هرمیداس باوند: توپ برجام در زمین آمریکاست

هرمیداس باوند؛ تحلیلگر مسائل بین‎الملل در روزنامه آرمان نوشت: رئیس جمهور باید مسائلی از جمله: خروج آمریکا از برجام و پیامدهای آن که این خروج، برخلاف عرف وحقوق بین‎الملل است، نادیده‎انگاشتن تصمیمات شورای امنیت از سوی آمریکا را در سخنرانی‎اش مطرح کند و پیامدهای آن را برای منطقه فاجعه بار تلقی کند.

اگر حسن روحانی بخواهد که فضا را به نفع ایران مدیریت کند باید توپ را در زمین طرف مقابل بیندازد. یعنی وی در مقام اتهام علیه آمریکا برآید و یا اگر در مقام دفاع از خود در جهت رد کردن اتهامات آمریکایی‎ها علیه ایران برآید، بستگی به مواضعی دارد که ایشان اتخاذ کرده است.

همه کشورها به دنبال مصالح و منافع ملی خود هستند، حتی اتحادیه اروپا که برجام را قبول کرد و ظاهرا پایبند است، موضع‌گیری آن، موضعی ضعیف و به تعبیری نعل و میخ است یعنی ممکن است انتظار از اروپا تحقق پیدا نکند. لذا کشورهایی که با آمریکا در تعارض هستند مثل چین، سعی می‎کنند در قبال مشکلاتی که با آنها روبه‌رو هستند، موضع اتخاذ کنند. کشورهایی مثل ژاپن، هند،کره جنوبی موضع خود را به صورت تمام و کمال درگرو پیامدهای تصمیمات آمریکا قرار داده‎اند و حتی روسیه هم در مورد اوپک نوعی خط مشی اتخاذ کرده است که با نگاه به تصمیمات آمریکا در قبال نفت ایران است.

اگر آقای روحانی بر اساس مبانی مستدل، منطقی و اعتماد به‎نفس، واقعیات را مطرح کند می‎تواند بر افکار عمومی جهان و همچنین تا حدودی غیرمستقیم بر سایر دولت‎ها اثرگذار عمل کند. نکته مهم این است تا زمانی که مشکلات حل و فصل نشود، کماکان این مسائل وجود دارد. منتهی در شرایطی ایران باید با آمریکا مذاکره کند که هیچ قیدو شرطی نباشد.

اگر مذاکره به معنای واقعی و همچنین میل به نوعی سازش که مورد پذیرش هر دو طرف باشد، وجود داشته باشد، اگر چنین فرصتی اتفاق بیفتد و در نهایت اطمینان خاطر حاصل شود که قصد و نیت براساس مصالح متقابل است، باید برای رسیدن به هدف، فضای مساعدی را ایجاد کرد. هر مساله‎ای که به نحوی از انحا در شورای امنیت مطرح می‎شود، ارتباط با منافع کشوری داشته باشد، آن کشور مجاز است که در جلسه شرکت کند و دلایل و مواضع خود را در قبال اتهامات اعلام کند.

در زمان ملی شدن صنعت نفت، انگلیسی‎ها مساله را به شورای امنیت بردند، دکتر محمد مصدق در آنجا دو استفاده بهینه کرد: اولا، عکس‎هایی از حلبی‎آبادهای کارگران نفت آبادان در دست داشت که وضعیت غیرانسانی آنها را نشان می‎داد. دوم؛ عدم ایفای تعهدات دولت انگلیس و شعبات دیگر شرکت نفت بود. وقتی که ادعای انگلیس مبنی بر اینکه ایران تهدیدی علیه صلح و امنیت بین‎المللی در زمینه ملی شدن صنعت نفت است، مطرح شد، شورای امنیت مساله را از دستور کار شورای امنیت خارج کرد، زیرا انگلیس مساله را به دیوان برده بود. مصدق استفاده تبلیغاتی کرد و در نهایت شورای امنیت مساله ملی شدن صنعت نفت را تهدید تلقی نکرد.

وقتی ترامپ از یک توافق بین‎المللی که ۵ عضو شورای امنیت در آن حضور داشتند و آژانس بین‎المللی انرژی اتمی نیز پایبندی ایران را تایید کرده، خارج می‎شود، ادعاهای وی نابجاست. بنابراین عدم ایفای تعهدات در برجام از سوی آمریکا، به نوعی نقض تعهدات بین‎المللی محسوب می‎شود. در زمینه دفاعی نیز هر کشوری برای دفاع متعارف خود در قبال حملات موشکی، باید به موشک کوتاه‌برد و دوربرد تا حد معقول دسترسی داشته باشد.

اگر منطق آقای روحانی قوی باشد حتی در دشمنان نیز تعدیل ایجاد خواهد کرد. بنابراین مساله این است که باید با قاطعیت مبانی حقوقی مستدل را بیان کند. باید به نقض تعهدات طبق حقوق بین‌الملل و منشور، عقب‌نشینی ترامپ از برجام و همچنین اعمال تحریم‎های ناعادلانه علیه ایران اشاره کرد. باید ترامپ را در موضع دفاعی قرار داد نه اینکه آقای روحانی در موضع دفاع قرار گیرد.