زمین قجری، ساختمان پهلوی، زندگی هاشمی

خبرفوری: پس از سالها، از کاخ مرمر رونمایی شد. کاخی که بیشتر به نام هاشمی رفسنجانی شناخته می شد و حالا سه سال پس از درگذشت او، این کاخ تبدیل به موزه شده است.

اما کاخ مرمر کجاست و ارتباط او با هاشمی رفسنجانی چه بود؟ برای پاسخ به این پرسش باید اشاره کرد که کاخ مرمر یکی از کاخ‌های تاریخی تهران در دوره پهلوی است که در مرکز تهران جای گرفته‌است.

این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کاخ در سال ۱۳۵۵ و با هدف آشنایی بیشتر مردم با رضا پهلوی و محل زندگی و کار او به موزه تغییر کاربری داد و عنوان «موزه پهلوی» برای آن انتخاب گردید. این موزه تا سال ۱۳۵۷ و سقوط نظام پادشاهی به کار خود ادامه داد.

زمین این بنا در ابتدا متعلق به شاهزادگان قاجاری و از جمله خاندان فرمانفرمائیان بود و بعد از آن از سوی خاندان پهلوی غصب شد.

محل زندگی فوزیه

کاخ مرمر به دستور رضا شاه پهلوی و با معماری لئون تادوسیان بنا نهاده شد. این کاخ در آغاز به عنوان دفتر کار و محل اقامت زمستانی رضاشاه مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت و تا پیش از تدوین قانون خزانه ملی، جواهرات ملی ایران از کاخ گلستان به این کاخ آورده شده و در زیر زمین آن نگهداری می‌شد.

در سال‌های نخست پادشاهی محمدرضا پهلوی، از این کاخ به عنوان دفتر رسمی شاه و محل برگزاری دیدارها، ملاقات‌ها و شرفیابی‌ها بکار گرفته می‌شد.

فوزیه و محمدرضا پهلوی در این کاخ با یکدیگر زندگی می‌کردند و مراسم عقد پادشاه با ثریا اسفندیاری و همچنین مراسم نامزدی او با فرح پهلوی همگی در این کاخ برگزار گردیده‌است.

پس از رخ دادن حادثه ترور شاه در محوطه این کاخ توسط رضا شمس‌آبادی، دفتر ویژه شاه به کاخ صاحبقرانیه جابجا شد، این کاخ در سال ۱۳۵۵ به موزه تبدیل شد و تا سال ۱۳۵۷ با عنوان «موزه پهلوی» برای همگان قابل بازدید بود. از میان موارد به نمایش آمده در این موزه، لباس افسری و کلاه گلوله خورده شاه در واقعه ترور ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ بود.

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، «موزه پهلوی» تعطیل شد و از این کاخ مدتی به عنوان مقر کمیته انقلاب اسلامی استفاده می‌شد.

پس از مدتی این کاخ بی‌کاربرد ماند تا در میانه‌های دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، مجمع تشخیص مصلحت نظام و پس از پایان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی دفتر هاشمی رفسنجانی به این کاخ نقل مکان کرد. امروزه از این ساختمان در نامه‌نگاری‌های دولتی با نام ساختمان قدس یاد می‌شود. بخش‌هایی از کاخ مرمر در سال ۱۳۸۷ مرمت و بازسازی شد.

این کاخ یه تازگی توسط بنیاد مستضعفان از مجمع تشخیص مصلحت نظام پس گرفته شده و به موزه تبدیل شد.

معماری برگرفته از مسجد شیخ لطف الله

گنبد این بنا برگرفته از گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان است که به دستان حسین لرزاده کاشیکاری شده‌است؛ ساختمان کاخ مرمر در سال ۱۳۱۶ به پایان رسید و در ساختن آن استادان معماری و هنرهای تزیینی سنتی مانند استاد محمدکاظم صنیع‌خاتم و حسین طاهرزاده بهزاد همکاری داشتند.

بهروز احمدی، معمار ایرانی، طراح بنایی ۵طبقه زیرزمین و در زیر کاخ مرمر بود که اکنون از آن با نام «موزه قرآن» یاد می‌شود.

مساحت ساختمان آن ۲۸۷۰ متر مربع است و در زمینی به وسعت ۳۵۴۶۲ متر مربع ساخته شده‌است. این کاخ در محل چهارراه خیابان امام خمینی (سپه سابق) و خیابان ولیعصر (پهلوی سابق) جای گرفته‌است.

۲۵ سال زندگی هاشمی رفسنجانی در کاخ تاریخی

در هفته های اخیر ماجرای کاخ مرمر حاشیه ساز شد. رئیس بنیاد مستضعفان گفت که حدود ۲۵ سال کاخ مرمر در اختیار مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی بوده است. از سوی دیگر محسن هاشمی پسر ارشد آیت الله هشدار داد اگر صحبت ها اصلاح نشود صحبت های جدیدی خواهم کرد.

ماجرا از اینجا آغاز شد که پرویز فتاح، رئیس بنیاد مستضعفان اخیرا در برنامه ای تلویزیونی انتقاد به بعضی از املاکی که در اختیار مسئولان است کرده و گفت: مجمع تشخیص مصلحت نظام و شخص مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی حدود ۲۰ تا ۲۵ سال پیش در کاخ مرمر مستقر شدند. همان‌زمان هم به نظر می‌رسید که این استقرار درست نبود چون مسئولان نظام نباید در این کاخ‌ها بنشینند. در واقع مسئولان نظام این کاخ را از ملت گرفته‌اند. بنابراین باید به آنها برگردانده می‌شد.

وی در این برنامه ادامه داد: این‌کاخ بعد از درگذشت آقای رفسنجانی تخلیه شد اما نه به راحتی؛ بلکه بعد از ادعاها و جر و بحث‌های زیاد. این یکی از آن‌مواردی بود که نمی‌دانستیم پیش چه‌کسی شکایتمان را ببریم و به ملت چه‌جوابی بدهیم. البته کاخ با تلاش‌های انجام شده و جدیتی که بیت رهبری انجام داد و همکاری مجمع تشخیص مصلحت نظام، این اواخر تخلیه شد. قرار بود استفاده‌های دیگری برای مهمانان خارجی و تشریفات استفاده شود که از آن هم عدول کردند.

فتاح در این برنامه خبرداد: ما می‌خواهیم کاخ مرمر را به یک موزه در شأن ملت شریف تبدیل کنیم و امیدواریم تا این‌موزه دهه فجر آماده شود. در داخل محوطه و کاخ اشیایی به نمایش گذاشته خواهد شد که جزو افتخارات ماست که مردم از آن بازدید و استفاده کنند.

ماجرای نامه هاشمی به فتاح درباره کاخ مرمر

پس از اظهارات فتاح در برنامه تلویزیونی محسن هاشمی رفسنجانی، پسر ارشد آیت الله واکنش نشان داد و گفت: نامه ای به صورت خصوصی به ایشان نوشتم و از ایشان گله کردم.

وی ادامه داد: من می دانم که ایشان ناخواسته این صحبت ها را گفتند و امروز هم تلفنی با ایشان صحبت خواهم کرد تا سخنانشان را تصحیح کنند.

رئیس شورای اسلامی شهر تهران گفت: اگر این سخنان تصحیح نشود من هم صحبتی خواهم کرد و از آیت الله هاشمی دفاع خواهم کرد و برخی مطالب را می گویم.

مجمع به ساختمان قدیم مجلس رفت

این حواشی در حالی مطرح شد که اساسا این کاخ نه تنها در اختیار مجمع تشخیص مصلحت نظام، بلکه در اختیار بنیاد مستضعفان هم نباید باشد. سازمان میراث فرهنگی می گوید همه اجزای این کاخ ثبت شده است باید در اختیار سازمان میراث قرار بگیرد.

در همین رابطه مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره حواشی کاخ مرمر توضیحاتی داده تا تاکید کند پس از درگذشت آیت الله هاشمی، مجمع تصرفی در این کاخ تاریخی نداشته است.

در این توضیحات آمده است که «پس از رحلت مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی، دبیر مجمع تشخیص نامه‌ای در خصوص محل برگزاری جلسات مجمع به محضر رهبر انقلاب نوشتند و تقاضا کردند که جلسات مجمع به ساختمان مجلس قدیم منتقل شود. رهبر معظم انقلاب با پیشنهاد دبیر مجمع موافقت کردند و طی دوسال گذشته هیچ کدام از روسای مجمع در آن ساختمان مستقر نشدند و هیچ جلسه‌ای از مجمع در آنجا تشکیل نشده است. لذا با هماهنگی ریاست وقت بنیاد مستضعفان، با وجود آنکه تنها بخشی از ساختمان قدیم مجلس در اختیار مجمع قرار گرفت، مجمع تشخیص، مجموعه‌ی کاخ مرمر را به بنیاد تحویل داد و از اردیبهشت سال ۹۷ جلسات مجمع در مکان جدید برگزار گردیده است.»

به این ترتیب کاخ مرمر حالا به موزه ای تبدیل شده که ادوار مختلف تاریخ را در دل جای داده است. زمین این کاخ مربوط به خاندان فرمانفرمایان قاجار است. ساختمانش مرتبط با دوره پهلوی اول بوده و جلسات مربوط به یکی از پرنفوذترین شخصیت های تاریخ پس از انقلاب نیز در آن تشکیل می شده است. حالا این کاخ با این ویژگی منجصر به فرد در اختیار مردم است تا به آن رفت و آمد کنند و با بخشی از تاریخ معاصر ایران آشنا شوند.