جهان در سراشیبی تند تغییرات اقلیم

نیوصدر درباره تغییرات آب و هوایی ایران در روزنامه وقایع اتفاقیه نوشت: در شمال ایران آب خیابان‌ها را در بر گرفته است، اجساد از قبرها بیرون آمده‌اند، ده‌ها نفر زخمی شده‌اند و خبرهایی از کشته‌شدن چند نفر می‌رسد.

از‌سویی‌دیگر، گرما و خشکسالی جنوب ایران را دربر گرفته است، مزارع پسته اوضاع خوبی ندارند و تحقیقات مختلف نشان می‌دهد، شاید تا چند سال دیگر بسیاری از مناطق جنوب کشورمان محلی برای زندگی نباشد اما دقیقا چه اتفاق‌هایی در ایران در حال رخ‌دادن است؟ و علت چیست؟

هفته پیش یک سیل شدید در مازندران موجب مرگ یک نفر و زخمی‌شدن ۲۸ نفر شد. در سال گذشته هم بارها این اتفاق افتاد و موجب مرگ ده‌ها نفر شد. در قسمت‌های خشک‌تر ایران، هوا هر سال در حال گرم‌تر‌شدن است؛ حتی چندی پیش تحقیقات دانشگاه «ام‌ای‌تی» نشان داد که برخی از شهر‌های ما تا حدود ۵۰ سال دیگر غیر‌قابل زندگی است. استفاده نادرست از آب، تخریب و ازبین‌بردن پوشش گیاهی، روند صعودی ساخت‌و‌ساز، استفاده نادرست از آب و... هرکدام یکی از دلایل فجایع محیط زیستی هستند که هم‌اکنون در ایران در حال‌رخ دادن هستند ولی دلیل مشترکی هم میان این فجایع وجود دارد، آن‌هم گرمایش جهانی است.

در همین راستا، در اوایل سال ۹۵ هم معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به اینکه محیط زیست به علت تغییر اقلیم و تخریب روز‌به‌روز آسیب‌پذیر می‌شود، گفته بود: به همین دلایل کاهش بارندگی، خشکسالی و سیل‌ها رو به افزایش است، حتی داوود پرهیزکار، رئیس سازمان هواشناسی، چندی پیش یکی از پیامدهای تغییرات اقلیمی را افزایش ۴۰ درصدی فراوانی بارش‌های سنگین و سیل‌آسا دانسته بود.

چگونه گرم‌شدن کره زمین سیل‌ها را افزایش می‌دهد؟

گرم‌شدن کره زمین، الگوی بارش را در کره زمین تغییر داده و یکی از نشانه‌های آن بارش‌های شدید در فصول گرم است؛ اتفاقی که در سال‌های اخیر بار‌ها در استان‌های شمالی ایران رخ داده است.

علت این است که هوای گرم رطوبت بیشتری در خود نگه می‌دارد، حال وقتی هوای گرم با هوایی که دمایش کمتر است، برخورد می‌کند، تبدیل به قطرات آب می‌شود و بزرگ‌تر‌شدن این قطرات موجب آمدن باران‌های شدیدی می‌شود که سیل‌های مهیب به همراه دارند.

هلول علیجانی، استاد اقلیم‌شناسی دانشگاه خوارزمی، با تأیید ارتباط سیل‌های شمال ایران با تغییرات اقلیمی گفت: ماه شهریور آغاز باران‌های ساحلی در غرب شمال ایران است اما باران‌های اخیر در شرق ایران رخ داده است. او در ادامه گفت: چون این بارش‌ها در شرق ایران بوده، با این شدت رخ داده و غیر‌معمول بوده‌اند و می‌توان آن را به تغییر اقلیم ربط داد؛ زیرا یکی از ویژگی‌های گرمایش جهانی، بی‌نظم‌شدن پدیده‌های نادر است.

آمریکا هم از کشورهایی است که شرایط مشابهی را با ایران تجربه می‌کند، در دو سال اخیر سیل‌های فراوانی در این کشور رخ داده است و دانشمندان اقلیمی این کشور، علت اصلی این سیل‌ها را تغییرات اقلیمی می‌بینند. همین دو هفته پیش در لوئیزیانا، سیل ۱۳ نفر را کشت، ۶۰ هزار خانه را تخریب و ۲۰ میلیارد دلار خسارت وارد کرد. بیل مک‌کیبن، یکی از فعالان محیط زیست آمریکا، هم درباره علت سیل‌های که در این کشور رخ داده است، به نیویورک‌تایمز گفت: این دقیقا همان چیزی است که دانشمندان پیش‌بینی کرده بودند؛ ساده است هوای‌گرم‌تر، بخار بیشتری نگه می‌دارد. علیخانی در رابطه با اتفاق‌هایی که در آینده رخ می‌دهند، هشدار داد: اگر گرمایش جهانی با همین روند ادامه پیدا کند، ما پدیده‌های زیادی به این شکل خواهیم داشت.

گرمایش جهانی و خشکسالی در ایران

در کنار سیل‌های شدید در شمال کشور، تغییرات اقلیمی تأثیر ویرانگرتری هم در مناطق خشک کشور دارد. چندی پیش بود که تلویزیون فرانسه در گزارشی از خشک‌شدن مزارع پسته در جنوب ایران خبر داد و یکی از علل اصلی آن را تغییر اقلیم دانست. بسیاری از متخصصان حتی علت اصلی موج گرمای شدیدی را که تابستان امسال وارد خاورمیانه شده بود، گرمایش جهانی می‌دانستند و حتی آینده‌ای وحشتناک را برای آینده پیش‌بینی کردند. براساس تحقیقات دانشگاه «ام‌ای‌تی» و مؤسسه ماکس‌پلانک، ده‌ها سال دیگر شاید گرمایش جهانی، زندگی در مناطقی از خاورمیانه را مانند بندرعباس غیرممکن کند و دمای هوا بارها به دمایی مانند دمای سال گذشته ماهشهر که گرم‌ترین شهر سال ۲۰۱۵ شد، برسد. پیش‌بینی می‌شود، بسیاری از مناطق خاورمیانه تبدیل به بیابان‌های غیرقابل زندگی شوند و از هر سه روز، یک روز به شکل غیر‌عادی گرم باشند و ده‌ها میلیون نفر در کشور‌های ایران، امارات، عربستان، یمن و... مجبور شوند برای ادامه زندگی خود از خانه‌های خود به کشورهای دیگر مهاجرت کنند.

نقش ایران در گرمایش جهانی

در گرم‌شدن کره زمین کشور‌های زیادی نقش دارند و نمی‌توان ایران را به‌تنهایی عامل این حوادث دانست. ایران بیش از یک درصد گاز‌های گلخانه‌ای جهان را تولید می‌کند و از این لحاظ در رتبه هشتم جهان قرار دارد. از‌سوی‌دیگر، حوادث اقلیمی زیادی ناشی از تغییر اقلیم در ایران در حال رخ‌دادن است. پس سؤالی که ایجاد می‌شود این است؛ ایران بیشتر یکی از عوامل گرم‌شدن زمین است یا یک قربانی تغییر اقلیم؟ روبرت مانچانت، یکی از محققان تغییر اقلیم در دانشگاه یورک کانادا، در این رابطه گفت: تحقیق‌های من بیشتر مربوط به شرق آفریقاست اما تا جایی که اطلاعات دارم و به این دلیل که ایران نفت استخراج می‌کند، یکی از عوامل گرمایش جهانی است اما با گرم‌شدن اقلیم، بدون شک ایران هم به یک قربانی تغییر اقلیم تبدیل می‌شود و کشور‌های گرم، گرم‌تر می‌شوند.

این اتفاق در شرایطی که جهان متأثر از تغییر اقلیم است، گرم‌شدن کره زمین، خشکسالی‌ها، طوفان‌ها و سیل‌ها را افزایش داده است. در پاراگوئه که به گفته اهالی‌اش هر ۱۰ سال سیل می‌آید، مدتی است که سیل‌های شدیدی دیده شده است؛ سیل‌هایی که هزاران نفر دیگر مانند این زن را تبدیل به یک بی‌خانمان کرده است. این اتفاق در شرایطی در آینده‌ای بسیار نزدیک شاید تا صد سال دیگر، بخشی از خاورمیانه را غیرقابل سکونت می‌کند، شهرهای بزرگ و ساحلی مانند نیویورک، میامی، ونیز و... به زیر آب می‌روند، طوفان‌های شدید نسل‌های آینده را مجبور می‌کنند، دائما در حال سفر باشند.

بیماری‌های میکروبی، عفونی و همچنین بیماری‌های مرگباری که توسط پشه‌ها منتقل می‌شوند، مانند مالاریا، افزایش و یک‌چهارم گونه‌های گیاهی و حیوانی کاهش می‌یابند، جنگ‌های زیادی مانند آنچه در سوریه در حال رخ‌دادن است بر سر آب در جهان رخ می‌دهد و... .

در آن زمان شاید کره زمین به انتهای مسیر نابودی نزدیک شود؛ مسیری که به علت سوزانده‌شدن سوخت‌های فسیلی آغاز شده و هنوز هیچ اقدامی مفیدی برای توقف آن انجام نشده است. سوزاندن سوخت‌های فسیلی، دی‌اکسید‌کربن تولید می‌کند و این منجر به گرم‌شدن کره زمین می‌شود؛ گرمایی که باعث از بین‌رفتن حیات انسان و بسیاری از گونه‌های حیوانی روی کره زمین می‌شود. اما این مسئله هم‌اکنون هم تأثیرهای زیادی روی کره زمین داشته است؛ طوفان‌ها، سیل‌ها و خشکسالی‌ها بسیاری از کشورهای دنیا را در برگرفته‌اند. بسیاری بر این باورند، گرمایش جهانی یکی از عوامل شروع جنگ سوریه بوده است و تحقیقات جدیدی نشان می‌دهد که حتی افزایش دما کره زمین در آینده دریاچه ارومیه را هم تهدید می‌کند.

آوارگان تغییر اقلیم

آوارگی و بی‌خانمانی هم یکی دیگر از آسیب‌های تغییر اقلیم است که هم‌اکنون چشم‌اندازی از آینده خطرناک خود را در بعضی از کشورها نشان داده و بعضی از انسان‌ها را آواره و بی‌خانمان کرده است. پارک بزرگ پاراگوئه پر از آلونک‌های چوبی شده است که مردم در آنها زندگی می‌کنند؛ مردمی که به آنها آوارگان تغییر اقلیم می‌گویند. آب و هوای غیر‌عادی که علت آن تغییر اقلیم بود، هزاران نفر را در پاراگوئه مجبور کرد تا خانه خود را رها کنند. یکی دیگر از آوارگان تغییر اقلیم، جورج فرانکو است؛ فردی که دو کودک هم دارد. او در رابطه با باران‌های اخیر گفت: «۶ ماه است که ما اینجا هستیم، در جولای (تیر) باران‌ها دوباره شروع می‌شوند، پس همین‌جا می‌مانیم و اتفاق‌هایی را که قرار است رخ دهند، مشاهده می‌کنم.»

هزاران پاراگوئه‌ای دیگر شرایط جورج فرانکو و زنی را که در حال لباس شستن بود، تجربه می‌کنند، همه آنها به علت سیل‌های سال گذشته بی‌خانمان شده‌اند. دانشمندان می‌گویند: این سیل‌ها با «گرمایش جهانی» ارتباط دارند. در دسامبر سال گذشته، ۱۴۰ هزار نفر به علت سیل، خانه‌های خود را در پاراگوئه ترک کردند و این شاید چشم‌انداز مرگباری را از گرم‌شدن کره زمین نشان می‌دهد. در پاراگوئه و در سیل‌های اخیر، به‌تنهایی ۱۳ هزار و ۴۵۵ خانواده، خانه خود را به علت سیل‌ها ترک کرده‌اند. این خانواده‌ها در ۲۰ پناهگاه زندگی می‌کنند اما موضوع قابل توجه شاید این باشد که هیچ‌کدام از آوارگان تغییر اقلیم، اطلاعی در رابطه با گرم‌شدن کره زمین ندارند؛ آنها علت این حوادث را سدی می‌دانند که۲۰ سال پیش در کشورشان ساخته شد.