فنر اعتماد به وارد کنندگان خودرو پرید؟

فربد زاوه، کارشناس صنعت خودرو، به «دنیای‌اقتصاد» می‌گوید که محدودیت عرضه در کنار سایر عوامل مانند افزایش نرخ ارز و ورود سرمایه‌های سرگردان به بازار خودرو سبب شده تا این بازار با جذابیت‌هایی همراه باشد. وی تاکید می‌کند که با توجه به اینکه افزایش قیمت خودروهای وارداتی علاوه‌بر محدودیت عرضه تحت‌تاثیر عوامل دیگری قرار دارد، نمی‌توان گفت انتشار لیست واردکنندگانی که توانسته‌اند ارز ۴۲۰۰ تومانی دریافت کنند، منجر به کاهش قیمت‌ها در بازار شود.

این کارشناس با اشاره به اینکه انتشار این قبیل لیست‌ها سبب می‌شود که گردش اطلاعات به‌صورت شفاف ایجاد شود معتقد است هر چند انتشار اطلاعات فعالان اقتصادی در این سطح به نوعی ورود به حریم خصوصی آنها است و انتشار اطلاعات از این نوع در فضای بین‌الملل سابقه ندارد اما در شرایطی که حضور دولت در تمام ابعاد اقتصادی، حضوری پررنگ است، چنانچه بخواهیم شفافیتی در اطلاعات اقتصادی ایجاد کنیم، چاره‌ای نداریم که اطلاعات شرکت‌ها را در این سطح منتشر کنیم.

با اینکه زاوه معتقد است با نرخ‌گذاری دستوری انتشار لیست‌ها به این شکل تنها راه ایجاد شفافیت است؛ اما انتشار لیست واردکنندگانی که ارز ۴۲۰۰ تومانی دریافت کردند، باعث به راه افتادن بحث‌هایی در سطح رسانه‌ها و جامعه شد و به نوعی ضعف‌های تخصیص ارزی به این شکل عیان شد. در این زمینه برخی از کارشناسان تاکید دارند که باید سیاست‌گذاران در عرصه کلان اقتصادی کشور به این جمع‌بندی رسیده باشند که این نوع عملکرد نمی‌تواند مدل مناسبی برای ادامه مسیر در پیچ‌های پیش روی اقتصاد کشور باشد.

زاوه در این ارتباط می‌گوید دولت به جز نیاز ارزی برای واردات کالاهای اساسی، باید اجازه می‌داد تا نرخ ارز در حاشیه بازار تعیین شود و این امکان را فراهم کند تا واردکنندگان چنانچه می‌خواهد کالاهایی را وارد کشور کنند، ارز مورد نیاز خود را از طریق بازار و با نرخ اعلامی آن، تامین کنند.این کارشناس صنعت خودرو تاکید می‌کند، توزیع ارز برای واردات کالا به کشور به این شکل ایجاد فساد می‌کند؛ زیرا هنگامی که دو نرخ برای ارز وجود دارد، کالاهایی که با ارز دولتی وارد کشور می‌شوند نیز با نرخ بازار آزاد عرضه خواهند شد.

افزایش فشار به واردکنندگان خودرو

لیست واردکنندگان خودرو در شرایطی منتشر شده است که بر‌اساس بخشنامه دولت در تاریخ ۲۱ فروردین‌ماه سالجاری، کلیه کالاهای ثبت‌سفارش شده باید ارز موردنیاز خود را از طریق سامانه «نیما» دریافت کنند. این اتفاق سبب شد تا تمام واردکنندگان از جمله خودرویی‌ها برای تامین ارز موردنیاز خود از طریق سامانه نیما اقدام کنند، این در شرایطی است که هم اکنون واردکنندگان خودرو زیر ذره‌بین نهادهای نظارتی و مردم قرار گرفته‌اند.

در این ارتباط یک کارشناس به خبرنگار ما می‌گوید که با توجه به اینکه دولت تلاش کرده تا تمام واردات از طریق سامانه نیما تامین ارز شوند، نمی‌توان این اقدام واردکنندگان خودرو را تخلف دانست زیرا دولت به‌عنوان سیاست‌گذار کلان اقتصادی، تامین ارز را از راه‌های دیگر ممنوع کرده و طی بخشنامه‌ای از تمام واردکنندگان خواسته تا ارز مورد نیاز خود را از طریق سامانه نیما تامین کنند. این کارشناس خودرو تاکید می‌کند با بررسی این لیست و با توجه به میانگین قیمت ۲۵ هزار دلاری خودروهای وارداتی، خودرو زیادی وارد کشور نشده و همچنان واردکنندگان از تعهداتی که دارند، عقب هستند و نمی‌توانند عرضه را با توجه به تقاضای بازار افزایش دهند.

از سوی دیگر اما برخی بر این نکته تاکید دارند که اعلام لیست دریافت‌کنندگان ارز نیمایی، منجر به کاهش قیمت خودرو در بازار خواهد شد.این کارشناس خودرو این مساله را رد می‌کند و می‌گوید رقم تخصیص یافته برای واردات خودرو با توجه به حجم تقاضا به میزانی نیست که کفه عرضه را سنگین کند و از طرف دیگر شرکت‌هایی که توانسته‌اند این ارز را دریافت کنند، حداقل دو ماه دیگر می‌توانند تا همان تعداد اندک خودرو را وارد بازار کنند، بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که اعلام لیست این شرکت‌ها، روی قیمت بازار تاثیر زیادی داشته باشد. البته باید به این نکته هم توجه کرد که نهادهای نظارتی با کمک این نوع اطلاعات می‌توانند شرکت‌های نمایندگی را کنترل کنند تا کالای خود را با توجه به نرخ ارز دولتی به بازار عرضه کنند.

این در شرایطی است که قیمت بازاربعد از نمایندگی توسط عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و کاری از دست نهادهای نظارتی ساخته نیست و نمی‌توانند با دستور و فشار قیمت کالایی را پایین نگه دارند.این کارشناس صنعت خودرو، پیشنهاد می‌کند با توجه به اینکه واردکنندگان خودرو به‌عنوان بخش فعالی از بازار خودرو مشغول به کار هستند، بهتر بود تا دولت به‌جای ممنوعیت واردات خودرو که خود اصلی‌ترین دلیل برای نوسانات بازار این خودروها قلمداد می‌شود، شرایطی را فراهم می‌کرد تا واردکنندگان خودرو می‌توانستند به نوعی به حیات خود ادامه دهند.

بر این اساس تحلیل دولت این بود که در شرایط تحریم و کمبود منابع ارزی نباید منابع ارزی کشور، صرف واردات کالاهای لوکس و مصرفی شود، با این حال این کارشناس خاطرنشان می‌کند که دولت می‌توانست به‌جای ممنوعیت واردات خودرو، یکی از این سه راه را انتخاب کند.راه اول، ایجاد بازار ثانویه ارزی است که سبب می‌شود تا صادرکنندگانی که موظف به اظهار ارز حاصل از صادرات خود در سامانه نیما نیستند، از طریق عرضه در بورس نرخ ارز خود را شناسایی کنند و واردکنندگان که نیاز به ارز دارند، ارز موردنیاز خود را از این طریق تامین کنند.

راه دیگر اینکه دولت می‌توانست به واردکنندگان خودرو اجازه دهد تا واردات خود را از طریق ارز با منشا خارجی انجام دهند. راه آخری که دولت می‌توانست به آن متوسل شود، این بود که به واردکنندگان اعلام کند تنها از طریق ارز حاصل از صادرات خود می‌توانند خودرو به کشور وارد کنند. این به آن معنا بود که واردکنندگان خودرو را تشویق می‌کرد تا ابتدا کالایی را صادر و ارز حاصل از آن را صرف واردات خودرو کنند. چنانچه دولت هر یک از این سه راه را به‌جای ممنوعیت واردات در نظر می‌گرفت این امکان برای واردکنندگان خودرو فراهم می‌شد تا به فعالیت خود ادامه دهند و شوکی از این رهگذر متوجه بازار نمی‌شد.

با تمام این تفاسیر به‌نظر می‌رسد که دولت بنا ندارد نسبت به آغاز ثبت‌سفارش و واردات خودرو اقدام کند. محمد شریعتمداری، وزیر صنعت معدن و تجارت نیز در آخرین نشست مطبوعاتی خود توقف واردات تا پایان سال ۹۷ را تایید کرد. این در شرایطی است که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان با توقف واردات خودرو، معجزه‌ای در صرفه‌جویی یا مدیریت منابع ارزی رخ نخواهد داد.