«مافیا» به میزان لازم در شبکه سلامت

صبح نو : مدتی است که شاهد پخش مسابقه مافیا از رسانه ملی هستیم؛ مسابقه‌ای که بی‌شک تاثیر بسزایی در افزایش بینندگان شبکه سلامت داشته است.

مافیا یک بازی گروهی است بین یک اقلیت آگاه و یک اکثریت ناآگاه. بازیکنان به‌طور مخفیانه تعیین نقش می‌شوند: یا مافیا که همدیگر را می‌شناسند یا شهروند که فقط از تعداد افراد مافیا آگاه هستند و عده معدودی از آن‌ها از برخی نقش‌ها اطلاع دارند. در فاز شب بازی، افراد مافیا به صورت مخفیانه یک شهروند را می‌کشند. در طول فاز روز، تمام بازیکنان بازمانده در مورد هویت‌های مافیایی بحث می‌کنند و برای حذف یک مظنون رای می‌دهند.

این بازی برای اولین‌بار توسط یک دانشجوی روان‌شناسی دانشگاه مرکزی مسکو به نام دیمیتری دیویدف خلق و اجرا شد. استقبال بالای دانشجویان سبب شد این بازی سریعا از خوابگاه دانشکده به سایر فضاهای دانشجویی سرایت کند. رفته‌رفته این بازی با نام‌های مختلفی مثل دزد و پلیس، گرگینه، گرگ و روستایی یا همان مافیا در سایر کشورها هم رواج پیدا کرد.

این بازی علاوه بر تقویت منطق و قدرت استدلال، مهارت افراد را در استفاده از زبان بدن و تسلط روی گفتار در راستای اقناع مخاطب بالا می‌برد. شهروند باید خوب ببیند و بشنود و با یک تحلیل منطقی حقیقت را کشف کند؛ اما مافیا باید به خودش مسلط باشد، شبه‌استدلال ارائه کند و با یک فن بیان خوب شهروندان را فریب بدهد.

در حقیقت این بازی را می‌توان یک مانور شناختی دانست و مافیا را دشمن فرضی برشمرد که موظف است شهروندان را به چالش بکشد و فریبکاری او لازمه بازی است اما آنچه سبب می‌شود این بازی ارزش پرداخت رسانه‌ای پیدا کند، همان بعد تقویت قدرت تشخیص و استدلال در مخاطبان است زیرا هر اندازه یک ملت از فضای تصمیمات حسی به سمت تحلیل‌های منطقی حرکت کنند، کمتر دچار اشتباه می‌شوند.

شبکه سلامت نیز در راستای بالابردن هوش شناختی افراد در شناخت دوست یا سره از ناسره مسابقه مافیا را در قالب یک برنامه تلویزیونی ارائه کرده است. این برنامه با دو محور حول موضوع مبارزه با مواد مخدر می‌گردد و علت تولید و پخش آن از شبکه سلامت هم همین ارتباط موضوعی است. در محور اول، معرفی بازی مافیا به عنوان یک سرگرمی سالم به جوانان است. حضور فعال در لحظه و هوشیاری بالا هم نیاز و هم نتیجه این بازی است که از این نظر می‌توان آن را نقطه مقابل نشئگی حاصل از مصرف مواد دانست.

محور دوم بر دقت افراد در شناخت دوست ناباب تاکید می‌کند. میان‌برنامه‌های ابتدا و انتهای برنامه در قالب روایت و گفت‌وگو به شباهت بازی مافیا با دنیای واقعی اشاره می‌کند و گریزی هم به مساله مواد مخدر می‌زند که این گریز گاهی بجا و گاهی کمی تحمیلی به نظر می‌رسد.

سازندگان این برنامه می‌گویند الگوی از پیش تعیین‌شده‌ای نداشتند زیرا این برای اولین‌بار در جهان است که بازی مافیا در قالب یک مسابقه تلویزیونی ارائه می‌شود و از این بابت باید به آنان تبریک گفت. یک بازی با تعداد بازیکن بالا بدون هیچ‌ کنش فیزیکی خاصی و گفت‌وگومحور به راحتی می‌تواند برای بیننده گیج‌کننده و حوصله سربَر باشد؛ اما طراحی ساده و موثر فضا، موسیقی و افکت‌های صوتی، افکت‌های گرافیکی و زیرنویس‌ها و تدوین خوش‌ضرب و مناسب بیننده را به‌خوبی در جریان بازی قرار می‌دهند.

با زوزه گرگ و هوهوی جغد شب می‌شود و به ضرب صدای خروس صبح از راه می‌رسد. می‌توان گفت تمام چاشنی‌ها در پخت این برنامه به میزان لازم به کار رفته است. حضور و مداخلات مجری یا همان راوی نیز در عین اختصار پیش‌برنده و موثر است. برای ایجاد تطابق فرهنگی، طراحان برنامه اسم برخی نقش‌ها را تغییر داده‌اند و راوی بازی مرتب به بازیکنان تاکید می‌کند به جای اصطلاحات انگلیسی مرسوم در این بازی از معادل فارسی استفاده کنند.

همان‌طور که اشاره شد، آنچه از این بازی برای جامعه ایرانی اسلامی ما مفید فایده است، تقویت قدرت تشخیص شهروندی در مخاطب است و نه فریب مافیایی. وقتی بازیکن مافیا به خاطر خوب دروغ گفتن و فریب شهروندان توسط راوی یا همان مجری برنامه، تشویق و تحسین می‌شود، به نوعی مخاطب عام به‌خصوص رده سنی نوجوان را به قهرمان‌انگاری مافیا و الگو‌پذیری از او یا همان خوب دروغ گفتن دعوت می‌کند و این مطلوب نیست. به نظر می‌رسد بهتر است اجرای مسابقه به سمتی حرکت کند که مخاطب با شهروندان همذات‌پنداری کند و روحیه تشخیص باطل در او تقویت بشود، نه تدلیس حق.