سقوط اروپا در آغوش ترامپ برای حفظ برجام

سيد علي خرم در روزنامه اعتماد نوشت: در زمينه ماموريت امانوئل ماكرون، رييس‌جمهور فرانسه در سفر به واشنگتن، براي قانع كردن همتاي امريكايي‌اش براي ماندن در برجام بسيار گفته و نوشته‌شده است. مذاكرات رييس‌جمهور فرانسه و رييس‌جمهور امريكا ابعاد و زمينه‌هاي مختلفي داشت. شايد از ديد پاريس اين ديدار رسمي، ماموريت موفقي بود، اما نمي‌توان گفت كه ماكرون موفق شده است در تمام زمينه‌هاي مورد نظرش ترامپ را قانع كند.

ماكرون خودش پيش از سفر به امريكا پيش‌بيني كرده‌بود كه نتواند در برخي از مسائل ترامپ را قانع كند. امروز كه كره شمالي بعد از نزديك به يك سال درشت‌گويي و ژست‌هاي قلدرمآبانه از سوي رييس‌جمهور امريكا، دست كم در ظاهر با خواسته ترامپ كنار آمده است، باعث شده تا رييس‌جمهور امريكا اعتماد به نفس بيشتري در رفتار و رويه خود پيدا كند. مشخص است كه ترامپ تصميم خود را گرفته است، تغييرات و تحولات دولت امريكا و انتصاب افراد تندرو و افراطي در پست‌هاي حساس سياست خارجي نشان مي‌دهد كه او مصمم است كه برنامه مورد نظر خود را اجرايي كند. مشخص نيست كه سياست ترامپ در برابر پيونگ‌يانگ تا چه اندازه موفق بوده و اعتماد به نفس تازه بازيافته ترامپ، تا چه اندازه كاذب باشد.

اما او بر اساس احساس موفقيت خود در سياست خارجي برابر كره شمالي، احتمالا تصور مي‌كند كه مي‌تواند با ايران نيز از موضع زور سخن بگويد و ايران را در تنگنا قرار دهد. آنچه تا به امروز از سوي طرف اروپايي در مورد برجام شاهد بوديم اين بود كه سلسله اقدامات و موضع‌گيري‌هايي انجام دهند كه به ترامپ نشان بدهند در حال همكاري با او هستند.

سه قدرت بزرگ اروپايي كه در مذاكرات برجام حضور داشتند، تلاش كردند به ترامپ ثابت كنند كه با او همسو هستند، به او بگويند تهديداتي را كه تو احساس مي‌كني، ما هم احساس مي‌كنيم و ما هم مانند تو در برابر ايران، جدي و سرسخت هستيم. اروپايي‌ها تصور مي‌كردند در چنين شرايطي با ايجاد احساس پذيرش جمعي براي ترامپ، مي‌توانند احساسات او را كنترل و عملكرد او را رقيق كنند. اما برخلاف پيش‌بيني طرف‌هاي اروپايي از مجموعه شرايط اينگونه بر مي‌آيد كه ترامپ احساس كرده كه در جايگاه قدرتمندتري نسبت به گذشته قرار گرفته است و حاضر نيست كه با استدلال‌هاي اروپايي براي ماندن در برجام قانع شود. مشخصا نمي‌توان گفت كه برنامه دقيق دونالد ترامپ، براي شرايط ضرب‌الاجل خودساخته ٢٢ ارديبهشت چيست، مشخص نيست او برنامه‌ريزي دقيقي براي اقدامات خود دارد، يا بر اساس غريزه بر مبناي اتفاقات تصميم‌گيري مي‌كند.

اما اگر فرض كنيم كه او برنامه مشخصي براي بعد از خروج از برجام در ضرب‌الاجل ٢٢ ارديبهشت در نظر گرفته‌باشد و براي سناريوهاي مختلفي از جمله خروج احتمالي ايران از ان‌پي‌تي يا از سرگيري غني‌سازي اورانيوم در ايران، اقدامات متقابلي را پيش‌بيني كرده‌باشد، آنگاه بايد اين احتمال را در نظر گرفت كه ترامپ ممكن است در گفت‌وگوهاي خود با رهبران اروپايي، چه ديدار سه‌شنبه شب با امانوئل ماكرون و چه ديدار فردا با آنگلا مركل، آنها را براي همراهي با خود اقناع بكند. در برابر اين ديدگاه كه ماموريت امانوئل ماكرون، قانع كردن ترامپ براي ماندن در برجام بود و قرار بود در ديدار با ترامپ، تمام سناريوهاي خروج احتمالي امريكا از برجام را براي او حلاجي كند، بايد اين ديدگاه را هم در نظر گرفت كه ترامپ توانسته‌باشد برنامه‌هاي خود را براي رييس‌جمهور فرانسه حلاجي كند و او را قانع كرده‌باشد تا با برنامه واشنگتن همراه شود. فراموش نكنيم كه در تجاوز اخير امريكا به خاك سوريه، بدون اينكه هيچ شاهد و نشانه علني از قبل وجود داشته‌باشد، فرانسه و بريتانيا به شكل رسمي و ديگر كشورهاي غربي به شكل غيررسمي همراهي كردند.

در چنين مذاكراتي، همان‌گونه كه احتمال قانع كردن طرف مقابل يا احتمال عدم توافق وجود دارد، وجه سومي هم با عنوان قانع شدن امكان‌پذير است. در چنين شرايطي، اگر تصور كنيم كه احتمال اقناع طرف‌هاي اروپايي براي همراهي با ترامپ بر عليه ايران وجود داشته‌باشد، دستگاه سياست خارجي ما در شرايط سختي قرار مي‌گيرد، چرا كه به اندازه كافي براي استفاده از اهرم اروپايي‌ها و تثبيت موضع خود از طريق اين اهرم تلاش نكرده‌ايم. من تصور مي‌كنم كه برخي از فرصت‌ها را براي تثبيت كردن اروپا در كفه ترازوي ايران در برجام از دست داده‌ايم يا به كفايت هوشمندانه از آنها استفاده نكرده‌ايم، به خصوص با توجه به سفرهاي اخير وزراي خارجه فرانسه و بريتانيا به تهران كه مي‌توانست بهره‌برداري‌هاي بيشتري از آن كرد.