با ۱.۳ میلیارد دلار مغز انسان بساز

هفت صبح: کمیسیون اروپا، بودجه سرسام آوری را در حدود چهار هزار میلیارد تومان به طرحی سوئیسی اختصاص داده است که قصد دارد ظرف 10 سال آینده، مغز انسان را شبیه سازی کند

در عصری که بحث انسان بیونیک تازه داغ شده است و بسیاری از اعضای بدن، همتایان بدلی پیدا کرده اند، کمتر کسی فکرش را می کردکه جاه طلبی بشر به جایی برسد که بخواهد به همین زودی مغز انسان را هم شبیه سازی یک به یک کند؛ یک به یک از لحاظ تعداد نورون ها یا همان سلول های عصبی، تعدادشان چقدر است؟

برآوردها نشان می دهد که مغز هر انسان به تنهایی نزدیک به 86 میلیارد نورون دارد. وقتی راجع به مغز صحبت می کنیم منظورمان سلول های عصبی دیگر در سراسر بدن نیست و فقط منظورمان آن بخش داخل جمجمه به ابعاد یک مشت است. هنری مکرام، نزدیک به چهار سال پیش، با کمک همکارانش کاری تقریبا غیرقابل باور را عملی کرد؛ شبیه سازی مغز یک موش با یک میلیون نورون.

از طرفی دیگر مدل دیگری هم در سال گذشته به نام اسپون سربرآورد که 2/5 میلیون نورون را شبیه سازی کرده بود. در این شبیه سازی به جای مدل کردن نورن های تنها، دانشمندان طرح اسپون پیامدهای رفتاری را مدل کردند اما تا به امروز نمی شد طرحی جاه طلبانه تر از پژوهشگران آی بی ام سراغ گرفت که در سودای دستیابی به ساختار مغز، در گامی به مراتب بلندتر، مغز گربه را با 10 میلیارد نورون شبیه سازی کردند.

انتشار این خبر در سال گذشته، جنجال بسیاری به پا کرد و پژوهشگران این حوزه را به جان هم انداخت. اما هنوز یک سال از این ماجرا نگذشته است که جهان عصب شناسی، زیر شوک طرحی عظیم قرار می گیرد.

تعلق بودجه ۱.۳ میلیارد دلاری (برابر با چهار هزار میلیارد تومان) به مکرام و همکاران اصلی اش در سوئیس، به آنها این مجال را می دهد که تا مچ پژوهشگران آی بی ام را خیلی زود و در بازه ۱۰ ساله با شبیه سازی یک به یک نورن های مغز بخواباند.

این طرح از لحاظ بودجه فقط قابل قیاس با طرح های عظیم فضایی و ذرات بنیادی / هسته ای است و به مانند تمام طرح های علمی بزرگ بسیاری از کشورها در آن سهیم هستند. بدین صورت که هدایت طرح در سوئیس انجام می گیرد ولی ۸۰ موسسه علمی از سراسر اروپا در انجام «طرح مغز انسان» (Human Brain Project) مشارکت خواهند داشت.

مغز از نو

این شبیه سازی با کمک ابررایانه هایی رخ خواهد داد که هنوز وجود ندارند. به عبارت دقیق تر هنوز دست ساخته های بشر به جایی نرسیده اند که بتوانند قدرت رایانشی در حد مغز انسان داشته باشند. در عین حال، این گروه پژوهشی شروع به کار بر مدلی کرده است که تلاش های پژوهشی بر مدل سازی مغز انسان را با هم متحد می کند.

یکی از بزرگترین چالش های مکرام و همکارانش این است که آنها درک کنند چگونه نورن های متفاوت را از همدیگر تمایز دهند. طرح پیشین مکرام هم که مربوط به شبیه سازی مغز موش با یک میلیون نروون می شد، در مقابل شبیه سازی ۸۶ میلیارد نورونی مغز انسان، بیشتر به شوخی می ماند.

حال معلوم نیست که اروپایی ها چگونه به یکباره تصمیم گرفتند گام آخر را اول بردارند و پروژه ای به این وسعت و سرمایه در بازه محدود ۱۰ ساله آن هم در دوره ای که با بحران مالی دست و پنجه نرم می کنند، تصویب کنند.


به امید نجات انسان

هدف اول این طرح رسیدن به آن سطح از فناوری است که به تنهایی دست ساخته بشر بتواند بیاموزد و کارهای جدید را فرا بگیرد؛ درست مانند مغز انسان. اینکه این شبیه سازی مبتنی بر سیلیکون و با کمک ابررایانه های فوق پیشرفته به کجا خواهد رسید، مشخص نیست ولی اگر موفق شود حتی می توان تاثیر داروهای اعصاب را پیش از آزمایش بر موش و انسان، شبیه سازی کرد.

پیدا کردن علت و راه درمان اختلالات عصبی همچون آلزایمر نیز می تواند یکی دیگر از نعمات این طرح باشد. شاید اگر فرزندان ما خوش اقبال باشند، روزی از مغز خود نسخه بک آپ بگیرند و اگر خدای ناکرده دچار آسیب های مغزی شوند، بسیار آسان تر از تصورات امروزی ما، به سلامت اعصاب و روان دست پیدا کنند.