اصلاحاتی که کرونا به ارمغان آورد

دکتر حسن دادخواه تهرانی عضو هیات علمی دانشگاه‎ ‎طی یادداشتی که در شماره امروز همدلی چاپ شده نوشت: سبک زندگی ‏ایرانیان مانند دیگر مردمان جهان در گذر زمان دستخوش تغییر و تحول شده است. این تغییر و تحول گاهی و در مواردی آن‌چنان ‏آرام و تدریجی صورت گرفته است که از روند و فرآیند آن کمتر کسی مطلع شده است و روح جمعی جامعه، تنها اثر و آثار آن را ‏دیده و احساس کرده است. ‏

این تغییر و تحولات که گاهی دستاورد‌های مثبت و گاه منفی برای ایرانیان داشته است، در گذر زمان به شکل عادی و معمولی در ‏آمده آن‌چنان که حضور و تاثیرات آن را به سختی می‌توان احساس کرد و تشخیص داد. این تغییرات به تدریج موجب بروز ‏رفتار‌های فردی و گروهی در مردمان شده است و در گذر زمان به یک سنّت و فرهنگ درآمده است. ‏

چنانچه تغییرات و تحولات در رفتار و سبک زندگی ما به سنت و فرهنگ در آید، حذف و جایگزینی آن بسیار دشوار خواهد شد و ‏چه بسا سالیان سال تاثیرات منفی آن، زندگی را با فرسایش همراه سازد. در این موارد، اصلاح آن نیازمند و در گرو توجیهات و ‏استدلالات فراوان و چه بسا رفتن نسل و آمدن نسل جدید است. ‏

نباید فراموش کرد که هر گونه اصلاح به‌ویژه در ساحت فرهنگ و رفتار و سنت‌های جاری جامعه چه بسا با مقاومت‌هایی از سوی ‏لایه‌هایی از مردم روبه‌رو شود و از همین‌روست که اصلاح‌طلبی امر و گزینه‌ای دشوار و زمان‌بر و آهسته است. ‏

به‌ رغم آنچه گذشت، اما گسترش و شیوع ویروس مرگبار کرونا، به جهت واداشتن مردم به تغییر رفتار فردی و گروهی خویش، ‏توانست در کوتاه‌ترین مدت، بزرگترین اصلاح را در سبک زندگانی مردم ایران به‌وجود آورد که در ادامه به مواردی از آن اشاره ‏می‌شود؛

‏۱-در حوزه انجام مناسک و عبادات و اعمال مذهبی، با تعطیل شدن امکان انجام برخی مناسک و عبادات، در ضمیر بسیاری از ‏دینداران سنتی این رویکرد حاصل شد که همه اعمال عبادی و مناسک، وسیله‌ای برای تغییر انسان و مقدمه‌ای برای دوری از گناه ‏و کژرفتاری‌ها و ایجاد بهبودی در اندیشه و رفتار است و ارزشمندی بزرگداشت مناسک و مناسبت‌ها و اعمال عبادی در ایجاد ‏تحول در اخلاق و کنش انسان مومن است و در غیر این صورت پوسته‌ای بیش نخواهد بود. ‏

‏۲- در انجام بسیاری از مناسبت‌های شادی‌آفرین یا سوگواری‌ها، جلوگیری از تجمع افراد موجب شد تا رفتار‌های بی‌پایه و غیر ‏ضرور و دست و پاگیر مثلا در امر ازدواج یا مجالس ترحیم متوفیات حذف شود. ‏

‏۳-در حوزه مسائل اقتصادی و جلوگیری از حضور مردم در خیابان‌ها و مراکز شلوغ، میزان خرید و مصرف مواد خوراکی و دیگر ‏اقلام غیر ضرور، با کاهش روبه‌رو شد. ‏

‏۴- در حوزه مسایل سیاسی و آنچه که به رفتار مقامات کشور مرتبط است، بسیاری از دیدار‌ها و ملاقات‌ها و سخنرانی‌ها و بازدید‌ها ‏که موجب صرف هزینه‌های پنهان و آشکار بود، حذف شد. ‏

به سخن دیگر، مردم دریافتند که در فقدان و نبودن صحنه‌های تکراری و بی‌حاصل و دست و پاگیر، می‌توان شرایط متفاوتی را ‏تجربه کرد و به دستاورد‌های بهتر دست یافت. ‏