بهای خروج امریکا از سوریه چیست؟

روزنامه اعتماد: هلسينكي فنلاند همواره يكي از مناطقي بوده كه اختلافات ميان مسكو و واشنگتن در آنجا به بحث گذاشته شده است و حتي توافق‌هاي مهمي همچون سالت١ كه محدود‌كننده ساخت سلاح‌هاي استراتژيك ميان دو طرف محسوب مي‌شد در اين شهر منعقد شد. اكنون نيز خبر مي‌رسد كه روز ١٦ ژوئن رهبران امريكا و روسيه بار ديگر اما نه در حاشيه اجلاسي خاص بلكه ديداري رسمي و دوجانبه در شهر هلسينكي خواهند داشت. برخي انتظار دارند كه توافقي تاريخي در اين بين رخ دهد، اما سوال اصلي اينجاست آيا شرايط ميان دو كشور تا اين حد وخيم است كه نمي‌توانند در كشورهاي خود ديداري دو جانبه ترتيب دهند؟ اگرچه هم ولاديمير پوتين رييس‌جمهور روسيه و هم دونالد ترامپ رييس‌جمهور ايالات متحده به يكديگر علاقه‌مند هستند اما شرايط داخلي كشورها به شكلي است كه هردو طرف نگران حضور در كشور مقابل هستند و اين مساله شرايط را مانند دوره جنگ سرد سخت كرده است.

اكنون بحث اين مطرح شده است كه چه اتفاقي بناست در ديدار ميان دو رهبر رخ دهد. گمانه زني‌هاي اوليه حاكي از آن است بحث سوريه بسيار جدي است. دونالد ترامپ هفته گذشته در كاخ سفيد ميزبان ملك عبدالله دوم پادشاه اردن بود و دو منبع آگاه در خصوص موضوع اين ديدار به سي‌ان‌ان اعلام كردند اصلي‌ترين موضوع بحث آنها سوريه بوده است. هر دو به طور كامل در خصوص سوريه صحبت كردند. ترامپ معتقد است كه مي‌تواند در مذاكره با ولاديمير پوتين در خصوص جنوب غربي سوريه به توافقي برسد تا در نتيجه آن امريكايي‌ها هرچه زودتر سوريه را ترك كنند.

ترامپ در ماه مارس گفت كه ايالات متحده علاقه‌مند است خيلي زود از سوريه خارج شود. اين در حالي است كه پنتاگون تاكيد كرده بود كه اين كشور براي حفظ مواضع خود نيازمند حضور مستقيم در سوريه است. با اين حال مقام‌هاي نظامي ارشد امريكا مي‌گويند دونالد ترامپ تاكنون هيچ نوع جدول زماني را براي خروج نيروهاي نظامي امريكايي از سوريه ارايه نداده است. اما به نظر مي‌رسد كه دونالد ترامپ قصد دارد كه در مذاكرات ماه آينده خود با ولاديمير پوتين در هلسينكي فنلاند اين موضوع را پيش ببرد. مقامات دو طرف نيز تاكيد كرده‌اند كه سوريه در دستور كار اجلاس سران قرار دارد اما موارد ديگري نيز مطرح است كه در اين ميان پوتين و ترامپ مي‌توانند در خصوص آن بحث كنند. طبق گزارش سي‌ان‌ان پيشنهاد ترامپ به روس‌ها اين است كه اجازه دهد تا با كمك نيروهاي ارتش سوريه وارد منطقه‌اي در امتداد مرز با اردن شوند كه پيش‌تر ميان دو طرف توافق شده بود كه آتش بس در اين منطقه برقرار باشد. اما واقعيت آن است كه ارتش سوريه عملياتي را در جنوب غرب سوريه براي آزادسازي استان درعا آغاز كرده است كه مخالفت جدي و عملي از سوي امريكا صورت نگرفته است. هرچند نيكي هيلي نماينده امريكا در سازمان ملل نسبت به نقض آتش بس در اين منطقه به روسيه و دولت بشار اسد و پيامدهاي احتمالي آن هشدار داده است، اما از طرف ديگر خبرها حاكي از آن است كه امريكا به مخالفان مسلح دولت سوريه اعلام كرده است كه روي كمك امريكا براي مقابله با حملات ارتش سوريه حساب نكنند.

ترامپ اميدوار است كه اگر روس‌ها با كمك ارتش بشار اسد اين اجازه را پيدا كنند به جنوب سوريه بازگردند و شرايط امريكا را بپذيرند، نيروهاي امريكايي از اين منطقه خارج شوند. در طرف مقابل نيز بناست روس‌ها به ترامپ قول دهند كه دولت سوريه شورشيان تحت حمايت ايالات متحده را در اين منطقه قتل عام نمي‌كند و به آنها اجازه مي‌دهد كه از جنگ و نا امني خارج شوند.

همچنين اين منابع عنوان كرده‌اند كه انتظار مي‌رود روس‌ها در اين منطقه از جنگ جلوگيري كنند و ازآن حفاظت كنند و همچنين شرط اصلي اين طرح نيز خروج ايران از سوريه است كه بخش عمده شرط خروج امريكا از سوريه به شمار مي‌آيد. اين منابع تاكيد كردند كه اگر پوتين با اين طرح موافقت كند، نگراني عمده در اين است كه آيا روسيه مي‌تواند تمام آن چيزي كه ترامپ به دنبال دستيابي به آن است را انجام دهد؟ آنها اضافه كردند كه سوالات جدي در مورد چگونگي برخورد با پناهندگان و همچنين باقي ماندن اسد در قدرت مطرح است.

در ماه آوريل ايالات متحده به همراه انگليس و فرانسه حمله هوايي و موشكي را به سوريه انجام دادند، كه اين اقدام بنا بر ادعاي امريكا براي تلافي حمله شيميايي ارتش سوريه به غيرنظاميان صورت گرفته است، ادعايي كه به صورت رسمي تاييد نشد. اما با وجود اينكه قصد ترامپ ارسال يك پيام قوي به اسد براي منع او در استفاده از سلاح شيميايي بود اما نشان داده است كه علاقه‌مند است هرچه زودتر نيروهاي امريكايي را از سوريه خارج كند، چرا كه رهبران نظامي نيز تاكيد دارند ماموريت نظامي امريكا در سوريه مبارزه با داعش و شكست دادن اين گروه تروريستي است. اما تحليلگران ارتش امريكا معتقدند كه هرچند رييس‌جمهور اصرار بر خروج از سوريه دارد اما واقعيت آن است كه زمان مناسبي براي خروج از سوريه نيست. اين تحليلگر ارشد نظامي به سي‌ان‌ان مي‌گويد، امريكا نياز دارد كه يك تصميم‌گيري در خصوص سياست خود در خصوص آينده رژيم اسد در سوريه و همچنين ادامه حضور نظامي روسيه در اين كشور را اتخاذ كند. چرا كه تمايل رييس‌جمهور به خروج از سوريه در اسرع وقت، مي‌تواند نگراني‌ها را در ميان متحدان ايالات متحده در منطقه، به خصوص نيروهاي شورشي مسلح دولت سوريه ايجاد كند و در عمل باعث تقويت موضع ايران و تركيه در سوريه شود و مشخص نيست با خروج امريكا از سوريه چه سرنوشتي در انتظار نيروهاي مورد حمايت امريكا در اين كشور خواهد بود.

عناصر احتمالي توافق ترامپ و پوتين

واشنگتن پست در يادداشتي با قلم ديويد ايگناتيوس، عناصر اصلي توافق ميان ترامپ و پوتين را بررسي كرده است. او در يادداشت خود عنوان مي‌كند، كارشناسان اسراييلي، اروپايي و امريكايي به برخي عناصر احتمالي چارچوب اين توافق احتمالي دست پيدا كرده‌اند. روسيه بناست در برابر عقب‌نشيني ايالات متحده از سوريه درخواست‌هاي امريكا مبني بر روند انتقال سياسي در سوريه و محدود كردن قدرت ايران در اين كشور را عملياتي كند كه اين شروط امريكا به اختصار به شرح زير است:

نيروهاي حمايت شده از طرف ايران حداقل ٨٠ كيلومتر از مرزهاي سرزمين‌هاي اشغالي و ارتفاعات جولان فاصله مي‌گيرند.

اسراييل تا زماني كه نيروهاي روسيه آسيب نبينند، اين مجوز را از سمت روسيه خواهد داشت تا اهداف تهديد آميز ايران در سوريه عليه خود را مورد هدف قرار دهد. اين اقدام به نظر مي‌رسد در طول هفته‌هاي اخير نيز اجرايي شده است و اين آزادي عمل به جنگنده‌هاي اسراييلي داده شده است تا به پايگاه‌هاي به ادعاي اسراييلي‌ها مخفي ايران در سوريه حمله كنند.

ارتش اسد كه توسط نيروي هوايي روسيه حمايت مي‌شود كنترل را در جنوب غربي سوريه در دست بگيرد و موقعيت خود را تثبيت كند و مرزهاي بين سوريه و اردن بازگشايي شود. اردن نيز از كنترل اسد بر مرز حمايت كند، زيرا ممكن است مسير ترانزيتي ميان اردن و سوريه بازگشايي و منجر به تقويت اقتصاد اردن شود. تحليل‌ها حاكي از اين است كه اپوزيسيون در جنوب غربي نابود خواهد شد و هزاران نفر از پناهجويان به سمت مرز بسته با اردن تا زمان كنترل كامل دولت به سمت اردن سرازير مي‌شوند و غيرنظاميان به دام خواهند افتاد.

نيروهاي نظامي روسيه بناست براي تثبيت اين مناطق در جنوب غربي سوريه و حتي ساير مناطق نيز گشت زني داشته باشند. بنا بر تحليل‌ها حضور روسيه در اين مناطق به معني امنيت كامل و جدي در اين مناطق خواهد بود. اما طبق اين توافق امريكايي‌ها پايگاه نظامي خود در التنف را حفظ خواهند كرد تا از نفوذ ايران جلوگيري كنند.

روسيه و رژيم اسد بناست حضور نيروهاي خود را به مناطق شمال شرقي سوريه جايي كه كردها در آن حضور دارند گسترش دهند. جايي كه نيروهاي كرد با همكاري نيروهاي امريكايي توانستند داعش را در بخش‌هايي از سوريه شكست دهند. فرماندهان امريكايي هرچند انتظار دارند كه تا ١٨ ماه ديگر در سوريه باقي بمانند اما به نظر مي‌رسد ترامپ اصرار دارد كه خروج هرچه سريع‌تر صورت گيرد.