نبرد در کاخ الیزه بر سر برجام

روزنامه شرق نوشت: محمد بن‌سلمان، وليعهد عربستان سعودي که به دلیل اظهارات اخيرش درباره اسرائيل در کانون توجه‌ها قرار گرفته است، هفته آينده و بعد از سفر سه‌هفته‌اي خود به ايالات متحده، عازم پاريس خواهد شد تا با امانوئل مکرون، رئيس‌جمهور اين کشور، ديدار کند.

هدف از اين سفر دوروزه، تلاش براي ايجاد فصل تازه‌ای از همکاري ميان پاريس و رياض عنوان شده است؛ اما مسائل منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي ازجمله بحث بحران يمن و برجام که فرانسه و عربستان در اين دو موضوع در دو اردوگاه متفاوت قرار مي‌گيرند، بدون ترديد در کانون مباحثات خواهد بود.

سلمان چه مي‌خواهد

با وجود تفاوت‌هاي ظاهري، مکرون و بن‌سلمان از جنبه‌هايي نيز به هم شبيه‌اند؛ از هر دو به‌عنوان افرادي ياد مي‌شود که قرار است از طريق اصلاحات، کشورشان را در مسير درست قرار دهند. علاوه بر اين، به نظر می‌رسد هر دو راه صدساله را يک‌شبه رفته باشند. بن‌سلمان ناگاه و در يک شبه‌کودتاي داخلي و با کنارزدن محمد بن‌نايف به وليعهدي رسيد و به همين منوال، به‌رياست‌جمهوري‌رسيدن مکرون نيز بسيار پيش‌بيني‌نشدنی بود و همه را شگفت‌زده کرد. هرچند اقداماتي مانند مبارزه با فساد و بهبود وضعيت و حقوق زنان در ماه‌هاي اخير از دستاوردهاي بن‌سلمان عنوان مي‌شود؛ اما بحران انساني در يمن را نيز که جان ٢٢,٥ ميليون نفر را در معرض خطر قرار داده، بايد به پاي اين شاهزاده نوشت. اين در حالي است که بن‌سلمان به‌عنوان پادشاه آينده عربستان، با اين سفرها دنبال ارائه تصويري ليبرال از يک پادشاهي محافظه‌کار و همچنين تثبیت جايگاه خود به‌عنوان رهبر بعدي عربستان سعودي است.

آن‌طور که برنارد هيکل، استاد دانشگاه پريسنتون، به «فرانس ٢٤» گفته، بن‌سلمان با اين سفرها پيامي را به داخل و خارج از عربستان مخابره مي‌کند که حالا او کنترل و اداره کشور را در دست دارد و اينکه حضورنداشتن چندهفته‌اي او در کشور نيز مشکلي براي او ايجاد نمي‌کند. از ديگر سو، شاهزاده جوان سعودي در اين سفر خواهد کوشيد به هر نحو ممکن فرانسه را از حمايت از برجام و ايران منصرف کند. در‌حالي‌که وليعهد جوان سعودي براي ضربه‌زدن به برجام حمايت کامل دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور آمريکا را پشت خود مي‌بيند، مکرون دنبال بهبود روابط با ايران بوده و قول داده از برجام حفاظت مي‌کند.

مطالبات فرانسه

به نظر مکرون نيز در مقابل تمام تلاش خود را به کار خواهد بست تا وليعهد جوان سعودي را به حفظ برجام متقاعد کند و اينکه منطقه خاورميانه با برجام به‌مراتب شرايط بهتري خواهد داشت تا بدون برجام. بدون ترديد مسئله مهم ديگر، بحران يمن و بحث مداخله نظامي عربستان در آن است و مکرون می‌کوشد بن‌سلمان را به پايان‌دادن تحريم‌هاي مرزي اين کشور مجاب كند. نبايد فراموش کرد که فرانسه يکي از اصلي‌ترين تأمين‌کنندگان تجهيزات نظامي سعودي محسوب مي‌شود و اکنون برخي گروه‌هاي حقوق‌بشري، دولت اين کشور را به اين محکوم مي‌کنند که از سلاح‌هاي ارسالي به عربستان براي کشتار مردم يمن استفاده مي‌شود. بنا بر گزارش «فرانس٢٤»، در‌حال‌حاضر از هر چهار فرانسوي، سه نفر فروش سلاح به عربستان را غير قابل ‌قبول مي‌دانند. از ديگر سو، ١٢ سازمان بين‌المللي غيردولتي با ارسال نامه‌اي به مکرون از او خواستند به بن‌سلمان براي کاهش تحريم يمن فشار آورده و صادرات سلاح به عربستان را به حالت تعليق درآورد. هرچند اصلاحات وليعهد جوان سعودي در زمينه مبارزه با فساد و حقوق زنان از نظر فرانسوي‌ها دور نمانده است؛ اما از نظر مکرون، نگرش بن‌سلمان به يمن، قطر و ايران مي‌تواند آتش منازعات منطقه‌اي را شعله‌ورتر کند. در واقع، به نظر می‌رسد همين فشارها باعث شده فرانسه در اين ديدار دوروزه دنبال عقد قراردادي بزرگ با طرف سعودي نباشد.

خط‌ ونشان مکرون

پيش‌تر و در جريان بحراني که بر سر استعفاي سعد حريري، نخست‌وزير لبنان، در عربستان به وجود آمد، بن‌سلمان و مکرون ديدار کوتاهي با هم داشتند. به نظر می‌آید همان ديدار کوتاه نقش بسزايي در بازگشت حريري به لبنان و پس‌گرفتن استعفايش داشت. جالب اينکه در همان ديدار و بعد از لبخندهايي که اين دو سياست‌مدار جوان تحويل خبرنگاران و عکاسان دادند، در پشت پرده بحثي جدي و سخت درباره لبنان و همچنين رويکرد عربستان در قبال ايران درگرفته بود.

بنا بر گزارش «رويترز»، ديپلمات‌هاي غربي و عربي فضاي آن ديدار را توصيف کرده و بنا بر گفته سه مقام رسمي، بن‌سلمان تهديد کرده بود در صورتي که مکرون در نگرش خود براي گفت‌وگو با ايران تجديدنظر نکند، روابط عربستان با فرانسه را کاهش خواهد داد. مکرون نيز با گوشزدکردن جايگاه جهاني فرانسه به‌عنوان يک قدرت هسته‌اي و عضو دائم شوراي امنيت، به بن‌سلمان پاسخ داده بود. در شرايط کنوني، به نظر نمي‌رسد تقلاها و تلاش‌هاي بن‌سلمان براي تغيير موضع فرانسه در قبال ايران راه به جايي ببرد؛ زيرا مکرون نیز شبیه به سياست‌مداراني مانند آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، طرفدار وضع موجود و مخالف ايجاد تنش‌هاي منطقه‌اي جديد است.