علل شکست مکرر درمان‌های کمک باروری

ایرنا: به گزارش پژوهشگاه ابن سینا، دکتر سهیلا عارفی دربارۀ شکست مکرر درمان ناباروری توضیح داد: در آی وی اف یا میکرواینجکشن شکست مکرر یعنی سه بار درمان بی‌نتیجه. ما سه بار تکرار درمان را طبیعی فرض می‌کنیم و اگر پس از سه بار نتیجه حاصل نشد، علل شکست درمان را بررسی می‌کنیم، بنابراین زوج‌های نابارور نباید بابت تکرار درمان نگران شوند.

این فلوشیپ ناباروری افزود: البته در مواردی ما در پروتکل‌های درمان بازنگری می‌کنیم، مثلاً اگر تعداد تخمک، اندک یا تعداد و کیفیت اسپرم پایین باشد و یا کیفیت جنین مناسب نباشد، ممکن است ما زودتر بررسی‌ها را شروع کنیم تا شانس موفقیت درمان را از دست ندهیم.

عضو تیم تخصصی مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا دربارۀ علل شکست لانه‌گزینی جنین در روش‌های کمک باروری گفت: به‌طور کلی می‌توان علل شکست درمان را به دو دستۀ مربوط به جنین و مربوط به مادر تقسیم کرد. برای یک بارداری سالم، لازم است وضعیت رحم نرمال باشد، تخمک و اسپرم سالم وجود داشته باشد و جنین سالم و باکیفیت برای انتقال به دست بیاید. بنابراین، ما از شکست مکرر درمان در مواردی صحبت می‌کنیم رحم در بررسی‌های ظاهری سالم است و کیفیت تخمک و اسپرم هم مناسب به نظر می‌رسد.

عارفی دربارۀ علت جنینی شکست مکرر درمان کمک‌باروری به علت اختلالات کروموزومی اشاره کرد و افزود: در مواردی که جنین به‌لحاظ ظاهری سالم و دارای تقسیم سلولی منظم و طبیعی است و باز هم لانه‌گزینی اتفاق نمی‌افتد، یکی از نکاتی که باید بررسی شود، وضعیت کروموزومی زوجین است. احتمال بروز اختلال کروموزومی در زن و شوهر، حدود پنج تا ده درصد است و چندان شایع نیست، اما به هر حال باید بررسی شود. اگر اختلال کروموزومی تشخیص داده شد، زوجین می‌توانند از پی جی دی یا همان تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی استفاده کنند.

این فلوشیپ ناباروری عوامل ایمونولوژیک را از جمله عوامل مربوط به مادر در شکست درمان ناباروری و سقط مکرر برشمرد و گفت: اگرچه نقش عوامل مربوط به سیستم ایمنی از جمله مباحث چالش‌برانگیز است، اما نمی‌توان تأثیر آن بر لانه‌گزینی جنین را انکار کرد. در واقع، لانه‌گزینی جنین و بارداری به‌نوعی همانند پیوند عضو است. نیمی از جنین متعلق به مادر نیست و بنابراین برای سیستم ایمنی بدن مادر بیگانه است و ممکن است آن نیمۀ غیرخودی را پس بزند. به‌جز آن، در موارد وجود بیماری‌های خودایمنی ممکن است سیستم ایمنی بدن مادر به آن نیمۀ خودی جنین هم حمله کند و سعی کند آن را دفع کند. اما این مسئله به این معنا نیست که برای همه زوج‌های نابارور آزمایش‌های ایمونولوژی درخواست شود و زوج نابارور با یک یا دو بار شکست آی وی اف بخواهند از نظر سیستم ایمنی بررسی شوند. این آزمایش‌ها که برای بررسی برخی آنتی‌بادی‌ها یا سلول‌های ایمنی درخواست می‌شوند، فقط باید در مواردی که پزشک به نقش عوامل ایمونولوژیک در شکست درمان شک دارد، انجام شود. اگر متخصص ایمونولوژی اختلالی را تشخیص داد، داروهای متناسب برای تنظیم سیستم ایمنی تجویز خواهد شد.

عارفی با اشاره به نقش ناهنجاری رحم در شکست مکرر درمان کمک‌باروری توضیح داد: یکی دیگر از عوامل موثر مربوط به مادر در یک بارداری موفق، رحم سالم و نرمال است. بنابراین اگر ما در درمان ناباروری با شکست مکرر مواجه شویم، با روش هیستروسکوپی داخل رحم را به‌دقت بررسی می‌کنیم. در این روش با هیستروسکوپ، یک دوربین ظریف و مخصوص، داخل رحم را می‌بینیم و اگر هر نوع ناهنجاری یا آسیب وجود داشت، طی همان هیستروسکوپی یا بعداً به روش لاپاراسکوپی رفع می‌شود.

این فوشیپ ناباروری نقش وضعیت لوله‌های فالوپ یا لوله‌های رحمی را نیز مهم دانست و گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهند که گاه التهاب لوله‌های رحمی یا تجمع مایع در آنها، وضعیتی که به آن هیدروسالپنکس می‌گوییم، ممکن است باعث شکست آی وی اف شود و ما لوله‌ها را با روش‌های تشخیصی مانند هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم و هیستروسکوپی بررسی می‌کنیم و حتی در مواردی لازم است لوله‌ها را مسدود کنیم.

عضو تیم تخصصی مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا در خصوص روش‌هایی افزایش شانس موفقیت درمان ناباروری توضیح داد: در کنار روش‌های تشخیصی که به آنها اشاره شد، روش‌هایی هم برای افزایش شانس موفقیت درمان وجود دارد. روش خراش آندومتر یا بافت جدار رحم یکی از این روش‌هاست که در آن با ایجاد خراش در سطح آندومتر این بافت را برای پذیرش جنین آماده می‌کنیم.

وی اضافه کرد:‌ تزریق لنفوسیت درمان‌شده هم یکی دیگر از روش‌هاست که ما در مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا به‌طور آزمایشی انجام دادیم و در برخی بیماران هم نتیجه‌بخش بود، تزریق پلاسمای غنی‌شده با پلاکت یا پی آر پی نیز یکی دیگر از روش‌هایی است که ممکن است برای افزایش موفقیت آی وی اف یا میکرواینجکشن به کار ببریم. از دیگر روش‌هایی که می‌توان به آن اشاره کرد، انتقال جنین در سیکل طبیعی است. یعنی بدون هیچ مداخلۀ دارویی، جنین فریز شده را در موقع مناسب از سیکل طبیعی قاعدگی، به رحم انتقال می‌دهیم.

عارفی خاطرنشان کرد: یادآوری این نکته ضروری است که این روش‌ها هنوز به قطعیت کامل نرسیده‌اند و برای همۀ زوج‌های تحت درمان توصیه نمی‌شود. برای نمونه، وقتی که به دلیل انسداد لوله‌های رحمی، روش آی وی اف را به زوجی پیشنهاد می‌کنیم، نیازی به انجام روش‌هایی مثل خراش آندومتر یا تزریق لنفوسیت نیست. بنابراین باید از اقدامات غیرضروری و هزینه‌بر پرهیز کرد و زوج‌های نابارور باید در این زمینه به نظر و تشخیص متخصصان اعتماد کنند.

وی تصریح کرد: درمان ناباروری یک کار چندتخصصی است و حضور همۀ تخصص‌های مرتبط، مثل غدد، ژنتیک، ایمونولوژی و داخلی در یک مرکز درمان ناباروری ضروری است از همین رو زوج‌ها باید با صبر و آرامش روند درمان را پیگیری کنند و بدانند حتی تا سه بار شکست آی وی اف طبیعی است و دستیابی به نتیجه نیازمند تکرار درمان است.