بام سبز دنیا کجاست؟

همسان با طبیعت

مجموعه دیدنی فرهنگستان علوم کالیفرنیا (Califrornia Academy of Science) در اصل یک موزه تاریخ طبیعی است که در مساحتی بالغ بر 37 هزار کیلومتر مربع احداث شده است. این مجموعه در سال 1853 و در پارک مشهور «گلدن گیت» شهر سان فرانسیسکو افتتاح شد اما در سال 2008 به طور کامل بازسازی شد. شگفت انگیزی فرهنگستان علوم کالیفرنیا از همان ظاهرش هویداست؛ با یکی از آثار چشم نواز معمار معروف ایتالیایی «رنزو پیانو» که تمام توان خود را در طراحی همسان با طبیعت به کار گرفته است.

برای طراحی این بنا - که عده ای لقب «زیباترین بام سبز دنیا» را به آن داده اند - رنزو از هفت تپه طبیعی سان فرانسیسکو الهام گرفت. او نخستین بار با دفتر نقاشی خود وارد محیط شد و با قدم زدن در محوطه، تلاش کرد بیشتر با زیست بوم منطقه آشنا شود تا بتواند بهترین طراحی را برای این مجموعه داشته باشد.

در طراحی این بنا سعی شده برای دیوارها، بیشتر از شیشه با درصد کمی آهن استفاده شود. شفافیت شیشه علاوه بر این که نور طبیعی را برای مجموعه به ارمغان می آورد، به بازدیدکنندگان امکان می دهد در هر نقطه بتوانند فضای بیرون را تماشا کنند.

طراح، بنایش را این گونه توصیف می کند: «ما برای فرهنگستان علوم کالیفرنیا، محلی ساخته ایم که هم از نظر بصری و هم از نظر عملکرد، جزیی از محیط اطرافش باشد؛ مثل آن که تکه ای از زمین را برداشته باشید و زیرش یک ساختمان ساخته باشد. در این بنا تلاش شده اثر تخریبی روی محیط پیرامون، حداقل باشد.»

المان منحصر به فرد

بام این مجموعه، مشخصه اصلی بنا محسوب می شود. بام موج دار زنده ای که به اندازه دور زمین فوتبال است، در فروردین ماه و با روییدن شکوفه ها و پرواز پرنده ها منظره ای زیبا و چشم نواز ساخته و چهره بنا را با طبیعت هماهنگ می کند.

برای پوشش زنده این سقف، گیاه شناس پروژه با بررسی گیاهان بومی منطقه، بهترین گیاهان را برای رشد در شرایط خاص سقف انتخاب کرد. این گیاهان در صفحه های طبیعی مربع شکلی که جداره آن از پوست چوب نارگیل (با خاصیت انتقال آب به لایه های زیرین) است، پرورش داده می شوند. پوسته نارگیل به مرور زمان جذب خاک شده و به این ترتیب، خاک زیر گیاهان، بعد از مدتی به هم پیوسته می شود.

روی بام، گنبدهایی طراحی و ساخته شده که از دور مثل تپه به نظر می رسند. این گنبدها با شیب شصت درجه ای خود، هم نقش نورگیر را بازی می کنند و هم نقش آسمان نما را. حسگرهای این سقف منحنی (به عنوان یادگیری هوشمند)، با توجه به دمای محیط داخل، پنجره ها را به طور خودکار باز و بسته می کنند که ضمن انتقال هوا، باعث ذخیره انرژی می شود.

از دیگر مزیت های این بام که با لایه ای از خاک به ضخامت حدود 18 سانتی متر پوشیده شده، عایق دما بودن آن است که می تواند اختلاف دمایی برابر بیست درجه سانتی گرا را بین محیط درون و بیرون مجموعه به وجود آورد که در عین بی نظیر بودن در نوع خود، صرفه جویی در مصرف انرژی را نیز به دنبال دارد. این سقف همچنین می تواند 98 درصد آب حاصل از بارندگی را در مخزنی ذخیره کند که توانایی تامین حدود 13.5 میلیون لیتر آب لازم برای آبیاری گیاهان مجموعه در تمام طول سال را دارد.

در محیط پیرامون بام این مجموعه علمی - که تلاش شده بهترین استفاده ممکن را از انرژی های تجدیدپذیر انجام دهد - حدود شصت هزار سلول خورشیدی نصب شده است. سلول هایی که علاوه بر ایجاد سایه، توانایی تولید 213 هزار کیلووات ساعت انرژی الکتریکی دارند که می تواند از انتشار بیش از دویست تن گازهای گلخانه ای (در نتیجه استفاده از سوخت های فسیلی برای تولید همین میزان انرژی) جلوگیری کند.

فرهنگستان چند منظوره

این مرکز برای ترویج علم در تمام رده های سنی، بخش های مختلف و متنوعی دارد و حتی برنامه های ویژه ای برای سالمندان نیز در آن اجرا می شود؛ از جمله با برگزاری اردوهای علمی در داخل و بیرون مجموعه در تلاش است که علاقه مندان را با دنیای علم آشنا کند. دانش آموزان هم می توانند به صورت گروهی از برنامه ها و جذابیت های علمی این مرکز بهره ببرند.

از بخش های مختلف این مرکز می توان به جنگل باران، آسمان نمای سه بعدی، آکواریوم موجودات دریایی و مرجان ها (که از زیر یک تونل شیشه ای می توان به تماشای آبزیان موجود در آن پرداخت)، موزه ستاره شناسی و هوافضا، بخش آزمایش های جذاب علمی، مجموعه آشنایی با جانوران، موزه های سنگ ها و فسیل ها، موزه حشرات و پروانه ها و همچنین موزه جانوران تاکسیدرمی شده اشاره کرد.

آکواریوم این مجموعه گودترین مخزن در نوع خود در جهان است و با هدف نشان دادن موجودات دریایی، به ویژه نمایش دو هزار قطعه مرجان ساخته شده است. برای پر کردن این مخزن به جای استفاده از آب شهری کالیفرنیا، از آب اقیانوس آرام که در فاصله چهار کیلومتری آن قرار دارد، بهره گرفته شده است. این حجم آب توسط لوله های زیرزمینی و با کمک پمپ های ویژه به مخزن هدایت می شود. سیستم تصفیه نیز همواره آب داخل مخزن را پاک سازی می کند تا از لحاظ عناصر و پاکیزگی، شبیه محیط زندگی واقعی موجودات دریایی داخلش باشد.

غرفه جنگل بارانی یکی از جذاب ترین و در عین حال دشوارترین قسمت های ساخت این مجموعه بوده که در جهان بی همتاست. بازدیدکنندگان در داخل یک گنبد شیشه ای وارد جنگل بارانی می شوند. از یک پیاده روی مارپیچ تا زیر سقف گنبد بالا می روند، سپس با آسانسور پایین می آیند و به غرفه دیگری در زیر بستر پر آب جنگل راه می یابند.

برای این که پیاده روی در این جنگل زیبا، از شیب رو به بالای مناسبی برخوردار بوده و برای حرکت صندلی چرخ دار نیز مناسب باشد، طراحی پیاده روها به یک شرکت سُرسُره سازی با تجربه در زمینه ساخت ترن هایی هوایی، خم کاری فولاد و محاسبه شیب ها سپرده شد.

آسمان نمای این مجموعه که قابلیت پخش مستندهای علمی سه بعدی را دارد، یکی از مجهزترین و بزرگترین آسمان نماهای جهان است که علاقه مندان می توانند به صورت مجازی به دیدن آسمان بپردازند و با زیبایی های آسمان شب آشنا شوند. در یک کلام می توان گفت این مجموعه زیبا با طراحی فوق العاده اش توانسته تقریبا تمامی عناصر طبیعی را در یک مکان، برای آموزش و ارتقای علمی مخاطبان گرد هم آورد.

CALIFORNIA ACADEMY O FSCIENCES

فرهنگستان علوم کالیفرنیا در سال ۱۸۵۳ به عنوان یک مجموعه علمی افتتاح شد و تا به امروز، علاوه بر انجام تحقیقات ابتکاری و بدیع، همواره برگزاری نمایشگاه ها و اجرای برنامه های آموزشی بخش مهمی از فعالیت های آن بوده است.

ساختمان مجموعه قدیمی طی زمین لرزه سال ۱۹۸۹ «لوماپریتا» به شدت آسیب دید. به دنبال آن برای تامین ایمنی بازدیدکنندگان، باغ پرندگان تعطیل شد. آکواریوم اصلی مجموعه (آکواریوم «استین هارت») نیز به دلیل نواقص مهندسی اش آسیب جدی دید. بعد از ارائه طرح های کارشناسان برای تعمیر خرابی ها و تامین پایداری لرزه ای ساختمان ها، مشخص شد که برای رساندن ساختمان های مجموعه به استانداردهای روز، حجم کار بالایی لازم است. در نتیجه قرار شد که تعمیرات بنیادین انجام گیرد و ساختمان اصلی از نو ساخته شود.

یکی از نکات جالب فرآیند بازسازی فرهنگستان علوم کالیفرنیا این بود که نود درصد زباله های ناشی از تخریب ساختمان قدیمی، بازیافت شدند. در اسکلت مجموعه جدید از 12 هزار تن فولاد بازیافتی ساختمان قدیمی استفاده شد و هشت هزار تن بتن حاصل از تخریب مجموعه نیز در احداث جاده «ریچموند» به کار رفت. حتی در عایق کاری دیواره های مجموعه، از بازیافت لباس های خاص بهره رفته شده است.

در زمان تخریب ساختمان قدیمی فرهنگستان علوم کالیفرنیا و تا زمان تکمیل مجموعه جدید، میلیون ها نمونه زیستی و نزدیک به شش هزار جانور به دیگر موزه های منطقه منتقل شدند. در زمان بازگشایی مجموعه و برای تکمیل تنوع زیستی موزه های آن، علاوه بر بازگرداندن جانوران قدیمی، جانداران تازه وارد دیگری هم از گوشه و کنار دنیا به این مجموعه منتقل شدند.