مأموریت صلحِ آقای جنگ در خاورمیانه

روزنامه شرق نوشت: مایک پمپئو، وزیر خارجه ایالات متحده که تا همین چند وقت پیش به‌عنوان رئیس سازمان سیا فعالیت می‌کرد، روز‌های شلوغ و پرکاری را پشت ‌سر می‌گذارد. او که بعد از تأیید سنا و در اولین روز کاری خود در نشست ناتو در بروکسل شرکت کرد، در دومین سفر خارجی خود به‌عنوان رئیس دستگاه دیپلماسی این کشور، عازم عربستان‌ سعودی شد تا با عادل الجبیر، همتای سعودی خود و همچنین محمد بن‌سلمان، ولیعهد جوان این کشور، دیدار و گفت‌وگو کند.

سطح روابط واشنگتن و ریاض در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما اندکی رو به سردی گذاشت؛ اما با روی‌کارآمدن دونالد ترامپ و ولیعهدی بن‌سلمان، این رابطه به سطح جدیدی از همکاری‌های تنگاتنگ و همسویی ارتقا یافته است. سفر سال گذشته ترامپ به ریاض و انعقاد یک قرارداد هنگفت خرید تسلیحات و سفر اخیر بن‌سلمان به آمریکا به‌خوبی از این رابطه نزدیک نشان دارد. بااین‌حال، این دو کشور همچنان بر سر مسائلی اختلاف‌نظر دارند و به نظر سفر پمپئو با هدف حل‌وفصل این اختلاف‌نظرها صورت می‌گیرد. بحث تحریم قطر از سوی کشورهای عربی و به رهبری عربستان و همچنین جنگ یمن، در زمره اختلاف‌نظرهای اصلی واشنگتن و ریاض است. البته حملات موشکی اخیر حوثی‌ها به عربستان می‌تواند کار پمپئو را برای راضی‌کردن سعودی‌ها برای تسهیل تحریم این کشور سخت ‌کند.

مأموریت ناتمام تیلرسون

پمپئو در کنفرانس خبری مشترک با همتای سعودی خود، خواستار حفظ اتحاد میان کشورهای حاشیه خلیج‌فارس شد. عربستان ‌سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر حدود یک سال پیش و به بهانه حمایت دوحه از گروه‌های تروریستی، روابط دیپلماتیک و تجاری خود را با قطر قطع کردند. از دیگر سو، پمپئو در حالی با پیام پایان‌دادن به بحران قطر به ریاض سفر می‌کند که عربستان ‌سعودی در حال بررسی طرحی برای خندقی در مرز قطر و سرازیرکردن پسماند هسته‌ای در آن است. اینکه وزیر خارجه آمریکا در یکی از نخستین مأموریت‌های خود عازم عربستان می‌شود، حاکی از آن است که کاسه صبر آمریکا در بحران قطر در حال لبریزشدن است. از نظر مقامات آمریکایی، این بحران به دیگر بازیگران منطقه‌ای ازجمله ایران اجازه می‌دهد با بهره‌جویی از این اتحادنداشتن، نفوذ خود را در یمن و سوریه تقویت کنند.

تحولات سوریه باعث پررنگ‌ترشدن نقش مسکو به‌عنوان رقیب سنتی واشنگتن در منطقه شده و همین مسئله باعث می‌شود آمریکا بخواهد با حفظ همبستگی میان متحدان سنتی خود؛ یعنی قطر و عربستان، جبهه‌ای واحد را علیه مسکو تشکیل دهد. پمپئو در حالی می‌کوشد تا هیئت حاکمه سعودی را به اتمام تحریم قطر مجاب کند که ترامپ همان یک سال پیش به‌صراحت از اقدام این کشورها برای تحریم قطر استقبال کرده بود. به نظر همین دفاع بی‌موقع باعث شد تلاش‌های پیگیر رکس تیلرسون، وزیر خارجه سابق آمریکا، در پایان‌دادن به این بحران به جایی نرسد. در واقع، سعودی‌ها که به‌خوبی بر مناسبات کاخ سفید واقف بودند، می‌دانستند تیلرسون رابطه چندان حسنه‌ای با ترامپ ندارد و به همین دلیل برای حرف‌هایش تره هم خرد نکردند؛ اما پمپئو برخلاف تیلرسون به ترامپ نزدیک‌تر بوده و چهره‌ای سرسخت‌تر است. از دیگر سو، نباید فراموش کرد از زمان شروع این بحران، قطر ‌میلیاردها دلار صرف کرد تا بتواند در نهایت دیداری میان تمیم بن‌حمد‌ آل‌ثانی، امیر قطر و ترامپ در کاخ سفید ترتیب دهد؛ دیداری که در آن در نهایت ترامپ حمایت خود را از این امیرنشین کوچک اعلام کرد.

پادرمیانی در بحرین

گذشته از بحث تحریم قطر، بحران یمن نیز به یکی از اولویت‌های آمریکا بدل شده است که بدون ایجاد ائتلافی میان کشورهای عربی، میسر نخواهد شد. از دیگر سو، حملات کور هوایی عربستان و تحریم بنادر این کشور، بحران یمن را به چنان فاجعه انسانی بدل کرده است که بعد از آلمان، حالا سناتورهای آمریکایی را نیز به فکر محدودکردن فروش سلاح به عربستان ‌سعودی انداخته است. البته این تصمیم می‌تواند تلاش آمریکایی‌ها را برای مجاب‌کردن عربستان به ایفای نقشی فعال‌تر در سوریه تحت‌الشعاع قرار دهد. مدتی پیش، برخی مقامات آمریکایی از تلاش کاخ سفید برای تشکیل یک ارتش عربی متشکل از نیروهای سعودی، قطری و اماراتی برای جایگزین‌کردن ارتش آمریکا در خاک سوریه خبر داده بودند. به گزارش «نیویورک‌تایمز» و به نقل از وزارت خارجه آمریکا، پمپئو از عادل الجبیر خواسته امکان ارسال سوخت و کمک‌های بشردوستانه به یمن را فراهم کند. به نظر می‌رسد دولت ترامپ می‌کوشد از حضور نظامی خود در سوریه به‌عنوان اهرم فشار بر عربستان استفاده کند.

او مدتی پیش و بعد از تهدید به خروج نظامیان آمریکایی از خاک سوریه، عنوان کرده عربستان‌ سعودی باید هزینه‌های حضور نظامی این کشور را در سوریه بپردازد. البته مقارن‌شدن سفر پمپئو به ریاض با حمله موشکی حوثی‌ها به استان‌های جنوبی عربستان که جان یک نفر را نیز گرفته است، به نظر بر پیچیدگی این قضیه می‌افزاید. وزیرخارجه آمریکا روز شنبه در یک سفر مهم دیگر عازم تل‌آویو شد و در ساختمان وزارت دفاع اين رژيم با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل دیدار کرد. پومپئو همواره از روابط نزدیک خود با مقامات امنیتی اسرائیلی به عنوان یکی از نقاط قوتش یاد کرده است.

او همچنین نقش مهمی در حفظ ارتباط دولت ترامپ با نیروهای امنیتی و اطلاعاتی تشکیلات خودگردان ایفا کرده است. پمپئو اولین مقام آمریکایی بود که فوریه گذشته و با هدف بهبود روابط با طرف فلسطینی، با سفر به رام‌الله با محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین دیدار کرد. با‌این‌حال، نگرش جنگ‌طلبانه و اظهارات تند او درباره اسلام و همجنسگرایان، موجبات نگرانی بسیاری از دموکرات‌ها را فراهم آورده است. آنچه به این ترس دامن می‌زند، همسویی پمپئو با دیدگاه نتانیاهو درخصوص ایران است. او در ادامه تور خاورمیانه خود برای گفت‌وگو با ملک عبدالله، پادشاه اردن به امان سفر خواهد کرد.