آیا کوبا به سوی تغییرات پیش خواهد رفت؟

خبرگزاری ایرنا: انتقال قدرت در کوبا از برادران کاسترو به شخصیتی غیرنظامی پس از ۶ دهه، از دید برخی تحلیلگران نوید دهنده اصلاحات و تغییراتی جدی در سیاست این کشور است. گروهی دیگر اما بر این باورند که حکومت تک حزبی و کمونیستی هاوانا در نتیجه این انتقال قدرت، تغییر چندانی را تجربه نخواهد کرد.

سرانجام پس از گذشت ۶۰ سال از انقلاب کوبا و سرنگون رژیم باتیستا، برای نخستین بار فردی خارج از خانواده کاسترو ریاست جمهوری را در این کشور به دست گرفت.

بر اساس رای مجمع ملی کوبا در روز پنجشنبه ۳۰ فروردین ماه، پست ریاست جمهوری از «رائول کاسترو» به «میگوئل دیاز کانل» انتقال یافت؛ تنها نامزد جانشینی کاسترو که پیش از این سمت معاونت ریاست جمهوری را بر عهده داشت و با نظر موافق ۶۰۳ رای از مجموع ۶۰۴ رای مجمع ملی به سمت ریاست جمهوری منصوب شد.

برخی کارشناسان با استناد به اینکه برای نخستین بار است که قدرت سیاسی در حکومت کمونیستی کوبا به فردی غیر نظامی و خارج از خانواده کاسترو انتقال پیدا کرده، از احتمال تغییرات و اصلاحاتی در این کشور کارائیب خبر می دهند. این در حالی است که براساس شواهد کاسترو همچنان در راس قدر باقی خواهد ماند و مقام رهبری حزب کمونیست را در اختیار خواهد داشت.

دیاز کانل در جلسه مجمع ملی کوبا اعلام کرد: کاسترو به عنوان دبیر اول حزب کمونیست همچنان رهبری اتخاذ تصمیم‌ها درباره آینده کشور را به عهده خواهد داشت. کوبا به او احتیاج دارد تا افکار و پیشنهادهای خود را برای آرمان‌های انقلابی ارائه کرده و ما را درباره هر گونه اشتباه یا نقصی مطلع کند و به ما درس بدهد تا همواره آماده رویارویی با امپریالیسم باشیم.

کاسترو هم در جریان سخنرانی طرحی را برای انتقال کامل قدرت ارایه کرد. براساس این طرح، دیاز کانل تا سال ۲۰۳۱ چهره مسلط در سیاست کوبا باقی خواهد ماند.

کاسترو در سخنرانی ۹۰ دقیقه‌ای خود، اعلام کرد که می‌خواهد دیاز کانل برای دو دوره پنج ساله رهبر دولت کوبا بماند و همچنین برای دو دوره پنج ساله هنگامی که خودش رهبری حزب کمونیست را در سال ۲۰۲۱ ترک می کند، او به عنوان رهبر حزب کمونیست کوبا جانشین او شود.

کاسترو خاطرنشان کرد، هنگامی که دوره ۱۰ ساله او به عنوان رئیس شورای کشور و شورای وزرا پایان می‌یابد، برای مدت سه سال سمت دبیر اولی را به عهده خواهد داشت تا انتقال قدرت را تسهیل کند. این امر به او اجازه خواهد داد تا جلوی اشتباهات جانشینش را بگیرد.

کاسترو چنان که اعلام شده، هنوز به طور کامل از قدرت کناره گیری نکرده و دستکم تا سال ۲۰۲۱ مقام دبیرکلی حزب کمونیست را حفظ خواهد کرد؛ مقامی که از ریاست جمهوری بالاتر است و تصمیم گیری در خصوص همه مسایل مهم سیاسی، اقتصادی سیاست خارجی وغیره برعهده او است.

بر اساس قانون رییس جمهوری در کوبا باید به اجرای دستورات رییس حزب متعهد باشد. بر این اساس به نظر نمی رسد دیاز کانل بتواند در کوتاه مدت تغییرات عمده ای را در سیاست کوبا به وجود آورد. از دید برخی تحلیلگران تا زمانی که رائول زنده است، همچنان دیدگاه و نفوذ او بر زندگی سیاسی کوبا سایه خواهد افکند.

ایجاد تغییرات عمده از سوی دیاز کانل که در سال های پس از انقلاب کوبا به دنیا آمده و جزو رهبران نسل جدید کوبا محسوب می شود، به دلیل وفاداری و تعهد او به کاستروها، دور از انتظار به نظر می رسد. گذشته از این، از کانل به عنوان فردی با گرایش های تند کمونیستی مارکسیستی - لنینیستی یاد می شود که انتظار می رود راه رهبران پیشین کوبا طی ۶۰ سال گذشته را ادامه دهد.

دیاز کانل نیز در جریان مراسم تحلیف خود اعلام کرد که ماموریتش «تضمین تداوم انقلاب کوبا در این لحظه تاریخی» است. او اطمینان داد که انقلاب به مسیرش ادامه خواهد داد و سیاست خارجی کوبا تغییری نخواهد کرد.

او همچنین تاکید کرد که برای کسانی که درصدد احیای کاپیتالیسم باشند در کوبا جایی نخواهد بود.

مشکلات عدیده کوبا به ویژه در حوزه اقتصادی و سیاست خارجی کاسترو را ناگزیر از ایجاد تغییراتی در ساختار قدرت کرده است ؛ تغییراتی که با ایجاد امید به آینده شاید آستانه تحمل مردم و میزان پذیرش حکومت کمونیستی را افزایش دهد.

کوبا به دلیل تحریم های اقتصادی ۶۰ ساله آمریکا و قطع حمایت های شوروی پس از فروپاشی نظام کونیستی آن در دهه ۱۹۹۰، از مشکلات اقتصادی عدیده ای رنج می برد. کورسوهای امیدی که در دوران ریاست جمهوری «باراک اوباما» برای گشایش باب گفت و گو میان آمریکا و کوبا ایجاد شده بود با روی کار آمدن «دونالد ترامپ» رو به خاموشی رفت.

از دید عده ای چون دیاز کانل از خانواده کاسترو نیست و در کشورش به عنوان مدیری فن سالار، کارآمد و متمایل به برخی آزادسازی های سیاسی و اقتصادی شناخته می شود، شاید بتواند دستکم در حوزه نظری زمینه های کثرت گرایی سیاسی و اقتصادی را فراهم کند و باب گفت و گو با واشنگتن و شکسته شدن تحریم ها را بگشاید.

دیاز کانل شاید بتواند نسلی تازه از رهبران سیاسی را وارد عرصه سیاسی کوبا کند و تغییرات اندکی ایجاد کند، اما تا زمانی که رائول زنده است و نظام تک حزبی پابرجا است، نمی تواند ساختار سیاسی و اقتصادی کوبا را با تغییرات قابل توجهی مواجه کند.

به گفته برخی تحلیلگران، تغییرات را نمی توان به عنوان «پایان یک دوره» در کوبا تعبیر کرد. از دید این تحلیلگران انتصاب رییس جمهوری جدید، در واقع مرحله ای از تکامل رژیم کاسترو است؛ تغییری مقتضی از نظر ظاهری و نه بنیادین، برای حفظ نظامی کمونیستی.