سیگنال روحانی برای امکان بازگشت آمریکا به برجام

تابناک: حسن روحانی رئیس جمهور کشورمان شب گذشته و پیش از سفر به ارمنستان سخنانی را بیان کرد که بخشهایی از آن مربوط به تحولاتی بود که در پی سفر هفته گذشته هیئت ایران به مقر سازمان ملل در نیویورک ایجاد شد. روحانی در این سخنان سیگنالهایی جدی از امکان بازگشت ترامپ و آمریکا به برجام داد.

رئیس جمهور پیش از عزیمت به ارمنستان به منظور شرکت در اجلاس سران اتحادیه اقتصادی اوراسیا در فرودگاه مهرآباد، با اشاره به سفر قبلی خود به نیویورک گفت: سفر به نیویورک، عمدتاً سیاسی بود و در آن طرحی برای امنیت منطقه هرمز ارایه کردیم. در آن سفر در زمینه مسایل جهانی نیز گفت وگو داشتیم. وزرا در سطح گروه ۴+۱ مباحث و جلسه‌ای داشتند و آمادگی‌هایی هم برای نشست ۵+۱ بوجود آمده بود که چارچوب‌های آن جلسه مورد توافق همه طرف‌ها قرار گرفته بود.

روحانی اظهار داشت: چارچوب آن نشست مورد توافق 7 کشور بود و به اعتقاد من یک گام و قدم مهمی برداشته شد که البته در جلسه روز چهارشنبه هیأت دولت بیشتر توضیح خواهم داد و این گام می‌تواند به شکل‌های دیگر ادامه پیدا کند و بسیار مهم است که بتوانیم مسأله هسته‌ای را در روال قانونی و بین‌المللی خودش قرار دهیم و دیگران را به توبه تشویق کنیم و این زمینه‌اش آماده بود و می توان این را در شرایط بهتر آماده کرد.

این بخش از سخنان حسن روحانی به نظر نشان از تحولی اساسی دارد که ظاهرا ریشه های آن را باید در سفر هیئت سیاسی ایران در هفته گذشته به مقر سازمان ملل متحد و برای حضور در نشست سالانه مجمع عمومی این نهاد جستجو کرد.

روحانی در این سخنان به وضوح از آمادگی برای نشست گروه 1+5 سخن گفته و حتی به چهارچوب های مورد توافق قرار گرفته این نشست نیز اشاره کرده است. توافقی که به گفته روحانی مورد حمایت «همه طرفها» بوده است. هرچند روحانی بیان کرده است که در جلسه آتی هیئت دولت در مورد جزئیات این امر توضیحات بیشتری ارائه میکند، اما تا اینجا یک نکته شفاف و مشخص شده: اکنون امکان بازگشت آمریکا و ترامپ به برجام حداقل در حد «توافق بر سر چهارچوب ها» دیگر امکانی بعید و دور از ذهن نیست.

اما تا قبل از روز چهارشنبه شاید بتوان بخش هایی کلی از این چهارچوب توافقی را حدس زد. نشریه نیویورکر روز گذشته در گزارشی جالب توجه به موضوعی اشاره کرده که ظاهرا بی ارتباط با این سخنان روحانی نیست.

به گفته این نشریه در تاریخ 24 سپتامبر امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه برای دیدن حسن روحانی به هتل «میلنیوم هیلتون» نیویورک میرود و قصد داشته تا یک کنفرانس تلفنی سه نفره با حسن روحانی و ترامپ ترتیب دهد. برای این منظور تیمی امنیتی برای برقراری یک خط امن در اتاق جلساتی در هتل دست به کار میشوند تا این کنفرانس تلفنی راس ساعت 9.30 دقیقه شروع شود.

این تلاش بعد از دیدار ماکرون و بوریس جانسون با روحانی بود که طی آن هر دو حسن روحانی را به دیدار ترامپ تشویق کردند. همچنین در پی طرح چهار رکنی ماکرون برای جلوگیری از بروز جنگ در خاورمیانه که تیم دیپلماتیک فرانسه در تلاش برای گرفتن توافق لفظی از ترامپ و روحانی بر سر آن بوده اند.

این چهار رکنی شامل گسترده کردن نگرانی های آمریکا از برجام و وارد کردن این نگرانی ها و خواست ها در برنامه هسته ای ایران، برداشتن تحریم های اعمال شده از سال گذشته بر اقتصاد ایران، و مشارکت های چندجانبه با همکاری ایران برای ایجاد ثبات در منطقه و پایان دادن به جنگ یمن و تضمین آزادی تجارت و تردد در خلیج فارس بود.

ماکرون امید زیادی داشت که این کنفرانس تلفنی بتواند زمینه اولین دیدار میان روسای جمهور ایران و آمریکا از بعد از انقلاب را فراهم کند. با این حال این کنفرانس تلفنی از یک سوی دیگر در حالی قرار بود برگزار شود که در استانه نشست مجمع عمومی، آمریکا تحریم جدیدی بر بانک مرکزی ایران وضع کرده و نیز در یک سال پیش از آن، شش دور از تحریم هایی را بر ایران وضع کرده بود که برخی از آنها همچون تحریم مقام معظم رهبری، بیسابقه بوده است.

روحانی درخواست های ملاقات با ترامپ را مشروط به یک نکته کرده بود: ترامپ علنا اعلام کند که تحریم ها را برخواهد داشت. موضوعی که ظاهرا ترامپ هیچ تمایلی به انجام آن نداشته است.

در پایان روز سه شنبه روحانی به این نتیجه رسیده بود که ترامپ اولین قدم را برای لغو تحریم ها برنمیدارد. رابین رایت گزارشگر نیویورکز بیان کرده که ظریف وزیر امور خارجه کشورمان، بعدا به او گفته است که «این فقط یک بازی برای کشاندن ما به جلسه ای بود که هیچ تضمینی از آن برای عمل به وعده های ترامپ در نمی آمد».

به گفته منابع مطلع، تماس تلفنی با ترامپ راس سالعت 9.30 دقیقه و طبق برنامه انجام شد. ماکرون نیز پشت خط حاضر شد اما روحانی هرگز به این کنفرانس تلفنی نپیوست. یک دیپلمات فرانسوی در این مورد گفته: «در پی تلاش های چندین ماهه، تمام کار ما در نیویورک معطوف به آوردن ایران بر سر تعهدات جدید و در ازای آن لغو تحریم ها از سوی آمریکا بود. تمامی ترتیبات فنی برای برقراری یک تماس تلفنی را صورت دادیم. اما این تماس انجام نشد.»

روز بعد، ترامپ مسئولان ایرانی و خانواده آنها را از ورود به ایالات متحده منع کرد. با این حال رابین رایت بیان کرده که ماکرون همچنان در پی تلاش های دیپلماتیک خود است و برای رسیدن به آنها فشار می آورد.

آنچه به نظر میرسد این است که سخنان حسن روحانی در خصوص برقراری چهراچوبهای توافق شده برای نشست 7 کشور در قالب 5+1 ارتباطات عمیقی با تلاش های فرانسه در این راستا دارد. به نظر میرسد که چهارچوب چهار رکنی ماکرون میتواند زمینه کلی توافقات جدیدی را شکل دهد که عملا یا جایگزین برجام خواهد بود و یا تغییراتی قابل توجه در آن وارد خواهد ساخت.