چرا برنامه جام چهاردهم را دوست نداشتیم؟

تماشا: «جام چهاردهم» اصلی ترین جنس صدا و سیما در ویترین تابستانی است. نیم نگاهی به کنداکتور شبکه های دیگر ثابت می کند حتی آنها هم در راستای موفقیت «جام چهاردهم» قربانی شدند. هیچ شبکه ای همزمان با «جام چهاردهم» سریالی پخش نمی کند.

از سریال هایی که صدا و سیما برای تابستان تولید می کرد خبری نیست. کرکره «پارک ملت» و هر جور برنامه شبانگاهی دیگر پایین است و البته حرف از سریال طنز 90 شبی هم زده نمی شود. اینکه شبکه های دیگر همزمان با پخش یورو 2012 سریالی را نمی سوزانند، منطقی است اما وقتی می بینیم در ساعات دیگر هم برنامه دهان پرکنی روی آنتن نمی رود، به این جمع بندی می رسیم که ویترین صدا و سیما برای جام چهاردهم خالی شده.

امتیازی که حتی برای 90 هم قائل نمی شوند. در این شب ها هر کسی که ریموت به دست بی هدف بین کانال های تلویزیونی می گردد، حتما روی شبکه 3 می ایستد. با این پیش زمینه قبول کنید که «جام چهاردهم» پربیننده ترین برنامه یک ماه گذشته صدا و سیماست اما بحث اصلی اینجاست که چه کاری برای افزایش کیفیت پربیننده ترین برنامه صدا و سیما شده؟


۱) «جام چهاردهم» شروع خوبی داشت. از پخش آیتم معرفی تیم ها که به خاطر دید فرهنگی و سیاسی، با مخاطب غیرورزشی هم ارتباط برقرار می کرد تا معرفی شهرهای میزبان یورود. از خواندن تیتر روزنامه های اروپایی تا اجرای پینگ پنگی دو مجری جوان برنامه، میثاقی و احمدی ایده های اولیه جذاب بود و در اجرا هم خوب درآمد گویا بازخورد خوبی هم در نظرسنجی های مردمی داشت اما مشکل همین بازخورد خوب بود. مدیران ارشد صدا و سیما همیشه آنقدر مرعوب نظرسنجی ها هستند که گاهی با طناب نظرسنجی ها به چاه می افتند. مثلا اگر مردم از «معرفی کشورها» خوششان آمده باشد وقت و بی وقت آن آیتم را پخش می کنند تا به نقطه ضعف «جام چهاردهم» تبدیل شود.

کلا وجود بخشی مثل «معرفی کشورها» پیش از شروع تورنمنت کاربرد دارد نه اینکه پس از پایان بازی نیمه نهایی ایتالیا - آلمان، در حالی که همه تشنه جدیدترین آنالیزها هستند، آیتم «معرفی کشور آلمان» پخش شود و جالب اینکه حتی برای بازپخش این آیتم آن را به روز نکرده باشند. به عنوان مثال در پایان بخش معرفی آلمان که پس از بازی نیمه نهایی پخش شد، گوینده با ابهام روی تصاویر گفت: «آلمان در یورو ۲۰۱۲ در گروه دوم با پرتغال، هلند و دانمارک همگروه است. باید دید آنها می توانند به مرحله بعد صعود کنند یا نه؟»

۲) مدیران صدا و سیما دوباره هنگام پخش یک تورنمنت جذاب فهمیدند که فوتبال کالای بی ارزشی نیست. فهمیدند باید از چند دقیقه مانده به شروع بازی تصاویر ورزشگاه را پخش کنند و تا چند دقیقه پس از پایان بازی هم حاشیه ها را نشان دهند. فهمیدند فوتبال به تنهایی می تواند همه را پای تلویزیون بنشاند و شاید برای همین گاهی تصاویری از تماشاگران یورو پخش شد که سابقه نداشت. چیدمان گزارشگران یورو هم بهتر شد و با حضور چند گزارشگر جوان تر، دیگر نیازی نیست سیکل چرخشی عذاب آور پیمان یوسفی، سرهنگ علیفر و جواد خیابانی را تحمل کنیم اما هر قدر «جام چهاردهم» در پخش مسابقات یورو نوآوری داشت، در بخش «بحث فنی» پسرفت شدیدی را تجربه کرد.

در روزهای ابتدایی یورو ۲۰۱۲ مهمانانی به استودیو دعوت می شدند که باورکردنی نبود. فراز فاطمی به خاطر تجربه بازی در یک باشگاه یونانی برای آنالیز یک بازی یونان به استودیو آمد. هادی طباطبایی به خاطر درخشش در یک بازی دوستانه مقابل دانمارک در سال ۲۰۰۰، دانمارک را تحلیل کرد و جالب اینکه وحید شمسایی که بازیکن فوتسال است، برای صحبت درباره تیم ملی ایتالیا دعوت شد! افرادی بی ربط با بهانه های ژورنالیستی به «جام چهاردهم» می آمدند و از کلیات می گفتند. حتی نام مربیان تیم ها را نمی دانستند و بارها این جمله را می گفتند: «امیدواریم امشب بازی خوبی را ببینیم.» در این بین مهمانان خوبی هم دعوت شدند اما در زمان نامناسب. کی روش به خاطر مشکلات یکی دو سال گذشته با فدراسیون پرتغال شرط کرده بود: «اصلا درباره تیم ملی پرتغال حرف نمی زنم.»

۳) پس از باران شدیدی که بازی سوئد - اوکراین را برای یک ساعت قطع کرد، مجریان «جام چهاردهم» با محمد اصغری کارشناس هواشناسی صدا و سیما تماس تلفنی برقرار کردند. تماسی که به جا بود و گویا بازخورد خوبی در نظرسنجی ها داشت اما تاسف برانگیز بود که این ایده خوب را هم خراب کردند. برای کسی قابل هضم نبود که تنها چند دقیقه پس از پایان بازی ایتالیا - آلمان آقای هواشناسی در استودیو نشسته باشد و از «قلعه نویی» تعریف کند و به سوالات بی مزه مجری جواب دهد. دیالوگی که بیننده را به یاد اجرای «هرمز شجاعی مهر» در برنامه خانواده می انداخت.

البته بی سلیقگی در «جام چهاردهم» به اینجا ختم نمی شد. در فاصله دو شب تعطیلی یورو بین مسابقات یک چهارم نهایی و نیمه نهایی دو بحث کارشناسی بی فایده جای جذابیت های یورو را گرفت. یکی بحث «اقتصاد و فوتبال» با حضور حسین قریب و سردار شهریاری. ماجرا وقتی خنده دار می شد که بدانید این دو سمبل مدیریت دولتی در فوتبال ایران هستند اما در آن برنامه از فوتبال خصوصی دفاع می کردند. یک بحث دیگر هم بود با عنوان «روانشناسی ورزش» که حمیدرضا صدر و یک روانشناس در آن دیالوگ داشتند و آقای روان شناس آنقدر از مرحله پرت بود که حتی نمی دانست چه تیم هایی یک ماه پیش در فینال لیگ قهرمانان اروپا بازی کرده بودند.

۴) در شب هایی که ما از شبکه ۳ یورو را تماشا می کردیم، شبکه دولتی ZDF آلمان هم یورو را مستقیم پخش می کرد. استودیویی در کنار ساحل یک دریاچه ساخته بودند که هر شب دو سه هزار نفر بازی را در آن استودیوی روباز تماشا می کردند. تنها الیورر کان به عنوان کارشناس فنی ثابت همیشه در برنامه حضور داشت و دو سه دقیقه حرف می زد و می رفت و دیگر هیچ بحث فنی در آن صورت نمی گرفت. تمام برنامه ZDF برای پوشش یورو پخش تصاویر مسابقات و پخش واکنش تماشاگران پس از بازی ها بود. چیزی که تماشای مسابقات را برای هر کسی هیجان انگیز می کرد. اگر قبول داشته باشیم که در صدا و سیما همیشه از روی دست شبکه های بزرگ دنیا کپی برداری می شود، احتمالا در چند سال آینده ما هم به این خروجی می رسیم که بحث های فنی جذابیت فوتبال نیست.

نیازی نیست ساعت ها در استودیو تاکتیک تیم ها را آنالیز کنیم. نیازی نیست مجریان برنامه ساعت ها از مبارزه با نژادپرستی بگویند. صحنه ای که بالوتلی پس از گل دوم به آلمان پیراهنش را درآورد تا همه رنگ پوستش را ببینند، بیشتر از هر بحث فیلسوفانه ای روی مخاطب تاثیر می گذارد اما انگار هنوز در صدا و سیمای ایران تصور می کنند برای بهره برداری از هر اتفاقی باید بحث کارشناسی داشت. آدم یاد سریال «لاست» می افتد که با دوبله فارسی در شبکه نمایش خانگی آمده بود. آنجا هم برای اینکه از سریال بهره ببریم، پس از هر قسمت سخنرانی های دکتر عباسی را پخش می کردند و لذت تماشای هر قسمت را در دم می کشتند.