تکنیک‌های مراقبت ازانواع کاکتوس

مجله سیب سبز - عاصفه الله وردی: كاكتوس بيش از هر چيز آدم را ياد بيابان مي‌اندازد. چه بسيار انسان‌هايي كه در بيابان گم شده‌اند و خوردن محتويات و آب موجود در كاكتوس، امكان زندگي به آنها داده است. نام كاكتوس از يك واژه يوناني گرفته شده كه معني گياه خاردار مي‌دهد. چيزي كه ما آن را كاكتوس مي‌دانيم درواقع ساقه گوشتي اين گياه است و برگ‌ها طي تكامل به خار و تيغ تبديل شده‌اند.

بسياري از گياهان گوشتي را كه اتفاقا نگهداري‌شان هم خيلي شبيه كاكتوس است، همه به اشتباه كاكتوس مي‌‌نامند درحالي‌كه آنها از گياهان خانواده سوسن‌ها، آناناس‌ها يا آماريليس‌ها (نرگس‌ها) هستند. اين گياه با حال و هواي آپارتمان اخت مي‌شود، البته مصارف غذايي هم دارد. تا حالا ميوه كاكتوس خورده‌ايد؟! عجيب و غريب‌ترين تركيب رنگ‌ها را مي‌شود به راحتي در ميوه كاكتوس ديد. يك گياه همه‌فصلي است اما اگر قصد خريد گلدانش را داريد، بهترين فصل تهيه آن، تابستان است. فقط يادتان باشد زماني كه با گياه كاكتوس كار مي‌كنيد استفاده از چند برگه روزنامه تا اين امكان را به شما مي‌دهد كه دست‌تان در اثر تيغ‌ها زخمي نشود.

وقتي كاكتوس‌ها ‌بیمار مي‌شوند

بزرگ‌ترين مشكلي كه حين نگهداري كاكتوس با آن مواجه مي‌شويد، پوسيدگي ريشه به‌خاطر آبياري بيش از اندازه است. اگر روي ريشه، اثرات پوسيدگي ديديد، مي‌توانيد كمي از آن را تا حدي كه ريشه‌ها سالم باقي بمانند، جدا كنيد؛ به اين كار هرس ريشه مي‌گويند. حالا اگر همه ريشه‌ها درگير پوسيدگي شده بودند از جدا كردن كامل آنها نترسيد. ريشه‌ها خيلي سريع رشد مي‌كنند. بعد از اين‌كار تا ۱۰ روز به گلدان آب ندهيد تا ريشه‌ها ترميم شوند.

در بسياري از گل‌ها موقع تعويض مي‌توانيم خاك اطراف ريشه را با دست بتكانيم اما در مورد كاكتوس ريشه حساس‌تر از اين حرف‌هاست. سعي كنيد با همان خاك چسبيده به ريشه، به گلدان ديگر منتقل‌اش كنيد. كاكتوس آفت و بيماري خاص ديگري ندارد مگر اينكه وقتي آن را به خانه مي‌آوريد متوجه شويد يك حشره موذي لابه‌لاي گياه شما خانه كرده است كه بهترين برخورد با آن جدا كردنش از گياه است.


فوت‌هاي كوزه‌گري

كاكتوس‌ها را بايد در فصول سرد، گرم نگه داشت. بهترين نقطه براي نگهداري كاكتوس داخل خانه، كنار پنجره‌اي است كه آفتاب‌گير باشد. البته كاكتوس‌ها با آفتاب مستقيم ميانه خوشي ندارند اما از نور زياد استقبال مي‌كنند. براي كاكتوس‌ها خاك آماده در گلفروشي هست اما اگر به آن دسترسي نداريد، به اين ترتيب عمل كنيد: اول چند سنگ كف گلدان قرار دهيد، سپس چند تكه زغال فعال شده، مخلوط دو قسمت ماسه، يك قسمت خاك باغچه و كمي پرليت. روي خاك گلدان هم مي‌توانيد كمي خزه براي نگهداري آب گلدان در اطراف گياه قرار دهيد. كاكتوس به مواد عالي و خاك برگ نياز ندارد.

بهترين زمان عوض كردن خاك گلدان كاكتوس‌ها نيمه دوم فروردين، همزمان با خروج كاكتوس از خواب زمستاني است. يك كاكتوس براي سال‌ها (۵ تا ۱۰ سال) مي‌تواند در يك گلدان باشد بدون اينكه احتياجي به تعويض گلدان داشته باشد. گلدان بزرگ‌تر يعني آبياري بيشتر و اين اصلا براي كاكتوس خوب نيست، اما در هر حال از تعويض گلدان نترسيد چراكه باعث مي‌شود كاكتوس‌ها و گياهان گوشتي بهتر رشد كنند و گل‌ها روي آنها ظاهر شوند. كاكتوس تا يك هفته پس از تعويض گلدان نبايد در معرض نور شديد خورشيد قرار بگيرد. گلدان‌هاي گِلي با عمق كم براي كاكتوس‌ها بسيار مناسب است و اصولا كاكتوس‌ها به عمق زياد احتياج ندارند.


آلوورا

آلوورا كاكتوس نيست و از خانواده ليليوم است اما چون برگ‌هاي گوشتي دارد و نحوه نگهداري‌اش خيلي شبيه كاكتوس‌هاست به راحتي مي‌شود آن را كنار كاكتوس نگهداري كرد و از مزيت‌هاي آن هم بهره برد. يك دليل گستردگي نگهداري از آن، راحتي كار با اين گياه است. شيره سياهي كه از آن گرفته مي‌شود، با عنوان «صبر زرد» مصارف دارويي فراوان دارد. خواص گوناگون ژل آلوورا روي بدن و استفاده وسيع آن در صنايع دارويي و بهداشتي، ارزش و اهميت اين گياه را صدچندان كرده است. دماي ايده‌آل آلوورا ۱۵ تا ۲۵ درجه است و از كودهاي ارگانيك به خوبي استقبال مي‌كند. رشد سريعي دارد و ريشه‌هايش خيلي زود گلدان را پر مي‌كنند.

خار‌دار اما خوشمزه

كاكتوس اوپونتيا، گل‌هاي زردرنگ بزرگي دارند كه به اندازه يك انجير رشد مي‌كنند ميوه‌هاي آن بنفش رنگ‌ هستند. روي ميوه‌ها تيغ‌هاي آزار‌دهنده‌ ريزي وجود دارد كه بايد مراقب آنها بود. در مكزيك ميوه اين كاكتوس در انواع و اقسام نوشيدني‌ها، مربا‌ها و كيك‌ها كاربرد دارد. اين ميوه در درمان ديابت نوع دوم، كلسترول بالا، چاقي و اسهال موثر است و اثرات نامناسب الكل را از بين مي‌برد. جالب اينكه با آب و هواي ايران هم مي‌سازد و در حاجي‌آباد بندرعباس و بوشهر مزرعه‌هايي از اين نوع كاكتوس احداث شده است.


چه كنيم تا كاكتوس ماندگار باشد

اگر كاكتوس‌هاي‌تان را تنها يك بار در ماه آب دهيد، رشد چنداني نخواهند داشت و فقط زنده خواهند ماند، ريشه‌های‌شان خشك شده و درنهايت مي‌سوزند در اين حالت پس از آبياري مجدد ريشه‌ها توانايي جذب آب را نخواهند داشت و دچار پوسيدگي خواهند شد. يك قانون خوب براي آبياري كاكتوس اين است كه پيش از اينكه خاك گلدان كاملا خشك شود آبياري‌اش كنيم. مهم اين است كه خاك گلدان آب را به داخل بكشد. كاكتوس اصلا از اسپري آب خوشش نمي‌آيد. اگر مي‌خواهيد كاكتوس به گل بنشيند، مدام و زياد به آن آب ندهيد چون به سمت رشد رويشي مي‌رود. در پاييز و زمستان، هر دو سه ماه يكبار به كوددهي احتياج دارد. كود مخصوص كاكتوس ازت كمتري دارد و طوري فرموله شده كه معمولا به آرامي و به‌تدريج در خاك آزاد مي‌شود.

حتما سوراخ‌هاي ته‌گلدان را براي كاكتوس چك كنيد كه باز باشند و آب اضافي بتواند از انتهاي آن خارج شود. كاكتوس دو فصل رشد دارد؛ يكي فصل رشد فعال كه در بهار و تابستان است و ديگري فصل استراحت كه در پاييز و زمستان است. كاكتوس‌ها در زمستان به خواب زمستاني فرو مي‌روند و در زمان استراحت، آب كمتري مي‌خواهند. براي تكثير كاكتوس‌ها منتظر فصل بهار باشيد. كاكتوس با قلمه به راحتي تكثير مي‌شود. براي قلمه بهترين گزينه، جوانه‌هايي است كه خودبه‌خود در حال جدا شدن از گياه هستند. براي جدا كردن قلمه‌ها از چاقوي تيز يا كاتر استفاده كنيد. براي جلوگيري از پوسيدگي قلمه، مي‌توانيد چند روزي آن را به حالت استراحت در سايه قرار دهيد تا قسمت بريده شده خشك شود. بعد هم قلمه را در گلدان بكاريد، دو تا سه هفته بعد ريشه‌ها نمايان مي‌شوند.


تراريوم كاكتوس

كاكتوس انتخاب خوبي براي ساختن يك تراريوم است، چراكه انواع و اقسام كاكتوس‌ها در كنار هم مي‌توانند همزيستي مسالمت‌آميزي داشته باشند. براي درست كردن تراريومِ كاكتوس، بايد ته حباب شيشه‌اي، زهكش مناسبي از سنگريزه داشته باشد. ضمن اينكه استفاده از زغال فعال هم مفيد است، مي‌توان از خاك مخصوص كاكتوس و خزه براي سطح رويي استفاده كرد. بعد از ريختن اين لايه‌ها مي‌توانيد كاكتوس‌هاي گرد و دراز و توپي‌شكل را با چند نوع گياه گوشتي-كه معمولا نگهداري‌شان درست مثل كاكتوس است- در خاك تراريوم بكاريد چون ميزان آبياري كاكتوس محدود است و رشد سريعي ندارد، تراريوم گزينه مناسبي براي نگهداري آن است. فقط هنگام آبياري مراقب باشيد كه آب روي كاكتوس‌ها نريزد و بيش از حد نباشد تا ريشه‌ها و بدنه گياه دچار پوسيدگي نشوند.

تخم اژدهاي بي‌خار

كاكتوس پرووين چون ميوه‌هايي شبيه سيب بزرگ قرمز دارد، به آن سيب پرووين هم می‌گویند. اين ميوه‌هاي بي‌خار، طعم ترش و شيريني دارند. ميوه اين كاكتوس خيلي شبيه كيوي خودمان است و دانه‌هاي سياهرنگ در زمينه سفيد درون ميوه‌هايش، همگي خوراكي هستند.

اين سيب‌هاي عجيب و غريب در اروپا طرفدار‌هاي زيادي دارند. كاكتوس پيتايا ميوه‌اي شبيه تخم اژدها دارد. پس از اينكه گل‌ها ظاهر شدند ۵۰ تا ۶۰ روز طول مي‌كشد تا ميوه‌ها با وزني حدود يك كيلوگرم برسند. اين ميوه شيرين خار ندارد و سرشار از فيبر، آنتي‌اكسيدان و ويتامين C است. اين نوع كاكتوس شرايط آب و هوايي آسياي شرقي و مكزيك را دوست دارد.