ایران در انتظار مشوق‌های برجامی اروپا است

داوود هرميداس‌باوند . استاد روابط بين‌الملل در روزنامه شرق نوشت: ترامپ همان‌طور که اعلام کرده بود، از بسته جديد تحريم‌ها عليه ايران رونمايي کرد؛ فعال‌سازي تحريم‌هاي ثانويه که تمام بخش‌هاي درآمدي ايران را هدف قرار مي‌دهد، بسته‌اي بود که ترامپ آن را هم‌زمان با اعلام خروج يک‌جانبه از برجام ارائه کرد.

برجام سندي است که پنج عضو دائم شوراي امنيت سازمان ملل به اضافه آلمان و ايران، براي حفظ منافع جامعه ملل امضا کردند و بنا بر اين توافق، طرف مقابل ايران متعهد شد با نگاهی سازنده، تحريم‌هاي هسته‌اي ايران را لغو کند؛ مشروط بر اينکه در مقابل رفع تحريم‌ها، آژانس انرژي اتمي نظارت کاملی بر برنامه هسته‌اي ايران داشته باشد. در دو سال و نيم اخير که اين توافق ميان اعضاي ۱+۵ و ايران منعقد شده، همواره آژانس اعلام کرده ايران به همه تعهدات خود طبق مفاد برجام پايبند بوده است.

طرف مقابل براي اين وفاي ‌به ‌عهد ايران يک تعهد روشن داشت؛ تحريم‌ها عليه ايران رفع شود و آثار منفي آن در جامعه ملل از بين برود. مسئولان ايران پيش از خروج ترامپ از برجام، تأکيد داشتند اگر قرار است هربار به بهانه‌هاي مختلف عليه ايران تحريم‌هايي وضع شود، اين کاملا نقض فلسفه توافق بوده و آمريكا برخلاف تعهدات خود عمل مي‌کند. خروج رسمي آمريكا از اين توافق، به نوعي کار را يکسره کرد.

ايران مي‌تواند بعد از استفاده از سازوکار دروني برجام براي تنبيه کشور نقض‌کننده آن، حتي خواستار طرح آن در شوراي امنيت شود؛ چراکه اتحاديه اروپا و دو كشور روسيه و چين هيچ‌يک نظر مساعدي به خروج آمريكا ندارند. راه دوم، طرح دعوي در ديوان بين‌المللي دادگستري در لاهه با عنوان نقض منافع بشري از آمريكا بود که ايران به‌تازگی اين کار را انجام داده است. عمل‌گرايي، کار با ساير کشورهاي دنيا و رفتار توأم با تدبير در داخل ايران با مردم، بسيار کارآمدتر از سخنان نسنجيده عليه آمريكاست. اروپا تا امروز بر حفظ برجام تأکيد داشته، ولي در عين حال اعلام کرده دغدغه‌هايي دارد که مايل است در مذاکره با ايران درباره آنها تصميم‌گيري شود.

امروز تحريم‌هاي آمريكا که با عنوان تحريم‌هاي مضاعف يا ثانويه اعمال شده است، هرگونه تعامل مالي با ايران را بسيار دشوار مي‌کند. اگر اروپايي‌ها با حفظ اتحاد، روي حفظ برجام باقي بمانند، این امر شکاف با ايالات متحده را واقعي مي‌کند، ولي اگر تحريم‌هاي يک‌جانبه آمريكا را بپذيرند، شرايط براي ايران متفاوت مي‌شود؛ چون اين تحريم‌ها ناظر بر تمام‌ نهادهاي اقتصادي است. در زمان کلينتون، وقتي آمريكا تحريم‌هاي مضاعف را اجرائي کرد، اتحاديه اروپا به آن معترض شد و اعلام کرد.

اين تحريم‌ها برخلاف مقررات و در مقابله با حقوق بين‌الملل است، ولي سال‌هاي اخير این اتحادیه اعتراضی به تحريم‌هايي با موضوع هسته‌اي و تحريم‌هاي يک‌جانبه مضاعف آمريكا نداشته است. مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا به‌تازگی اعلام کرده با سرعت بالا در حال تلاش براي حفظ برجام هستند و شوراي وزيران خارجه اتحاديه اروپا نیز به‌روزرساني قوانين مسدودکننده را که دو هفته پيش پارلمان اروپا مجوز آن را صادر کرده بود، به تصويب رسانده است؛ بنابراين براي حفظ برجام گام‌هايي در حال برداشته‌شدن است.

مسئله روشن اين است که شرکت‌هاي اروپايي ريسک نمي‌کنند؛ چراکه از روابط گسترده تجاري با ايالات متحده، سود درخور توجهي دارند. به‌تازگي معاون وزارت خزانه‌داري آمريكا اعلام کرده کساني که تحريم‌هاي ايران را رعايت نکنند، با تحريم‌هاي مضاعف آمريكا جريمه خواهند شد. ايران نيازی جدي به جذب سرمايه خارجي و انتقال تکنولوژي دارد؛ بنابراين اعمال تحريم‌هاي يک‌جانبه آمريكا براي ايران نگران‌کننده خواهد بود.

برجام يک قرارداد چندجانبه بين‌المللي است و براي دفاع از جامعه بين‌المللي و قراردادي که به تصويب شوراي امنيت رسيده، کشورهاي باقي‌مانده در آن و همه جهان مسئوليت دارند. به نظر مي‌رسد ارتباط بهتر با طرف‌هاي اروپايي و تأکيد بر تلاش ايران براي حفظ برجام، مي‌تواند کانال‌هاي مالي و اقتصادي حداقلي را براي بهره‌مندي اقتصاد کشور ايجاد و اروپا را براي ارائه بسته قابل قبول اقتصادي تا روز تکميل‌شدن تحريم‌هاي ايالات متحده تشويق کند.