شهرهای زیرزمینی دنیا

مجله همشهری جوان - مرتضی یاسری نیا: سال ها قبل، وقتی ژول ورن با داستان های تخیلی زیبای خود، حس کنجکاوی آدم ها را برانگیخت، کمتر کسی تصور می کرد یکی از چند منطقه ممنوعه انسان های روزگار داستان های نویسنده فرانسوی، جایی برای زندگی شود. همه تصور می کردند که شاید این فقط مربوط به داستان ها و تخیلات باشد و حالا که از دور و نزدیک در مورد شهر زیرزمینی می شنوند، لابد تعجب هم می کنند.

فیلم های آخرالزمانی هالیوود هم پر است از تصاویری جدید در مورد شهرهای آینده؛ شهرهایی که به خاطر ازدیاد جمعیت آسمانخراش ها تا سقف آسمان قد کشیده اند. اما ماجرای این داستان ها و فیلم ها امروز در حال به وقوع پیوستن است. جایی در چین مردم به این نتیجه رسیده اند که روی زمین دیگر نمی توانند زندگی کنند و حتما مشکلی که آنها در چین دارند، روزگاری به مشکل دیگر مردم زمین هم تبدیل می شود. چینی ها مشکلشان را با شهری جدید حل کرده اند. شهر زیرزمینی هم به خاطر غیرقانونی بودنش زیرزمینی نامیده می شود و هم به خاطر اینکه زیر زمین است؛ شهری که مردم برای ورود به آن باید چندین متر پایین بروند.


۹۰ ورودی برای میدان اصلی

این شهر خیال انگیز که در پایتخت کشور آسیایی واقع شده ، ۹۰ ورودی دارد که هرکدام از ورودی ها شما را به مغازه ها، رستوران ها و کافی شاپ های مخصوص رهنمون می کنند و در نهایت از همه ورودی ها امکان دسترسی به «کو آن من» خیابان اصلی شهر وجود دارد. داستان دقیقا به اندازه تخیل ژول ورن بزرگ، جذاب است؛ به خصوص اگر بدانید وقتی به میدان اصلی شهر می رسید به حدی زندگی را طبیعی می یابید که انگار در حراجی بزرگ میدان های اصلی پکن هستید. میدان دامو چانک و خیابان ۴۴ از اصلی ترین مراکز شهر زیرزمینی هستند.

داستان جنگ سرد

ماجرا به روزهای جنگ سرد بر می گردد؛ زمانی که رقابت تسلیحاتی بین بلوک شرق و غرب، برنده نهایی این دوئل به ظاهر پایان ناپذیر را مشخص می کرد. چینی های کمونیست در یکی از معدود بازه های درگیری با شوروی سابق، این ارباب بلوک شرق به دستور ماتو ژدونگ، رهبر وقت خود به منظور برتری در مناقشه ارضی بر سر جزیره ژن بوآ، اقدام به ساخت شهر زیرزمینی کردند.


آنها با این اقدام درواقع با یک تیر، دو نشان زدند؛ از طرفی بی دغدغه و فشار، بمب های اتمی خود را ساختند و به شکل محدودی آزمایش کردند و از سوی دیگر برای شهروندان و مقامات عالی رتبه کشور، فرصت فرار از جنگ تسلیحاتی و در امان ماندن از بمب های احتمالی شوروی و طرف های متخاصم به وجود آمد.

بنابر ادعای همیشگی دولت چین، تونل های این شهر زیرزمینی می تواند هر ۶ میلیون سکنه خود را از خطرات در امان نگه دارد. در ساخت چند تونل این شهر از فناوری های روز استفاده شده و حجم وسایل نقلیه ای که روی زمین در حال حرکت اند به هیچ عنوان تهدیدی برای سلامت تونل ها تلقی نمی شود. شیلترهای مخصوص آزمایش بمب های ساخته شده توسط نیروهای نظامی به این شهر رنگ و لعابی نظامی هم بخشیده اند.

پیست اسکی زیر زمین

اصلا تصور نکنید که شهر زیرزمینی تنها ساخته شده که ساخته شده باشد! برخلاف تصور، «دیژیا چنگ» دارای رستوران، کلینیک، بیمارستان، مدرسه، تئاتر و حتی پیست مخصوص اسکی است. مزرعه کاشت قارچ و یک شرکتی نفتی بزرگ هم در مرکز شهر زیرزمینی، نمای یک شهر درجه یک را به این منطقه زیرزمینی بخشیده است.


برای اینکه بدانید تا چه اندازه برای این شهر زیرزمینی خرج شده، کافی است درباره تونل هایش اطلاع کسب کنید. در هر تونل، تکنولوژی ویژه تهویه هوا وجود دارد؛ آنچه بیش از مصارف عمومی، جنبه نظامی دارد و به قصد تسهیل عملیات جنگی و نظامی صورت گرفته در این تونل لحاظ شده است. نوعی پوشش از گاز مایع، امکان تخریب تونل به خاطر حملات شیمیایی را به صفر رسانده و نوعی در ویژه برای هر تونل تعبیه شده که درواقع راه خروج اضطراری در مواقع حملات شیمیایی است.

هرچند دولت چین اطلاعات دقیقی درباره فناوری های به کار رفته در این تونل و به طورکلی اقدامات صورت گرفته در شهر زیرزمینی ارائه نمی کند، اما توریست هایی که مجاز به رفت و آمد در این شهر هستند، می توانند شهادت دهند، عمده اقدامات صورت گرفته نه به قصد زیباترکردن منطقه، بلکه به نیت قوی ترشدن چین به لحاظ نظامی صورت می گیرد.

ورود ممنوع!

نکته جالب درباره این شهر، نحوه ورود و بازدید از آن است. اشخاصی که سابقه تلاش و فعالیت های سیاسی علیه دولت چین را داشته باشند گذرشان به ورودی های شهر زیرزمینی هم نمی افتد، چه رسد به اینکه حق ورود به شهر را داشته باشد! به هر حال این شهر زیرزمینی از آنجا که بیشتر به خاطر مسائل نظامی و سیاسی برپا شده، تحت محافظت و کنترل شده است. از جمله قوانین ورود به شهر زیرزمینی نداشتن سابقه حداقل سه سال فعالیت سیاسی است. در گزارش های اخیر، عنوان شده هر یک از شهروندانی که مایل به عبور و بازدید از تونل ها هستند از یک کد امنیتی برخوردار می شوند؛ کدی که شناسه ورود آنها در ملاقات بعدی است و تنها با تعیین صلاحیت در اختیار افراد قرار می گیرد.


علیه بمب اتم

یکی از اهدافساختن شهر زیرزمینی، منتقل کردن بیش از نیمی از مردم پکن به این منطقه و اسکان دادن آنها در منطقه ای به نام «وسترن هیلز» هنگام رخ دادن حمله اتمی از سوی دول متخاصم است. در حال حاضر اما فضای شهر برخلاف تصور، چندان هم نظامی نیست. تونل های شهر هرسال از زوج های جوان پذیرایی می کنند و بچه ها هم باری بازی های کودکانه خود جایی بهتر از این تونل های شهر زیرزمینی نمی یابند. دولت چین از استقبال مردم از شهر زیرزمینی خشنود است و به همین دلیل قیمت رستوران ها و مراکز خرید در دیژیا چنگ بسیار پایین تر از شهرهای روی زمین است.

بدون آب هرگز!

در طول زمان، رویکرد شهر شبیه هدف زمان تاسیس آن باقی نماند. به طور مثال قرار بود برای شهر، سالانه سرانه ای خاص برای آب مصرفی و نابودی حشراتی که معمولا در زیرزمین بیشتر از روی زمین تردد می کنند، لحاظ شود، اما دولت چین در حال حاضر بیش از اینکه نگران معیشت مردم شهر زیرزمینی باشد به افزایش تونل ها و منابع حفاظتی خود می اندیشد.


وضعیت توریست ها

شهر زیرزمینی، سال ۲۰۰۰ بازگشایی شد، اما تا فوریه ۲۰۰۸ به دلیل نونوارکردن و انجام تغییرات، مارک غیرقابل بازدید بر پیشانی خود دید. از آن زمان، منطقه مورد نظر ما بیشتر از اینکه مورد توجه داخلی ها باشد، توسط توریست ها رصد شده است. توریست هایی که در قالب گروهی و در تور مسافرتی به شهر زیرزمینی می آیند، پول بابت ورود نمی پردازند؛ اما بازدیدکننده های انفرادی بابت ورود به شهر زیرزمینی، ۲۰ یوان (هر یوان چین ۲۰، ۴۰ دلار است) می پردازند. توریست ها تنها مجاز به دیدن بخش هایی از شهر زیرزمینی هستند و نمی توانند از همه اماکن دیدن کنند؛ آنچه بیشتر یک پیش بینی امنیتی در کشوری با علایق چپ و وفادار به مانیفست های انقلابی مائو (رهبر انقلاب کمونیستی چین) است.

جاذبه های شهری

جاذبه های شهری دیژیاچنگ در یک مجمسه از مائو خلاصه می شود. سایر دیدنی ها، بیشتر وسایل آماده سازی و مقابله با وقایع طبیعی مانند جعبه مقوایی مخصوص تصفیه آب، عملیات کارخانه ابریشم و نقاشی های دیواری و تختخواب سفری هستند. در بخشی از میدان اصلی شهر، صنایع دستی بیشتری به چشم می خورد و گاهی می توان ردپایی از محصولات کمتر یافت شده در روی زمین پکن را در شهر زیرزمینی واقع در پایتخت کشور مترقی شرق آسیا دید. دولت چین بنا به دلایلی، حاضر نیست به افشاگری درباره گردش مالی شهر زیرزمینی بپردازد، اما می توان حدس زد رونق اقتصادی در این منطقه خاص کره زمین بسیار زیاد است.


سایر شهرهای زیرزمینی دنیا

برای ماندن، برای نمردن

علاوه بر چین در سایر کشورهای دنیا هم شهرهای زیرزمینی جالبی وجود دارند؛ شهرهایی که هر کدام از جاذبه های خاص خود برخوردار هستند. به طور مثال یکی از معروف ترین و البته جالب ترین شهرهای زیرزمینی دنیا در منطقه ای به نام «کاپادوسیا» در ترکیه واقع شده است؛ شهری که قدمتش به دوران روم باستان می رسد به شکل طبقاتی ساخته شده و به عبارت بهتر شامل هفت طبقه می شود. کاپادوسیا علاوه بر اینکه برخلاف ظاهرش به تمدن غارنشینی ارتباطی ندارد از تمامی امکانات لازم برای زندگی برخوردار است. این شهر زیرزمینی در حال حاضر دارای امکاناتی مانند مدرسه و سوپرمارکت های لوکس است و حدود ۲۰۰ هزار سکنه را در خود جای داده است.

زیرزمینی دارای دریاچه

سال ۱۹۵۰ در انگلیس شهری به نیات نظامی و کمک به برتری جبهه غرب در جنگ سرد ساخته شد. شاید آن زمان این شهر زیرزمینی بیشتر حکم پناهگاه را داشت، اما به مرور زمان توسعه یافت و حالا دارای تمام امکانات رفاهی و حتی یک دریاچه مصنوعی است. دیواره های شهر از چندین جداره سنگ پوشیده شده است و در صورت حمله دشمن آسیبی به افراد داخل شهر وارد نمی شود. این دژ محکم، حالا جایی برای یادآوری خاطرات گذشته تلقی می شود.


شهر هنوز زنده

یکی دیگر از شهرهای زیرزمینی که هنوز رونق خاصی دارد، شهر زیرزمینی در استرالیاست. این شهر دارای هزار و ۶۰۰ سکنه، عمیق ترین شهر زیرزمینی دنیاست و از زمان بازگشایی در سال ۱۹۱۵ تا به حال کاملا به شیوه شهری اداره می شود. این شهر زیرزمینی حتی قبرستان هم دارد و برخلاف شهر زیرزمینی چین، بازدید از آن برای عموم آزاد است. در منطقه خاص کشور کانگوروها، حتی آثار باستانی کشور نه چندان دیرینه هم قابل مشاهده است.

معدن نمک

در جنوب لهستان یک معدن نمک زیرزمینی از سال ۱۹۱۳ تا ۲۰۰۷، شگفتی بزرگ کشور شرق اروپا بود، اما حالا بیشتر شبیه یک مخروبه است. معدن ۳۰۰ کیلومتر، غیر از استخراج نمک، جایی برای زندگی کارگران معدن هم محسوب می شود. معدن لهستانی، چند شهر این کشور را دربر می گیرد و طبق گزارش ها، سالانه یک میلیون توریست از جاذبه های فعلا منفعل مانده آن دیدن می کنند. لهستان هم درست مانند سایر کشورهای برپاکننده شهرهای زیرزمینی با اهداف اقتصادی و غیرتوریستی، این منطقه واقع در جنوب لهستان را ساخته، اما به مرور زمان از اهمیت استراتژیک شهر کاسته شد و حالا بیشتر شبیه یک مکان برای ابراز شگفتی توریست ها بابت عجایب آن است! با گردش در شهر زیرزمینی به خوبی هژمونی از بین رفته تسلیحات نظامی شرق اروپا قابل رویت است.