فساد و تخلف، نتیجه حضور اسپانسرها در تلویزیون

خبرآنلاین: محمود گبرلو، مجری سابق برنامه «هفت» که خودش هم دانش‌آموخته رشته برنامه‌سازی تلویزیونی است و علاوه بر تهیه‌ چندین برنامه برای تلویزیون، اخیرا برنامه «شب‌های شفاهی» را تهیه و اجرا کرده بود در گفت‌و‌گویی از ساز و کار همکاری حامیان مالی با تلویزیون می‌گوید.

ضرورت و نیاز به داشتن حامی مالی در برنا‌مه‌های مختلف تلویزیون تا چه اندازه‌ است که در سال‌های اخیر ما ردپای پررنگی از آن‌ها در تلویزیون می‌بینیم؟

مشکلی که در حال حاضر داریم این است که همه برنامه‌های تلویزیون مورد حمایت اسپانسر قرار می‌گیرند و حتی برنامه‌های جدی که در آن‌ها مباحث عمیق علمی و اجتماعی و فرهنگی مطرح می‌شوند هم متاسفانه به تهیه‌کننده گفته می‌شود که به سمت جذب اسپانسر حرکت کنند. طبیعتا اگر بخواهیم به سمت جذب حامی مالی برویم دیگر آن استقلال کافی در بیان اندیشه و حرف‌ها وجود ندارد و وابستگی ایجاد می‌شود که مجبور می‌شویم تابع سیاست‌های اسپانسر باشیم.

اسپانسر هم به این‌دلیل که دیدگاه‌های خودش مورد توجه قرار نمی‌گیرد برنامه را به سمت دیگری هدایت می‌کند و آن‌طور که خودش می‌خواهد به مباحث سمت و سو می‌دهد. مثلا فرض کنید در برنامه‌ای قرار است درباره دارویی حرف زده شود که استفاده از آن به نفع عموم جامعه نیست، این اتفاق درباره هر کالای دیگری هم می‌تواند بیفتد اما در این شرایط اسپانسر می‌بیند متضرر می‌شود بنابراین جهت و دیدگاه برنامه را تغییر می‌دهد. اینجاست که متاسفانه در حال حاضر مصیبتی داریم و مسیر برنامه‌سازی در تلویزیون را دچار انحراف می‌کند.

چرا سازمان صدا و سیما حاضر نیست اطلاعات دقیق و جزئی از قراردادها، اعداد و ارقام و نحوه پرداخت‌ها و پولی که اسپانسر در اختیار سازمان قرار می‌دهد را به صورت شفاف بیان کند؟ اگر پای واحد بازرگانی در میان است اساسا درست است که تهیه‌کننده راسا وارد مذاکره و قرارداد با اسپانسر شود؟

اینکه چرا تلویزیون در این بحث شفاف نیست دلیل عمده‌اش این است که به هر طریقی متوسل می‌شود تا بودجه خودش برای برنامه‌سازی را تامین کند، به همین دلیل به هر نوع اسپانسری هم پاسخ مثبت می‌دهد. در سال‌های دور اگر قرار بود کسی اسپانسر شود، مشخص بود چه کسی قرار است این حمایت را انجام دهد، شناسنامه کاری‌اش مورد بررسی قرار می‌گرفت، اعتبار خود آن اسپانسر مورد توجه بود و به هر کسی این امکانات را به راحتی نمی‌دادند.

اما متاسفانه الان چون تلویزیون اعلام کرده که با مشکل بودجه روبروست، حالا یا از جانب دولت یا از جانب افرادی که قبلا آگهی می‌دادند و حالا نمی‌دهند و یا از سمت کارکندان خودش که بودجه خیلی زیادی را مصرف می‌کنند، این رسانه مجبور شده است به جذب اسپانسر برای همه برنامه‌ها متوسل شود. طبیعی است که این مسئله را هم نمی‌تواند خیلی شفاف بیان کند، چون اگر قرار بشود شفاف همه چیز را بیان کند، طبق قوانین مشخص هر برنامه‌ای نمی‌تواند اسپانسر داشته باشد، فقط برنامه‌های خاصی هستند که می‌توانند از حامی مالی استفاده کنند.

به نظر می‌رسد چون جزئیات هیچ یک از مواردی که بالا درباره‌شان صحبت کردیم واضح و مشخص نیست و از یک قاعده محکم پیروی نمی‌کنند، امکان تخلف هم در این بحث بالا می‌رود. به نظر شما این اتفاق می‌تواند بیفتد؟

شدیدا، هم امکان تخلف وجود دارد و هم فساد‌آور است. سال‌ها پیش روزنامه‌ای اگر چاپ می‌شد، قانون روزنامه این‌گونه بود که نصف برای تحریریه باشد و نصف هم برای آگهی‌ها. هیچ کس هم به حدود یکدیگر تجاوز نمی‌کردند و حد و مرزها مشخص بود. ولی وقتی این قاعده به‌هم بخورد، طبیعتا بار مالی قوی‌تر می‌شود و بار محتوایی ضعیف‌تر. ضمن این‌که در درون این بده بستان‌های پنهان و پشت پرده، حتما فساد ایجاد می‌شود.