تکنولوژی آمد، تمبر رفت

هفته‌نامه همشهری شش‌و‌هفت - الهه بصیر: یادش بخیر روزهایی که روی کاغذی سپید می نوشتیم: سلام. حالتان خوب است؟ حال مرا اگر بپرسید، باید بگویم که ملالی نیست جز دوری شما. بعد همه وقایع و اتفاقاتی که از سر گذرانده بودیم را می نوشتیم و وقتی نامه تمام می شد خودمان را به اولین مغازه نزدیک خانه می رساندیم. تمبر زیبایی که قیمت زیادی هم نداشت می خریدیم. آن را خیس می کردیم و روی پاکت نامه می چسباندیم و در صندوق پستی زرد رنگ محله مان می انداختیم. بعد از آن روزها و شب ها چشم به در می دوختیم تا پستچی از راه برسد و جواب نامه مان را بیاورد.

نامه که از راه می رسید بر سر اینکه تمبر آن برای چه کسی باشد بلوایی به راه می افتاد. چه لذتی داشت ارسال و دریافت نامه به آن شیوه، حالا با پیشرفت تکنولوژی، توسعه خطوط مخابراتی و روی کار آمدن نرم افزارهای ارتباطی تلفن همراه و بسط شبکه های اجتماعی کمتر کسی برای برقراری ارتباط با دوستان و آشنایان نامه نگاری می کند. اما هنوز هم هستند افراد علاقه مند به همان نامه نگاری و برقراری ارتباط به شیوه امن و دوست داشتنی سنتی، حتی اگر چنین نباشد بی شک هستند افرادی که پیشرفت تکنولوژی نمی تواند مانع گرایش شان به جمع آوری فرهنگ و تمدن یک قرن و نیم ایرانیان شود. سراغ این نوستالژی دوست داشتنی رفتیم.

شادروان فریدون نوین فرحبخش

متولد روز پست!

سال 1347 «فریدون نوین فرحبخش» به دلیل علاقه ای که به مجموعه داری تمبر داشت با میراثی که از پدرش (وی نیز از مجموعه داران تمبر بود و پیش از این در 5 دكان اقدام به خرید و فروش تمبر کرده بود.) به یادگار مانده بود به فروشگاه خیابان ولیعصر (عج)، کمی پایین تر از پارک دانشجو نقل مکان کرد و مسئولیت چاپ و انتشار اوراق آلبوم مصور تمبرهای ایران را به عهده گرفت. شاید آن موقع فکرش را هم نمی کرد که به چند سال دیگر به «پدر تمبر ایران» مشهور شود.

اما سال ها فعالیت در زمینه مجموعه داری تمبر، آشنا ساختن و تشویق عموم به جمع آوری تمبر، حضور در برنامه های تلویزیونی، تدوین کتب مختلف و پایه گذاری انجمن دوستداران تمبر ایران، عنوان پدر تمبر ایران را از آن او کرده اند و بعد از فوت فرحبخش، اداره فروشگاه تمبر فرح بخش که همه تمبر بازان آن را به عنوان فروشگاه تمبر پدر تمبر ایران می شناسند، به «محمود باقری»، پسر دوست و همدم مرحوم فرح بخش سپرده شد. باقری متولد سال 1354 است.

درست در روز جهانی پست به دنیا آمده و همین موضوع را تاثیر و انرژی کائنات برای ورود تمبرها به تک تک لحظات زندگی اش و لذت بردن از غرق شدن در دنیای این کاغذ چند سانتی مترمربعی می داند. دانش آموخته رشته IT هست و از سال 1364 به طور جدی زندگی در دنیای تمبرها را انتخاب کرده است.

او از کودکی علاقه مند به جمع آوری یادگارهای اشخاص بوده و آن طور که می گوید همه چیز حتی تمرینات مدرسه اش را با علاقه و وسواس آرشیو می کرده و همین موضوع را علت گرایش به تمبربازی می داند. در این باره می گوید: «همه دفترها و کتاب های سال های تحصیلی ام از اول ابتدایی تا پایان دانشگاه را دارم. همه کتاب ها و تمبرهای پدر، سکه های پول ها، عکس ها و... را به خوبی آرشیو کرده ام. از این کار لذت می برم. این یکی از گرایش های تمبرداری است.

اینکه شما میل به جمع آوری و نگهداری از اشیاء و یادگاری ها داشته باشید. این شرط لازم برای ورود من به دنیای تمبربازی بود. شرط کافی را هم علاقه ام به خواندن کتب تاریخ و کنکاش در تمبرها برای اینکه دریابم هر تمبر به چه مناسبتی و در چه تاریخی چاپ و منتشر شده است برایم فراهم کرد. اگر فردی این 2 خصلت را نداشته باشد هرگز تمبرباز خوبی نخواهد شد. شاید تمبرها را جمع کند اما هدفی که دنبال می کند زودگذر است و قدر گنجینه ای که دارد را نیز نخواهد دانست. در این صورت یا گنجینه اش را با وسوسه سود اقتصادی از دست می دهد یا برای نسلی باقی می گذارد که هیچ چیز از آن نمی دانند.»

ورود تمبرهای قدیمی در کلکسیون تمبربازان تازه وارد

همه تمبرها تا پایان سال ۱۳۹۶ در فروشگاه فرح بخش موجود است. اما برخی از تمبرها را برای فروش ندارند. باقری ۲ راه را برای تکمیل کلکسیون تمبربازان هر دوره بر می شمارد. اولین راه دست به دست شدن تمبرها به صورت موروثی است. مثل همین چیزی که در فروشگاه می بینند. بسیاری از آلبوم ها از مرحوم فرح بخش و پدرم به من ارث رسیده اند و چراغ این فروشگاه را روشن نگه داشته اند. خیلی های دیگر هم کلکسیونر ورثه ای هستند که یا راه فردی که از او ارث برده اند را ادامه می دهند یا اینکه ارثیه شان را می فروشند و تمبرها به دست گروه بعدی می افتد.

راه دوم بازار خرید و فروش تمبرها است. بعضی ها تمبرها را با همین هدف می خرند، که مدتی پیش خودشان نگه دارند و وقتی قیمت اش بالا رفت آن را بفروشند. این افراد در مهمانی ها و سفرهای داخلی و خارجی دنبال تمبر می گردند. در واقع شامه شان برای جستجوی تمبرها با هدف اقتصادی تربیت شده است. انقاقا موفق هم هستند. اینها در آینده به تکمیل کلکسیون هایی که با هدف ثبت فرهنگی مستند ایران تهیه شده اند کمک می کنند، در همین فروشگاه هم تعدادی از تمبرها همین گونه آرشیو شده است.

هدف از کلکسیونر بودن

ساعاتی که در فروشگاه تمبر سپری کرده ایم به خوبی گویای گرایش افراد خاص به این تکه کاغذ نوستالژی است. زن و مرد پیر و جوان فارغ از شغل و رشته تحصیلی که دارند برای خرید تمبر به فروشگاه می آیند. یکی برای کلکسیون شخصی خودش تمبر می خرد و دیگری به عنوان تهیه هدیه تولد برای پدرش سراغ تمبر کمیابی از چند دهه پیش را می گیرد. یکی کتاب راهنمای تمبر فرح بخش را می خواهد و آن دیگری آمده است که بداند فروشگاه کلکسیون تمبرهای او را می خرد بانه. باقری بیش از همه مشتری ها وقت اش را صرف دختر جوانی می کند که به تازگی تصمیم گرفته است کلکسیونر باشد.

او با بیان اینکه افراد با اهداف مختلفی به تمبربازی روی می آورند می گوید: «افراد زیادی تمبرها را به دلیل مسائل اقتصادی جمع آوری می کنند. تمبری که امسال خریداری شود سال آینده و سال های بعد تر با ارزش بیشتری قابل فروش است. امروزه تمبرهای قدیمی میلیون ها تومان خرید و فروش می شوند. به این شرط که درست نگهداری شوند و تمبر آسیب ندیده باشد. تمبر اگر بشکند، اگر چسب اش را از دست بدهد، اگر حتی یکی از دندانه های اطرافش را از دست بدهد، اگر مهر خورده باشد و هرگونه اختلال دیگری در آن ایجاد شود و شکل ظاهری اش را متزلزل کند بی ارزش می شود.

افرادی هم هستند که تمبرها را با هدف حفظ تاریخ و تمدن ایرانی و انتقال آن به نسل های دیگر جمع آوری می کنند. رسالت من در این فروشگاه همین است. همین که افراد گروه دوم را شناسایی و آنها را علاقه مند به کلکسیونری کنم. همین که این نوستالزی را زنده نگهدارم و اجازه ندهم گرد فراموشی بر آن بنشیند. که فراموشی این نوستالژی به مثابه فراموشی یک فرن و نیم تاریخ ایران است.»

بازتاب تمبرها در زندگی

«در دنیا 52 کالا وجود دارد که می توان آنها را کلکسیون کرد. افراد با توجه به هدفی که از کلکسیونر شدن دارند و لذتی که از تماشای مجموعه شان می برند، یکی از کالاها یا چند کالا را جمع آوری می کنند یکی قوطی کبریت جمع می کند و دیگری علاقه مند به جمع آوری دست نوشته های قدیمی است و همه اینها به خودی خود با ارزش هستند به این شرط که فلسفه کلکسیون کردن شان برای شخص مشخص باشد. کلکسیون تمبر به دلیل ثبت تاریخ و فرهنگ با همه اینها تفاوت دارد از این جهت که به فرد بینش، اطلاعات، جهان بینی و فهم تاریخ را می بخشد.»