تونگوسکا ۲K۲۲؛ ضد هوایی خودکششی روسی

وب‌سایت گانزمانیتور: اگر بخواهیم نگاهی به جنگ افزار های موثر برای شرکت در پدافند هوایی داشته باشیم، نام تونگوسکا ۲K۲۲ روسی به خوبی می درخشد. تونگوسکا ۲K۲۲ در واقع یک ضد هوایی خودکششی است که می تواند انواع تسلیحات نظامی از جمله مسلسل، توپ لیزری و یا موشک های زمین به هوا را پشتیبانی کند.

این ضد هوایی به نحوی طراحی شده است که چه در روز و چه در شب از ارتش پیاده نظام و تانک های خودی در برابر هواپیما ها، بالگرد ها و موشک های کروز نیرو های دشمن محافظت کند. لازم به ذکر است که 2K22 توانایی عملیات در تمامی شرایط آب و هوایی را داشته و این موضوع تاثیر به سزایی در ارتقا عملکرد آن خواهد داشت. در سامانه نام گذاری ناتو، این خودرو جنگی تحت عنوان SA-19 شناخته می شود.

طراحی و توسعه

مراحل توسعه تونگوسکا ۲K۲۲ در تاریخ هشتم ژوئن سال ۱۹۷۰ آغاز شد. به درخواست وزارت دفاع شوروی، پروژه مذکور به سرپرستی دفتر طراحی تجهیزات کا بی پی در شهر تولا روسیه کلید خورد. هدف اصلی از تولید تونگوسکا ۲K۲۲، به میان آمدن یک ضد هوایی به روز ۳۰ میلی متری بود تا بتواند جایگزینی مناسب برای سیستم پدافند هوایی ۲۳ میلی متری زسو-۲۳-۴ باشد.

پس این پروژه با کد تونگوسکا به منظور رفع نقاصی که در طراحی زسو-۲۳-۴ وجود داشت، وارد میدان رقابت با سایر سیستم های ضد هوایی خودکششی شد. هدف دوم از تولید ۲K۲۲، مقابله با طرح های در حال توسعه دیگری همچون ای- ۱۰ تاندربولت ۲ بود. ای- ۱۰ تاندربولت ۲ یکی از هواپیما های نظامی قدرتمند آمریکا است که برای پشتیبانی نزدیک نیرو های زمینی در جریان جنگ ساخته شده و به طرز شگفت انگیزی در برابر توپ های ۲۳ میلی متری مقاوم است. تحقیقات و بررسی های متعددی که روی دو سیستم مذکور انجام گرفت، حاکی از توانایی تخریبی ۱.۵ برابری تونگوسکا در مقابل زسو ۲۳ میلی متری بود. افزایش حداکثر ارتفاع ضد هوایی از ۲۰۰۰ متر به ۴۰۰۰ متر و همچنین ارتقا عملکرد در مقابله با اهداف زمینی زره پوش نیز گزارش شده است.

اما اساسی ترین الزاماتی که در تولید تونگوسکا 2K22 مد نظر بود به قرار زیر است:

دستیابی سیستم به عملکرد حداقل دو برابری در زمینه های برد، ارتفاع و کارایی مبارزه در مقایسه با زسو-23-4 و همینطور زمان واکنش زیر 10 ثانیه. از آن جایی که سیستم کنترل آتش توپخانه و موشک ها تا حد زیادی به یکدیگر شباهت داشت، تصمیم گیری شد تا 2K22 یک سیستم ترکیبی تفنگ و موشک باشد. این تلفیق سبب افزایش تاثیر گذاری مجموعه نسبت به زسو-23-4 شده و می تواند اهداف دور برد را با استفاده از موشک ها مورد هجوم قرار دهد. این در حالی است که اهداف در برد کم تر، از طریق سلاح های مجموعه نابود می شوند.

روند توسعه 2K22 از سال 1975 تا 1977 به آهستگی پیش رفت که علت اصلی آن معرفی سیستم موشکی جدید 9K33 Osa بود. به نظر می رسید این سیستم جدید بتواند الزمات مد نظر را برآورده سازد ضمن آن که از عملکرد موشکی بهتری نیز برخوردار است. اما پس از بحث های بسیار، متخصصین به این نتیجه رسیدند: سیستمی که صرفا مبتنی بر موشک باشد، در مقابله با بالگرد هایی که در ارتفاع پایین پرواز کرده و عملیات حمله را انجام می دهند چندان موثر نخواهد بود. از آن جایی که زمان واکنش سیستم اسلحه حدودا 8 الی 10 ثانیه است، در مقایسه با زمان 30 ثانیه ای مورد نیاز برای سیسم موشکی مزیتی بزرگ محسوب می شود.

بدین ترتیب مجددا تولید تونگوسکا 2K22 تلفیقی از سر گرفته شد. طراحی های اولیه در سال 1973 تکمیل شد و تولید آزمایشی نیز در سال 1976 در کارخانه اولیانوفسک رقم خورد. تست های لازم نیز بین سپتامبر سال 1980 تا دسامبر سال 1981 انجام گرفت و در نهایت 2K22 به صورت رسمی در تاریخ 8 سپتامبر 1982 معرفی شد. لازم به ذکر است که با وجود مراحل طولانی، در سال 1984 تونگوسکا به منظور مشارکت در عملیات های محدود، به ارتش روسیه تحویل داده شد. پس از آن که کارایی تعداد محدودی از نسخه های اصلی 2K22 بررسی شد، مدلی ارتقا یافته تحت عنوان 2K22/2S6M در سال 1990 به خدمت گرفته شد.

این مدل با هشت موشک آماده پرتاب؛ 4 عدد در هر طرف و ضریب اطمینان بالا تر، عملکردی تقویت شده را از خود نشان می دهد. مراحل بعدی توسعه این ضد هوایی خودکششی در سال 2003 پیگیری شد. مهم ترین تغییر در این گام، مقاومت بالا تر نسبت به پادکار های مادون قرمز دشمن خواهد بود. برد موشک ها نیز از 8 به 10 کیلومتر افزایش پیدا کرده و شاهد دقت بیشتر در تونگوسکا 2K22M1 هستیم.

در مجموع خانواده تونگوسکا تا همین چندی پیش نه تنها یک سیستم پدافند هوایی منحصر به فرد بود، بلکه در رقابت با نمونه های مشابه نیز همواره موفقیت های بیشتری را از آن خود می ساخت تا آن که در سال 2007 یک سامانه دفاع هوایی دیگر با نام پانتسیر- اس 1 توسط دفتر طراحی تجهیزات کا بی پی تولید شد.

در فهرستی با عنوان GRAU، تونگوسکا به صورت 2K22 نام گذاری شده است. البته عناوین دیگری همچون 9K22 که نام ارتشی این سیستم پدافند هوایی است نیز معتبر خواهند بود. هر سیستم می تواند به طور همزمان 6 هدف را ردیابی و منهدم کند. حداقل ارتفاع موثر برای عملکرد مناسب این ضد هوایی، در مورد سیستم سلاح آن 0 متر و سیستم موشکی آن 15 متر خواهد بود.

انواع

۲K۲۲: همان طور که اشاره شد، ۲K۲۲ نمونه اصلی است که از سیستم پدافند هوایی مورد بحث تولید شده است. موشک های مورد استفاده در این سیستم شامل ۹M۳۱۱, ۹M۳۱۱K (۳M۸۷) و یا ۹M۳۱۱-۱با برد ۸ کیلومتر است. برخی از نسخه های اولیه تونگوسکا با لفظ Treugol'nik نیز شناخته می شوند که در زبان روسی به معنای مثلث خواهد بود. ۲K۲۲ بر خودرو دفاع هوایی ۲S۶ نصب شده است.

۲K۲۲M: اصلی ترین نسخه تولیدی این مدل بوده که متعلق به سال ۱۹۹۰ است و از موشک های ۹M۳۱۱M استفاده می کند. خودرو حامل این سیستم ۲S۶M است که بر اساس اسکلت GM-۳۵۲M طراحی شده است.

۲K۲۲M۱: مدلی ارتقا یافته است که در سال ۲۰۰۳ وارد میدان رقابت شد و خودروی ۲S۶M۱ استفاده می کند. موشک های این سیستم ۹M۳۱۱-M۱ با برد موثر ۱۰ کیلومتر هستند. لازم به ذکر است که سیستم کنترل آتش نیز در این نسخه تغییرات مهمی کرده و کارایی آن افزایش یافته است.

۲K۲۲M به همراه ۵۷E۶: موشک سیستم ۵۷E۶ بوده و مجموعه مجهز به یک سیستم راداری جدید است. رادار دارای برد تشخیصی ۳۸ کیلومتر است. برد موشک نیز به ۱۸ کیلومتر افزایش پیدا کرده است.

انواع موشک ها

۹M۳۱۱: موشک اصلی، برد ۸ کیلومتر، سیستم انفجار با فیوز لیزری

۹M۳۱۱K: نسخه نیروی دریایی ۹M۳۱۱

۹M۳۱۱-۱: نسخه صادراتی موشک اصلی

۹M۳۱۱M: نسخه ای با عملکرد بهبود یافته

۹M۳۱۱-M۱: مجهز به قابلیت های ارتقا یافته برای مقابله با موشک های کروز. برد این موشک به ۱۰ کیلومتر افزایش یافته است.

مشخصات تونگوسکا ۲K۲۲

- وزن:حدود ۳۵،۰۰۰ کیلوگرم

- طول: حدود ۷.۹۰ متر

- پهنا: حدود ۳.۲۵ متر

- ارتفاع: حدود ۴ متر

- خدمه: ۴

- جنگ افزار اصلی: ۸ موشک ۹M۳۱۱, ۹M۳۱۱K, ۹M۳۱۱-۱, ۹M۳۱۱M, ۹M۳۱۱-M۱ و یا موشک های ۵۷E۶

- جنگ افزار های ثانویه: دو توپ ۳۰ میلی متری ۲A۳۸M

- موتور: V-۴۶-۶-MS توربوشارژ V-۱۲

- جعبه دنده: هیدرومکانیکی

- دامنه عملیاتی: ۵۰۰ کیلومتر

- سرعت: حداکثر ۶۵ کیلومتر در ساعت در جاده