رقابت دوحه و ریاض برای اغوای کاخ سفید

شهاب شهسواری در روزنامه اعتماد نوشت: همزمان با افول سیاسی پادشاهی عربستان سعودی در واشنگتن، کمپانی‌های دولتی و صندوق ذخیره ارزی امیرنشین ثروتمند حاشیه خلیج فارس، قطر، پمپاژ سرمایه به امریکا را به شکل چشمگیری افزایش داده‌اند.

سعد الکعبی، مدیرعامل کمپانی نفت قطر QP به رویترز گفته است که این شرکت نفتی قصد دارد در طول سال‌های پیش رو ۲۰ میلیارد سرمایه‌گذاری در ایالات متحده امریکا انجام دهد. همزمان با گزارش بلومبرگ، مدیریت سرمایه‌گذاری قطر با استفاده از دخایر ارزی این کشور در صندوق ذخیره این امیرنشین در حال سرمایه‌گذاری برای تاسیس کسب و کارهای نوپای امریکایی در زمینه فناوری است.

این سرمایه‌گذاری‌های جدید رقابت میان ریاض و دوحه که طی سال‌های اخیر برای افزایش نفوذ در سیاست خارجی ایالات متحده تلاش می‌کنند را افزایش می‌دهد. دولت عربستان سعودی با استفاده از صندوق پس‌انداز ارزی خود طی سال‌های گذشته، سرمایه‌گذاری‌های عظیم در موسساتی مانند اوبر و سافت ‌بانک انجام داده‌ بود. در شرایطی که عربستان سعودی با دست‌اندازهای جدی سیاسی و دیپلماتیک در واشنگتن مواجه شده و همزمان نمایندگان کنگره امریکا رویکردهای سختگیرانه‌تری در مقابل ریاض اتخاذ کرده‌اند، قطر میدان مانور بیشتری در ایالات متحده امریکا پیدا می‌کند.

سیاست‌های خصمانه ریاض با همراهی متحدانش در مصر، بحرین و امارات متحده عربی در قبال دوحه یک سال و نیم بعد از آغاز بحران دیپلماتیک خلیج فارس نهایتا نه تنها قطر را نسبت به گذشته ضعیف‌تر نکرده است بلکه این کشور را به سمت سیاست‌هایی برای مقابله با نفوذ عربستان و متحدانش در منطقه متمایل کرده است. همکاری با ایران و ترکیه برای ایجاد یک بلوک جدید در برابر سیاست‌های تجاوزگرانه متحدان عربستان سعودی، افزایش حمایت مالی و دیپلماتیک از کشورهای فقیر آفریقایی در کنار افزایش سرمایه‌گذاری در امریکا برای کسب رضایت کاخ سفید از جمله اقداماتی است که قطری‌ها برای بی‌نتیجه گذاشتن سیاست محاصره و فشار عربستان در پیش گرفته‌اند.

قطر در شرایطی که با همکاری کمپانی‌های امریکایی و چند ملیتی در حال توسعه توان تولید و صادرات گاز طبیعی و ال‌ان‌جی از ذخایر کلان خود در خلیج فارس است، تلاش می‌کند با سرمایه‌گذاری در میادین نفتی و اسکله‌های صادراتی گاز مایع در امریکا و مکزیک، همکاری‌های خود را با این کمپانی‌ها گسترش دهد و ضمن افزایش نفوذ در بازار رو به رشد ال‌ان‌جی، دسترسی خود را به فناوری‌های نو در این زمینه بیشتر کند. از جمله سرمایه‌گذاری‌های جدید قطر، همکاری در ۳ میدان نفتی مکزیک با همکاری کمپانی انی(ENI) و همکاری با اکسون موبیل در توسعه ترمینال صادراتی ال‌ان‌جی در تکزاس است.

به نوشته رویترز قطر در کنار امریکا یکی از موثرترین تولیدکنندگان ال‌ان‌جی در جهان است و سالانه ۷۷ میلیون تن ال‌ان‌جی تولید می‌کند. بر اساس این گزارش امیرنشین کوچک خلیج فارس قصد دارد تا ۵ سال دیگر تولید خود در این بازار نوپای جهانی را ۴۳ درصد دیگر با همکاری کمپانی‌هایی مانند انی، اکسون موبیل، رویال داچ شل و توتال افزایش دهد.

ماه عسل کوتاه

یک سال و نیم در تقویم سیاسی ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، رییس‌جمهور امریکا، زمانی برابر چندین دهه به نظر می‌رسد، دورانی که در طول آن سیاست‌های راهبردی ایالات متحده امریکا شاهد گردش‌های جدی و شدید است. بهار پارسال بود که دونالد ترامپ بعد از اقدام ۴ کشور به رهبری عربستان سعودی در محاصره سیاسی و اقتصادی قطر با انتشار توییتی از این اقدام حمایت کرد و نوشت:«در سفرم به خاورمیانه اشاره کردم که دیگر نمی‌توان اجازه داد تامین مالی ایدئولوژی‌های افراطی ادامه یابد، رهبران حاضر در نشست به قطر اشاره کردند و گفتند: به آنها بگو.»

همین توییت ترامپ شاید میلیاردها دلار نفتی در قراردادهای تسلیحاتی برای ریاض آب خورده ‌بود اما یک سال و نیم بعد از این توییت شرایط برای ریاض به سرعت در حال تغییر است. موضع‌گیری هوادارانه دونالد ترامپ در بحران دیپلماتیک خلیج فارس و حمایت بلاقید و شرط رییس‌جمهور امریکا از موضع ریاض در فشار به دوحه باعث دلگرمی رهبران عربستان شده‌ بود اما یک سال و نیم بعد از این توییت، کم کم ماه عسل ریاض و واشنگتن رو به پایان است. سناتورهای امریکایی هفته گذشته قطعنامه‌ای تصویب کردند که بر اساس آن محمد بن سلمان ولیعهد سعودی رسما به همدستی در ترور یک روزنامه‌نگار منتقد متهم می‌شد، نمایندگان امریکایی همچنین با توسل به اختیارات قانونی کنگره برای جلوگیری از مشارکت امریکا در جنگ‌های فرامرزی از دولت امریکا خواسته‌اند که از ادامه همکاری با عربستان در جنگ یمن خودداری کند.

این قطعنامه سنا در صورت تصویب در مجلس نمایندگان، سدی قانونی در برابر همکاری‌های نظامی امریکا و عربستان سعودی ایجاد خواهد کرد. متحدان مهم دونالد ترامپ در سنای امریکا به ‌شدت از سیاست‌های عربستان سعودی انتقاد می‌کنند و دربار این کشور را مستقیما به قطع همکاری تهدید می‌کنند.

اوپک و نوپک

تصویب قانونی در کنگره ایالات متحده امریکا که می‌تواند تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفتی را به دلیل دستکاری در قیمت نفت به انحصارطلبی متهم کند و در دادگاه‌های داخلی امریکا به پرداخت جریمه‌های کلان محکوم کند، می‌تواند سرمایه‌های ریاض را در امریکا به خطر بیندازد، خطری که قطری‌ها دو هفته پیش و با اعلام لغو عضویت در سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک از زیر آن فرار کردند.

تصویب قانون موسوم به نوپک(NOPEC) یا قانون مبارزه با کارتل‌های تولید و صادرات نفت می‌تواند چشم‌انداز سرمایه‌گذاری‌های کشورهای عضو سازمان اوپک در امریکا را به ‌شدت تیره و تار کند و آنها را در معرض مصادره و جریمه‌های کلان به اتهام کنترل قیمت‌های جهانی نفت کند. برخلاف عربستان سعودی که به عنوان سومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان و بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت خام عضو اوپک، نقش پدرخوانده در اوپک دارد، قطری‌ها به دلیل نسبت ناچیز صادرات نفت‌شان با درآمدهایی که از تولید گاز طبیعی و گاز مایع دارند به سادگی ترجیح دادند تا عطای عضویت در اوپک را به لقای سرمایه‌گذاری در خاک ایالات متحده امریکا ببخشند.

واکنش تند عربستان به مصوبه سنای امریکا

کمتر از یک هفته بعد از صدور قطعنامه‌های سنای در مورد قطع همکاری‌های نظامی امریکا و عربستان در جنگ یمن و اتهام به ولیعهد این کشور برای مشارکت در ترور جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد، وزارت خارجه عربستان با صدور بیانیه‌ای ضمن انتقاد شدید از نمایندگان امریکایی آنها را به دخالت در امور داخلی عربستان متهم کرد. به گزارش یورونیوز، وزارت امور خارجه عربستان در بیانیه‌ای در واکنش به این دو قطعنامه اعلام کرد:«پادشاهی عربستان آخرین موضع سنای امریکا که بر اساس اتهام‌های بی‌اساس بود، محکوم می‌کند و دخالت آشکار در امور داخلی خود را رد می‌کند.»

از سوی دیگر وزارت امور خارجه عربستان در بیانیه خود هشدار داده است که این پادشاهی هر گونه «بی‌احترامی» به حاکمان خود را تحمل نمی‌کند. در این بیانیه آمده است:«این موضع مجلس سنای امریکا پیام‌های نادرستی را به تمام کسانی ‌که می‌خواهند در روابط عربستان و امریکا اختلال ایجاد کنند، ارسال می‌کند.» عربستان در بیانیه خود همچنین اشاره کرده است که این موضع باعث تضعیف نقش منطقه‌ای و بین‌المللی ریاض خواهد شد.