امروز در تاریخ

۲۳ تیر - ۱۴ جولای؛ در تاریخ چه گذشت؟

امروز ۲۳ تیر برابر با ۱۴ جولای تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

برترین ها: امروز ۲۳ تیر برابر با ۱۴ جولای تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

رویداد ها:

۱۷۸۹ - تصرف زندان باستيل، روز ملي فرانسويان

۱۴ جولاي ۱۷۸۹، آزادي طلبان فرانسوي زندان باستيلBastille را كه محل نگهداري زندانيان سياسي و مخالفان نظام سلطنتي فرانسه بود و به مظهر استبداد شهرت داشت تصرف، زندانيان را آزاد و در ساختمان آتش افكندند.

با فتح باستيل، انقلابيون جرات بيشتري به دست آوردند، در کار خود راسخ شدند و انقلاب فرانسه ادامه يافت كه نظام سياسي ـ اجتماعي نه تنها فرانسه بلكه سراسر جهان را دستخوش دگرگوني ساخت و از آن زمان ۱۴ جولاي «روز ملي» فرانسويان و به روز آزادي معروف شده است.

منظره باستيل در روز حمله مردم پاريس (نقاشي)

در سال ۲۰۰۲ و در جريان مراسم ۱۴ جولاي = Bastille Day، ژاك شيراك رئيس جمهور وقت فرانسه از يك توطئه ترور نجات يافت.

۱۹۵۸ - کودتاي ژنرال قاسم و سالروز پايان سلطنت کوتاه مدت عراق

۱۴ جولاي ۱۹۵۸، يك كودتاي نظامي در عراق كه توسط عبدالكريم قاسم ـ ژنرال متمايل به ماركسيسم و دو رگهِ کُرد و عرب ـ صورت گرفت به نظام سلطنتي كوتاه مدت اين كشور پايان داد. ضمن اين كودتا فيصل دوم پسر غازي پسر فيصل اول پادشاه هاشمي وقت، افراد خانواده اش و نيز نخست وزير عراق كشته شدند.

دولت انگلستان كه در جريان جنگ جهاني اول بر سرزمين هاي عربي خاور ميانه به استثناي سوريه و لبنان مسلط شده بود با ساختن كشوري به نام ماوراء اردن يك اميرزاده هاشمي حجاز را سلطان آن و پسر عمويش را (به نام فيصل اول) سلطان عراق كرده بود، حال آن كه عراق قبلا سلطنتي نبود و به صورت يک کشور واحد وجود نداشت.

گوشه اي از سرزميني که اينک کشور عراق خوانده مي شود از هزاره چهارم پيش از ميلاد مهد نخستين تمدن بشري (سومري ها) بود. اين سرزمين از نيمه قرن ششم پيش از ميلاد تا نيمه قرن هفتم ميلادي به مدت يك هزار و ۱۸۷ سال گوشه اي از امپراتوري ايران و شهر تيسفون (مدائن واقع در ۳۶ کيلومتري جنوب بغداد) ۷۷۰ سال پايتخت ايران بود. بعدا بغداد مقر خلفاي عباسي شد که به دست هلاکوخان مغول برانداخته شدند. واژه اِراک را ايرانيان بر بين النهرين گذارده اند به معناي ايران جلگه اي.

فيصل دوم

از زمان شاه اسماعيل صفوي تا كريم خان زند بر سر بين النهرين ميان ايران و عثماني جنگ بود و هر چند وقت يكي از دو دولت غلبه و بغدادرا در دست داشت. از آن پس بين النهرين گوشه اي از امپراتوري عثماني بود كه به صورت ۳ ايالت از استانبول اداره مي شد.

بين النهرين در جريان جنگ جهاني اول به تصرف انگلستان درآمد و اين دولت تصميم به ايجاد کشور واحدي از سه ايالت قبلي دولت عثماني گرفت و کشور عراق به وجود آمد. دولت انگلستان در سال ۱۹۲۱ يك شاخه از اميران هاشمي حجاز را به عراق آورد و زير نظر خود سلطنت داد. عراق در سال ۱۹۳۲ استقلال يافت ولي در جريان جنگ جهاني دوم دوباره به اشغال نظامي انگلستان درآمد که از آنجا به ايران نيرو فرستاد و در شهريور ۱۳۲۰ ايران را هم با مشارکت شوروي اشغال نظامي کرد. بنابراين تا كودتاي ژنرال قاسم، عراق چهار دهه بود که به وجود آمده بود و کمتر از ۴ دهه سلطنتي بود.

حكومت چپ هاي افراطي بر عراق در سال ۱۹۶۳ با كودتاي سرهنگ عارف متمايل به جنبش ناسيوناليستي و حزب بعث بر كنار شد. به نوشته برخي از مورخان، غرب به رهبري واشنگتن كه مايل به كمونيستي شدن عراق و دوستي تنگاتنگ آن با شوروي نبود به كودتاي عارف كمك كرده بود. حكومت عارف در جولاي سال ۱۹۶۸ با كودتاي ژنرال حسن البكر از شاخه سوسياليستي حزب بعث سرگون شد و صدام حسين كه معاون البكر بود از جولاي سال ۱۹۷۹ جاي اورا گرفت و خود را مدافع همه جهان عرب اعلام كرد و دست به ايجاد ارتشي چند برابر ظرفيت عراق زد و ....

۱۸۶۷ - در باره اختراع ديناميت و «آلفرد نوبل»

۱۴ جولاي سال ۱۸۶۷ مهندس آلفرد نوبل سوئدي كه سال پيش از اين «ديناميت» را اختراع كرده بود، قدرت انفجاري آن را به معرض تماشاي عموم گذارد.

«نوبل» كه در ۲۱ اكتبر ۱۸۳۳ در شهر استكهلم در يك خانواده سوئدي صنعتگر و مهندس به دنيا آمده بود تحصيلات خود را در رشته مهندسي، و تخصص شيمي در روسيه به اتمام رساند و دراندك مدتي در ۲۰ كشور به تاسيس شعب كارخانه اقدام كرد.

آزمايشگاههاي كارخانه هاي او در نيمه دوم قرن ۱۹ موفق به ۳۵۰ اختراع و طرح تازه شده بودند از جمله ماده منفجره «تي. ان. تي».

آلفرد نوبل

وي از راه توليدات شيمياتي داراي ثروتي چشمگير شده بود، ولي از آنجا كه احساسي لطيف داشت و دست به قلم بود از اين كه ماده منفجره ساخته بود كه ممكن بود در كشتن و تخريب ابنيه از آن استفاده شود دچار نوعي عذاب وجدان و عدم رضايت از خود شده بود و چون چاره اي به نظرش نمي رسيد سرانجام تصميم گرفت كه ثروت خود را وقف دادن جايزه به كساني كند كه در هرسال بزرگترين خدمت را به بشريت كرده باشند.

براي اين منظور، وي يك موسسه مشترك سوئدي ـ نروژي را مامور اين كار كرد و ضمن وصيتنامه اي كه در ۲۷ نوامبر ۱۸۹۵ در پاريس تنظيم كرد همه اموال و درآمد كارخانه هاي خود را در اختيار آن موسسه قرارداد و در اين زمينه برپايه نظر خود طرحي را به موسسه داد.

آلفرد نوبل سال بعد در دهم دسامبر ۱۸۹۶ با وجداني نسبتا آسوده از اين عمل خود (تعيين جايزه) درگذشت.

موسسه اهداي جوايز نوبل از محل دارايي و درامد كارخانه هاي او پس از تنظيم سازمان و ضوابط مربوط از ۲۷ ژوئن سال ۱۹۰۰ كار خود را آغاز كرد كه اين كار ادامه دارد و جوائز سالانه نوبل (گرچه به تدريج به سياست هم آلوده شده اند) وسيله بزرگي براي تشويق امر پژوهش، تاليف و خدمت بوده است.

۱۳۳۰ - ورود اورل هريمن براي ميانجيگري بين ايران و شركت نفت انگلستان

پس از تصويب لايحه ملي شدن صنعت نفت ايران در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ ش در مجلس سنا، دكتر مصدق به عنوان نخست‏وزير ايران درصدد اجراي اين قانون برآمد. دولت ايران در اين زمان، آمادگي داشت كه خود مستقيماً نفت را صادر نمايد. از آن طرف با خلع‏يد از شركت نفت انگلستان كه از سال‏ها قبل بر چاه‏هاي نفت ايران خيمه زده بود، دولت اين كشور را به عكس العمل واداشت و كشتي جنگي به خليج فارس اعزام نمود. در نتيجه صادرات نفت ايران نيز متوقف شد. در ادامه، شركت نفت انگليس به ديوان بين المللي دادگستري شكايت برد ولي دولت ايران رسيدگي به اختلاف يك شركت با يك دولت را در صلاحيت ديوان نمي‏دانست. چون كار اختلاف بالا گرفت، در بيست و سوم تير ماه ۱۳۳۰ش، اورل هريمن مشاور مخصوص هاري ترومن رييس‏جمهور وقت آمريكا براي ميانجيگري بين شركت نفت انگليس و دولت ايران وارد تهران شد. به دعوت هريمن هيئتي از انگلستان به ايران آمد و مذاكراتي طولاني به مدت سه هفته بين دو طرف انجام گرفت.

اورل هريمن

انگليسي‏ها در حقيقت خواهان سهمي برابر با ايران و به مدت ۲۵ سال بودند كه بيش از پيش نفت كشور را به قيمت ارزان به يغما برند. اما هيئت ايراني مذاكره‏كننده با انگليسي‏ها اين مساله را نپذيرفت و مذاكرات دو جانبه با ميانجيگري نماينده آمريكا بي‏نتيجه ماند. در نهايت اورل هريمن پس از شكست در ماموريتش، در اول شهريور آن سال بدون دستيابي به نتيجه‏اي به كشورش بازگشت. مداخله آمريكا در اين مسأله هر چند به عنوان نقش ميانجي صورت گرفت ولي زمينه‏اي براي حضور بيشتر آمريكائيان در ايران گرديد. به طوري كه پس از كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در دو سال بعد از آن، آمريكائيان بر تمامي منابع حياتي كشور دست يافتند و تا زمان پيروزي انقلاب اسلامي در سال ۱۳۵۷ش، به مدت ۲۵ سال به چپاول ثروت‏هاي خدادادي اين مرز و بوم مشغول بودند.

زادروزها

۱۶۰۲ - زادروز ژول مازارن از سیاستمداران برجسته ایتالیایی ، صدراعظم فرانسه از سال ۱۶۴۲ تا زمان مرگ خود در سال۱۶۶۱
۱۸۶۲ - زادروز گوستاو کلیمت نقاش نمادگرای اتریشی