سراب استیو جابز برای آقای میلیاردر

هفته نامه صدا - بهراد مهرجو: باشگاه فرمانیه تهران، در غروب روز گرم تابستانی میزبان جمعی بود که همگی به دعوت یکی از سرشناس ترین تجار ایران دور هم جمع شده بودند. آنها نه تنها برای صرف افطاری که برای تماشای اتفاقی کم سابقه در اقتصاد ایران به شمال شهر تهران آمده بودند. مراسم میهمان ویژه ای را در دل خود جای داده بود. اسدالله عسگراولادی میزبان مراسم مقابل ورودی تالار ایستاده بود و سفیر روسیه هم با شمایلی متفاوت از دیگران در مراسم حضور داشت.

او به نمایندگی از ولادیمیر پوتین به تالار فرمانیه آمده بود تا نشانه افتخار اهدایی رئیس جمهور را به سینه عسگر اولادی بزند. اما برخلاف تصور تاجر شناخته شده ایرانی، مجلس گرامیداشت او خالی از حضور میهمانان ویژه بود. همکاران اقتصادی عسگراولادی ترجیح داده بودند تا افطارشان را در سفره ای دیگر باز کنند. با این حال آقای سفیر سخنرانی ای در تکریم تاجر ایرانی انجام داد و روزه داران نیز به احترام او و صاحب مجلس چند دقیقه ای کف می زدند. چند دقیقه بعد، خبر اهدای این نشان در سایت های خبری ایران می چرخید و لایک می خورد و گاهی با کامنت هایی متفاوت همراه می شد.


طی تمامی سال های گذشته اخبار ثروتمندان ایرانی برای کاربران اینترنتی جذابیتی قابل توجه پیدا کرده است. آخرین گزارش های رسمی مرکز آمار ایران نشان می دهد ۴۴ درصد مردم ایران به اینترنت دسترسی دارند. حتی ۱۷ درصد از مردم روستایی ایران نیز توانایی اتصال به شبکه اینترنت پرسرعت را پیدا کرده اند. ۴۵.۹ درصد مردم با کامپیوترهای شخصی شان و ۶۱.۵ درصد دیگر هم با کمک تلفن های همراهشان آخرین خبرهای روز را مطالعه می کنند.

گزارشی دیگر که از سوی مدیران یکی از سایت های کشور منتشر شده نمایان می سازد که ۵۰درصد افرادی که در ایران به اینترنت متصل می شوند در طیف سنی ۲۵ تا ۳۴ سال قرار دارند. ۶۵درصد آنها نیز برای مطالعه اخبار و جست و جوی اطلاعات وارد فضای مجازی می شوند. همزمان گزارشی که از سوی یکی از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی منتشر شده تایید می کند که ۱۲ میلیون ایرانی نرم افزار پیام رسان وایبر را در اختیار دارند و ۱۲.۵ میلیون نفر نیز نرم افزار تلگرام را روی گوشی های موبایل خود نصب کرده اند. آخرین گزارش های رسمی گمرک هم تایید می کند، حداقل ۱۵ میلیون گوشی هوشمند در بازار ایران خرید و فروش شده است.

به گفته مدیران یکی از سایت های خبری، بخش مهمی از بازدیدهای اخبار آنها به مواردی اختصاص دارد که مطلبی در مورد ثروتمندان ایرانی یا حتی صاحبان سرمایه در آن سوی مرزها منتشر می شود. اطلاعات او مشخص می کند کاربران پس از مطالعه چنین اخباری برای نمونه های ایرانی در بخش کامنت ها بیشترین حجم توهین را ثبت می کنند و برای نمونه های خارجی حداکثر میزان احترام را قائل می شوند. صاحبان ثروت طی سال های گذشته به کانون اخبار در ایران آمده اند.

تجاری مانند اسدالله عسگراولادی نیز به همین دلیل از سوی مقامات رسمی ایرانی و خارجی مورد تقدیر قرار می گیرند و از طرف کاربران اینترنتی سرزنش می شوند. طی دو سال گذشته حتی تعداد نشریات مربوط به موفقیت در کسب و کار هم به صورت غیرعادی رشد داشته است. همزمان گزارش های مرکز آمار ایران تایید می کند نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۵ سال به عددی بالاتر از ۲۵درصد رسیده است. ۱۸ درصد جوانان بیکار ایرانی با تحصیلات دانشگاهی طی تمامی سال های گذشته در حسرت شغلی مناسب باقی مانده اند. با این حال همان تعداد از شهروندان ایرانی که به کسب و کار می پردازند نیز سرانه تولیدشان تنها سالیانه ۷۷۰ دلار برآورد می شود.


با این حال اطلاعات آماری دیگری نشان می دهد که فضای جامعه شهری ایران از نظر میزان درآمد طبقه متوسط همچنان با تناقض هایی همراه است. مرکز آمار روایت می کند ۶۴درصد خانوارهای ایرانی منزل مسکونی ملکی در اختیار دارند و تنها ۲۲ درصد از خانوارهای کشور زیر سقف اجاره ای زندگی می کنند. همین جمعیت مستاجر طی تنها ۲۳ روز با افتتاح ۵ هزار و ۹۸۷ حساب بانکی بیش از ۱۰۲ میلیارد تومان در بانک مسکن سپرده گذاری کرده اند.

تنها طی یکسال گذشته بانک های کشور به سپرده گذاران ۱۵۰ هزار میلیارد تومان سود پرداخت کرده اند. رقم کلی نقدینگی کشور نیز به عدد ۷۸۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. به این ترتیب همزمان دو دسته آمار متناقض در مورد وضعیت زندگی شهروندان ایرانی منتشر می شود. یک دسته از آمارها نشان می دهد ۲۷میلیون برگ چک طی ۵ سال برگشت خورده است و اطلاعات دیگری تایید می کند حداقل ۱۰ میلیون شهروند ایرانی در شرایط رفاه مطلق زندگی می کنند.

هرچند که براساس گزارش شهردار تهران در پایتخت ایران بیش از ۲۵۰هزار نفر در فقر مطلق و بیش از ۶۵۰ هزار نفر در رفاه قطعی روز و شبشان را می گذرانند. اندازه اقتصاد ایران طی ۲۱ سال گذشته ۹.۲ برابر شده است. با این حال تولید سرانه هر ایرانی در سال ۱۳۸۸ به سطح سال ۱۳۵۵ رسیده است. در صورتی که اطلاعاتی مانند واردات خودروهای لوکس به عنوان ملاک قضاوت قرار گیرد، طی ده سال گذشته واردات این خودروها ۱۳۵ درصد رشد داشته است. برهمین اساس حداقل جمعیت ۱۰ میلیون نفری برخوردار موفق به سواری با خودروهایی با قیمت های بالاتر از سطح درآمدی متوسط شده اند.

تعداد خودروهای موجود در بازار ایران نیز براساس آخرین آمارها به عدد ۱۸ میلیون دستگاه رسیده است. استعداد بازار خودرو حداقل براساس تعداد گواهینامه های صادرشده بیش از ۳۳ میلیون و ۵۰۰ هزار عدد است. براین اساس جامعه ایرانی طی تمامی سال های گذشته به دو طیف مشخص تقسیم شده است. جمعیت ۱۰ میلیون نفری ثروت مند در مقابل حداقل ۳۳ درصد جمعیت زیر خط فقر قرار دارند. گزارش های رسمی وزارت راه و شهرسازی چندی قبل تایید کرد این میزان از مردم ایران زیر خط فقر قطعی مسکن قرار دارند.

رشد ۴۵۹ درصدی قیمت مسکن طی سال های ۸۴ تا ۹۱ نیز وضعیت زندگی این گروه را سخت تر کرده است. از طرف دیگر اشتیاق به فعالیت های خلاقانه در محیط کسب و کار افزایش یافته است ولی به موازات آن برخورد با مظاهر سرمایه داری نیز در فضای مجازی سر به فلک کشیده است. سرمایه داران قدیمی مانند اسدالله عسگراولادی با وجود دریافت نشان افتخار از پوتین در سایت های ایرانی مورد هجمه قرار می گیرند ولی کارآفرینان بین المللی در اوج محبوبیت اجتماعی جای گرفته اند.

تفکر حاکم بر فضای جامعه ایرانی در میانه دهه ۹۰ به روزهای ابتدای دهه ۶۰ بازگشته است. در شرایطی که براساس آمارهای رسمی تحلیلی دقیق از وضعیت درآمدی جامعه ایرانی نمی توان ارائه داد. شاید تک جمله رئیس اتاق تهران تفسیرکننده وضعیت امروز اقتصاد ایران باشد: «سرانه پس انداز در ایران طی دو سال گذشته ۴۰درصد کاهش یافته است» در چنین شرایطی جامعه فقیر، تمایلی به تکریم نشان افتخار پوتین ندارد.