ترامپ برای ما، بهتر از اوباما است

جاوید قربان اوغلی، مدیرکل اسبق افریقای وزارت خارجه، سفیر اسبق ایران در آفریقای جنوبی و تحلیل گر مسائل سیاست خارجی درباره خروج آمریکا از برجام با فرارو به گفتگو نشسته است. این گفتگو را در ادامه می‌خوانید.

آقای دکتر، ظاهرا ترامپ آنطور که شما تحلیل‌گران ارزیابی می‌کردید خیلی هم غیرقابل پیش بینی نیست. از همان اول می‌گفت: می‌خواهد از برجام خارج شود. بعضی از ما حتی به حساب اینکه رئیس جمهور آمریکا غیرقابل پیش بینی ارزیابی می‌شد احتمال ماندن او در توافق هسته‌ای را در نظر می‌گرفتیم. اما او خیلی رک و پوست کنده آمد گفت: نمی‌خواهد دیگر در برجام بماند.

روند منطقی و عقلانی حکم می‌کرد که ترامپ چنین تصمیمی نگیرد و از برجام خارج نشود. شرکای اروپایی آمریکا هم مثل آلمان و فرانسه در بالاترین سطح یعنی آنگلا مرکل و امانوئل مکرون و انگلیسی‌ها هم در سطح وزیر خارجه وارد رایزنی شدند که بتوانند ترامپ را از تصمیمش برای خروج از برجام منصرف کنند. اما او به متحدین خودش بی اعتنایی کرد که یک نوع توهین و تحقیر آن‌ها بود. از طرف دیگر نه فقط سه کشور مذاکره کننده اروپایی بلکه اتحادیه اروپا خواست خود را از زبان فدریکا موگرینی مطرح کرده بود. مضاف بر این سازمان بین المللی انرژی اتمی ۱۱ بار بر پایبندی ایران بر برجام تاکید کرده بود. مجموعه این‌ها نشانه‌های مثبتی بود که حکم می‌کرد دونالد ترامپ اینقدر عجولانه تصمیم نگیرد. از همه این‌ها مهم‌تر مساله کره شمالی است. در حالی که آمریکا کره شمالی را به از بین بردن تهدید می‌کرد ناگهان رویکرد عقلانی مذاکره پیش آمد، که اتفاقا ترامپ در زمان سخنرانی خود گفت: همین الان وزیر خارجه در راه کره شمالی است ...

اتفاقا همین پارادوکسیکال به نظر می‌رسد. اینکه رئیس جمهور آمریکا توافقی به این اندازه مهم را به اصطلاح خودش پاره می‌کند، اما با کره شمالی که زبانزد خاص و عام است وارد گفتگو می‌شود. این تنها تضاد ترامپ نیست. او در سخنرانی خودش از تغییر رژیم ایران صحبت می‌کند، اما در چند جمله این را هم می‌گوید که از مذاکره دیگری استقبال می‌کند.

حالا که صحبت از اوباما شد، بگذارید به این سوال بپردازیم که تحریم‌های اوباما و ترامپ چقدر با هم تشابه و تفاوت دارد. بعضی تحلیلگران معتقدند تحریم‌های ترامپ به اندازه تحریم‌هایی که اوباما قبل از برجام علیه ایران وضع کرده بود برای اقتصاد ایران فلج کننده نیست.

تحریم‌هایی که در زمان اوباما انجام شد، تحریم‌های بسیار سنگین و فلج کننده‌ای بود. مهمتر از آن تحریم‌ها این است که در دوران اوباما اجماعی جهانی علیه ایران ایجاد شد. اجماع جهانی باعث شده بود که ما نتوانیم منافذ تحریم‌ها را پیدا کنیم. اگر هم این منافذ پیدا می‌شد برای ما بسیار پرهزینه بود. اما تصمیم ترامپ در زمانی اتخاذ می‌شود که جهان در مورد مساله برجام با ایران همراه است و می‌گوید تهران پایبند برجام است. دولت ایالات متحده به واسطه رفتار‌های غیرعقلانی آقای ترامپ، در یک حالت انزوا قرار گرفته است؛ بنابراین اگر مقایسه‌ای بین تحریم‌های اوباما یا ترامپ شود، تحریم‌های دوران قبل بسیار سنگین‌تر بود.

رفتار عاقلانه در واکنش به ترامپ چیست؟ آیا باید ما هم به آمریکا اولتیماتوم دهیم و بگوییم اگر آمریکا به برجام برنگردد ما هم از برجام خارج می‌شویم؟

به هیچ وجه. من بار‌ها گفته و نوشته ام. ایران در هر شرایطی ولو خروج آمریکا و اعمال تحریم از سوی آمریکا، باید پایبندی خود به برجام را اعلام کند. ما باید با رایزنی با اروپا، چین، روسیه، هند و دیگر کشور‌های مهم دنیا بار تحریم‌های آمریکا را کم کنیم. هرگونه صحبت از خروج از برجام یا NPT خطای فاحش ایران خواهد بود. ایران باید همین رفتار عاقلانه را ادامه دهد. اگر در آن چند هفته‌ای که آقای روحانی برای رایزنی‌ها وقت گذاشته اند، دیپلماسی هوشمندانه‌ای داشته یاشیم می‌توانیم هزینه تحریم‌های ترامپ را به حداقل برسانیم. اتفاقا می‌توانیم بعضی از تضاد‌های بین اتحادیه اروپا و آمریکا را بیشتر کنیم.

موقعیت ما در مقایسه با زمان اوباما بسیار بهتر است. اوباما جمله معروفی دارد. او گفت: من در دفاع از سیاست خارجی ام در برابر ایران می‌توانم بگویم زمانی که من وارد مذاکرات شدم، جهان متفرق در برابر ایران متحد قرار داشت، اما من اجماعی علیه ایران به وجود آوردم که در درون خود ایران تفرقه ایجاد شد. حالا مساله برعکس شده است. ما با آمریکای منزوی و متفرق رو به رو هستیم. ۶۳ درصد آمریکایی‌ها در نظرسنجی‌ها با تصمیم ترامپ مخالفت کردند. متحدین آمریکا هم با این کشور همراه نیستند. در مقابل ایران متحد شده است.