنند، چراکه کمک مالي دريافتي را در ماه‌هاي گذشته به عنوان هزينه زندگي خود خرج کرده‌اند.

٧- زلزله ٩٦/٨/٢١ در منطقه سرپل ذهاب در محدوده‌اي کم‌جمعيت رخ داد (جمعيت حدود ١٣٠هزارنفري در پهنه رومرکزي) و البته درس‌آموزي از همين رخداد که با بزرگاي ٧,٣ در ژرفاي ٢٤کيلومتري روي داد و کانون آن در محلي بدون سکنه قرار داشت و آسيب‌هايي که حين و بعد از رخداد براي کشور ما در اين اتفاق ايجاد شده، براي آمادگي براي رخدادهاي آينده بسيار حياتي است.