آنالیز پیشنهادات اروپایی برای حفظ توافق هسته‌ای

دنیای اقتصاد: مرکز پژوهش‌های مجلس ۵ پیشنهاد اتحادیه اروپا برای حفظ برجام را مورد بررسی قرار داد.

پیشنهاد اول: پیشنهاد نخست این است که اتحادیه اروپا می‌تواند یک بانک بازرگانی چندجانبه یورویی دایر کند که هدف این بانک، تجمیع منابع این موسسات مالی و تقسیم ریسک‌ها، انجام پرداخت‌ها و ارائه ضمانت‌نامه‌های اعتباری و خدمات بیمه‌ای به شرکت‌های بخش خصوصی اروپا و همرسانی اطلاعات مربوط به ارزیابی بایسته و پایبندی به مقررات است.

مرکز پژوهش‌های مجلس درخصوص این پیشنهاد معتقد است که در حال‌حاضر نیز ایران پنج بانک اختصاصی یورویی در محدوده اتحادیه اروپا در اختیار دارد، اما عملا ابزارهای تحریمی آمریکا توانسته تا حد قابل‌توجهی این بانک‌ها را از فضای تجاری اروپا ایزوله کند. در شرایط بازگشت تحریم‌های برجامی، تنها ابزار برای اتصال این بانک‌ها به محیط تجاری اروپا استفاده از استثنای غذا و دارو خواهد بود.

در صورتی که تحریم کاتسا ضد این بانک‌ها اعمال شود به تصریح اوفک این استثنا هم وجود نخواهد داشت. همین ابزار علیه هر بانک یورو پایه جدید، به‌ویژه اگر مخصوص کار با ایران باشد، قابل اعمال است. درواقع مهم‌تر از خود بانک، اکوسیستم اطراف آن است که بدون هراس از تحریم بتواند بانک را به محیط اقتصادی خارج از فضای بانک متصل کند.

پیشنهاد دوم: کمیسیون اروپا می‌تواند برای فاینانس پروژه‌های بزرگ بخش دولتی یا خصوصی، ایران را از فهرست کشورهای بالقوه واجد شرایط برای دریافت وام از بانک سرمایه‌گذاری اروپا، به فهرست کشورهای کاملا واجد شرایط منتقل کند و برای ایجاد یک چارچوب عملیات بانکی در ایران وارد مذاکره شود.

این پیشنهاد اگرچه یک راه محتمل را ترسیم کرده است، اما به‌نظر می‌آید از جهت عملیاتی نسبت به پیشنهادهای دیگر ضعیف‌تر است. اینکه ایران از یک لیست به لیست دیگر منتقل شود، آیا شرط لازم و کافی برای فاینانس پروژه‌های بزرگ بخش دولتی یا خصوصی فراهم می‌شود؟ آیا پارامتر دیگری وجود ندارد که باعث شود ایران از این فاینانس‌ها بی‌بهره شود؟

پیشنهاد سوم: بر اساس این پیشنهاد اتحادیه اروپا و ایران می‌توانند در مورد یک رابطه بلندمدت در زمینه انرژی مذاکره و توافق کنند که طبق آن، در ازای صادرات گاز طبیعی ایران به اروپا از طریق خط‌لوله‌های موجود یا جدید، اروپا دسترسی ایران را به فناوری‌های پیشرفته انرژی تجدیدپذیر فراهم آورد. از نگاه مرکز پژوهش‌ها، این پیشنهاد مثبت است، اما از لحاظ فنی قابلیت بررسی دارد و به‌عنوان یک توافق مجزا باید به آن نگاه کرد.

پیشنهاد چهارم: اتحادیه اروپا و ایران می‌توانند از تاسیس یک اتاق بازرگانی مشترک ایران و اتحادیه اروپا حمایت کنند. سوال مشخص از نگاه این گزارش این است که چنین اتاق بازرگانی دقیقا چگونه می‌تواند تجار را در مقابل تحریم‌های ثانویه آمریکا مصون کند. از نگاه کارشناسان، پیشنهادهای کلی نظیر این، تا زمانی که نسبت به هر یک از محورهای مرتبط با تجارت و نسبت هر یک از آنها با تحریم‌های ثانویه آمریکا، فاقد مکانیسم‌های عملیاتی دقیقی باشد، عملا ضمانت اجرایی نخواهند داشت.

پیشنهاد پنجم: در نهایت در پیشنهاد پنجم عنوان شده که اتحادیه اروپا و ایران می‌توانند همکاری هسته‌ای غیرنظامی را گسترش دهند، ازجمله احداث نیروگاه‌های هسته‌ای غیرنظامی جدید در ازای توافقی مبنی بر تبدیل تاسیسات غنی‌سازی ایران به طرح‌های مشترک اروپایی - ایرانی، یا به‌کارگیری پرسنل اروپایی در آنها.

مشابه آنچه در مورد پیشنهاد سوم ارائه شده مرکز پژوهش‌ها معتقد است این پیشنهاد اگرچه ویژگی‌های مثبتی دارد و از لحاظ فنی و اقتصادی، قابلیت بررسی دارد، اما به‌نظر می‌آید باید به‌عنوان توافق مجزا و مکمل به آن نگاه کرد، نه پیشنهادی که بتواند منافع فعلی ایران را از برجام تضمین کند.