چرا آمریکا پاسخ نظامی نداد؟

فرارو: با خودداری دونالد ترامپ از پاسخ دادن به حمله انتقام جویانه ایران به دو پایگاه آمریکایی در عراق، تنش‌های نظامی میان تهران و واشنگتن به نحو چشمگیری کاهش پیدا کرد. اما این آرامش ممکن است مدت زیادی طول نکشد.

در پی ترور سردار قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس، ایران و آمریکا بار دیگر در آستانه جنگ نظامی قرار گرفتند. آمریکا در اقدامی کم سابقه، یکی از فرماندهان برجسته ایران را در عراق ترور کرد و مسئولیت آن را هم پذیرفت. امری که ایران را ناگزیر کرد که به طور علنی و رسمی به آمریکا پاسخ دهد.

دولت آمریکا ادعا کرد که ترور سردار سلیمانی با هدف جلوگیری از طرح‌های وی برای حمله به منافع آمریکا انجام شد. هر چند که بسیاری از اعضای کنگره در منطق حمله به سردار سلیمانی تشکیک کردند.

بعد از اینکه مقامات نظامی آمریکا ارزیابی خسارت‌ها را به ترامپ دادند، او چهارشنبه ظهر به وقت آمریکا طی یک سخنرانی در کاخ سفید به پاسخ موشکی ایران واکنش نشان داد. اظهارات ترامپ در این سخنرانی، آشکارا تمایل وی به خودداری از تشدید تنش‌های نظامی با ایران را نشان داد.

پیش از سخنرانی ترامپ، برخی ناظران از احتمال واکنش نظامی آمریکا به پاسخ ایران نگران بودند. از این رو، بسیاری در جهان به دقت به سخنرانی ترامپ گوش دادند. در نهایت وقتی که ترامپ لحن خود را آرام کرد، بسیاری نفس راحتی کشیدند. چون ترامپ قبل از پاسخ موشکی ایران، صریحا تهدید کرده بود که به ۵۲ سایت مهم ایرانی حمله خواهد کرد.

ورای لحن آرام ترامپ

اما پرسشی که بعد از موضع گیری ترامپ مطرح شد این بود که چرا آمریکا از پاسخ دادن به حمله‌ای که بعد از سال ۱۹۴۱ بی سابقه بود، خودداری کرد. گفتنی است که آخرین باری که یک کشور خارجی به طور رسمی و علنی به یک پایگاه نظامی آمریکا حمله کرد، تقریبا ۷۹ سال پیش بود. زمانی که ژاپن به نیرو‌های آمریکا در بندر پرل هاربر حمله کرد.

دیدگاه‌های مختلفی در پاسخ به این پرسش بیان شده است. یک دیدگاه این است که در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ هیچ علاقه‌ای به ورود به یک جنگ جدید در خاورمیانه ندارد. خاصه آنکه ترامپ بار‌ها و بار‌ها از جنگ‌های «بی پایان» آمریکا در خارج انتقاد کرده است. ساعاتی بعد از ترور سردار سلیمانی، ترامپ مدعی شد هدف از این ترور، جلوگیری از جنگ است. وی افزود: «ما اقدام نکردیم که جنگ شروع کنیم.»

چرا آمریکا پاسخ نظامی نداد؟

ترامپ قول داد تحریم های جدیدی علیه ایران اعمال کند.

اما دیدگاه دیگر، که می‌توان آن را از اظهارات و اقدامات دولت ترامپ علیه ایران در چند سال گذشته استنباط کرد این است که اساسا استراتژی آمریکا در مقابل ایران بر جنگ نظامی متکی نیست. بسیاری از ناظران معتقدند که دولت ترامپ هیچ تمایلی به ورود به یک جنگ ویرانگر با ایران، به سبک جنگ‌های عراق و افغانستان، ندارد. خصوصا که آمریکا در سال‌های اخیر تلاش کرده امکانات خود را برای مهار چین و روسیه بسیج کند. بر اساس این دیدگاه، ترامپ دنبال تحقق اهداف استراتژیک آمریکا در ایران از طریق ابزار تحریم است.

رفتار ترامپ در ماجرای سرنگونی پهپاد آمریکایی گلوبال هاوک توسط سپاه و نیز عدم پاسخ نظامی ترامپ به حمله انتقام جویانه به پایگاه‌های آمریکا در عراق، به عنوان دو نشانه مهم صحت دیدگاه فوق قلمداد می‌شوند. اگر ترامپ دنبال بهانه‌ای برای جنگ نظامی با ایران بود، چرا از ماجرای گلوبال هاوک و حمله موشکی اخیر برای اقدام نظامی علیه ایران استفاده نکرد؟ البته برخی ناظران در عین اعتقاد به دیدگاه مزبور، تصریح می‌کنند که احتمال درگیر شدن ایران در زنجیره کنش و واکنش نظامی در آینده کماکان وجود دارد. اما به هر حال، تهاجم وسیع نظامی، خصوصا زمینی، بسیار بعید است.

ترامپ در سخنرانی روز چهارشنبه، به وضوح اهمیت تحریم در استراتژی آمریکا در مقابل ایران را نشان داد. ترامپ در این سخنرانی، گفت: آمریکا تحریم‌های جدیدی علیه ایران اعمال خواهد کرد. ترامپ مشخص نکرد این تحریم‌ها شامل چه مواردی می‌شوند. اما خبرگزاری بلومبرگ به نقل از یک منبع آگاه مدعی شد تحریم‌های جدید شخصیت‌های کلیدی نظام ایران و همچنین بخش فلزات ایران را هدف قرار خواهند داد.

به گفته این منبع، حالا که آمریکا صادرات نفت ایران را دشوار کرده، تحریم‌های، احتمالا بخش‌های غیرنفتی اقتصاد ایران را هدف قرار خواهند داد تا سایر درآمد‌های ایران نیز قطع شوند. آمریکایی‌ها امیدوارند که با قطع درآمد‌های ایران، این کشور را به پذیرش خواسته‌های کاخ سفید وادار کنند. مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، پس از ترور سردار سلیمانی مدعی شد که در اثر فشار‌های آمریکا، بودجه ایران در سال ۲۰۲۰ به نحو چشمگیری کاهش خواهد یافت.

به موازات این، ترامپ با ربط دادن انتقام موشکی ایران به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، از اعضای باقیمانده در این توافق درخواست کرد از آن خارج شوند. ترامپ مدعی شد که پول موشک‌هایی که به سمت پایگاه‌های آمریکا در عراق شلیک شدند، توسط دولت باراک اوباما فراهم شد.

آمریکا با اعمال تحریم‌های گسترده و بی سابقه علیه ایران، فشار‌های بی سابقه‌ای علیه این کشور اعمال کرده و به تنش‌ها میان دو طرف دامن زده است. بعد از ترور سردار سلیمانی، این تنش‌ها به مرز جنگ رسید، سپس فروکش کرد. اما بدون حل شدن اساسی مشکلات میان تهران و واشنگتن ممکن است بار دیگر تنش‌ها شعله‌ور شود.