۲۵ مرداد - ۱۶ آگوست؛ در تاریخ چه گذشت؟

برترین ها: امروز ۲۵ مرداد برابر با ۱۶ آگوست تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

رویداد ها:

۱۲۲۷ - آغاز حكومت قراختائيان بر كرمان

تُركان قراختائي كه اصل آنان از مناطق شمال شرقي ماوراء رود سيحون (سيرديا) است و آلتائيک هستند از روزي چون امروز حکومت بر كرمان را آغاز کردند. براق حاجب (قتلغ خان) ۱۶ آگوست سال ۱۲۲۷ ميلادي (۶۰۶ هجري خورشيدي) غياث الدين پيرشاه حكمران كرمان را كشت و سلسله قراختائيان كرمان را تاسيس كرد. در آن زمان كرمان، مكران (بلوچستان تا مرز ايالت سند) و قسمتهاي ديگري از جنوب شرقي ايران كه يك قلمرو ايالتي را تشكيل مي دادند تحت سلطه غياث الدين بودند.

كرماني ها كه شهرت به ناسيوناليست بودن دارند با داشتن دهها سال حاكم تُرك (سلجوقي و قراختايي) حتي يك واژه تركي ياد نگرفته و بكار نبرده اند.

سلطان جلال الدين خوارزمشاه در تفليس بود كه از قتل غياث الدين آگاه شد و براي تنبيه «براق» ۱۷ روزه خود را از گرجستان به كرمان رساند. با وجود اين، براق باقي ماند.


سلطان جلال الدين كه او هم از طايفه تركان بود در سال ۱۲۳۰ ميلادي در منطقه رضائيه به دست كردها كشته شد. تاريخ از او به عنوان مردي جنگي ولي فاقد تدابير كشورداري و مديريت ياد مي كند. «براق» پس از هفت سال حكومت بر كرمان درگذشت و مرگ ابو حامد كرماني مولف و عارف معروف چهار سال پس از فوت براق در سال ۱۲۳۸ ميلادي اتفاق افتاد. اين وقايع همزمان با جنگهاي صليبي و لشكركشيهاي پي در پي اروپاييان به خاورميانه به منظور تصرف بيت المقدس و خارج ساختن تربت مسيح از دست ديگران صورت مي گرفت.

۱۸۱۹ - قتل عام كشاورزان در منچستر انگلستان

۱۶ آگوست سال ۱۸۱۹ ـ چهار سال پس از شكست ناپلئون ـ شصت هزار تن كشاورزان منچستر انگلستان براي شنيدن اظهارات يك كشاورز مبارز به نام «هنري هانت Henry Hunt » با خانواده هاي خود در مزرعه «سن پترز فيلد» گرد آمده بودند و با خود قرار گذاشته بودند كه پس از شنيدن حرفهاي «هانت» در همانجا يك «پيك نيك» برگزار كنند.

قاضي شهر كه از اين خبر نگران شده بود به تقاضاي مالكان منطقه (فئودالها) تصميم گرفت كه سواران داوطلب را براي دستگيري «هانت» و برهم زدن اجتماع اعزام دارد. اين داوطلبان مسلح (ميليشيا) عمدتا از خرده مالكان و فرزندان اعيان و كسبه شهر تشكيل مي شدند كه در مواقع اضطراري كار پليس ضد شورش (امروز) و اموري از اين قبيل به آنان واگذار مي شد. آنان هنگامي به اجتماع كشاورزان رسيدند كه «هانت» سخن از اصلاحات ارضي و امضاي تومار براي درخواست تصويب يك قانون در اين زمينه در پارلمان و نيز لغو قانون ذرّت مي گفت.


سواران داوطلب به سوي جايگاه سخنراني «هانت» هجوم بردند و با كشاورزان درگير شدند و دست به كشتار آنان زدند كه اجتماعي مسالمت آميز برپا داشته بودند. در اين عمليات ششصد و ۹ مرد، زن و كودك كشته و يا مجروح شدند.

مورّخان با استفاده از واژه واترلو (محل آخرين نبرد ناپلئون با دولتهاي مخالف)، اين رويدادرا قتل عام «پترلو» نام نهاده اند. از آن زمان به بعد، اين كشتار وسيله اي شده است كه روشنفكران و انقلابيون با اشاره به آن بر مالكان، كارفرمايان و زورگويان بتازند.

۱۹۵۳ - نخستین فرار شاه از كشور

سرهنگ نعمت الله نصيري (بعدا سپهبد) فرمانده وقت واحد گارد سلطنتي نامه شاه مبني بر عزل دكتر محمد مصدق از نخست وزيري ايران را (که ۳ روز پیش از آن تاریخگذاری شده بود)، ساعت ۲ بامداد ۱۶ آگوست ۱۹۵۳ (۲۵ امرداد ۱۳۳۲) به خانه او واقع در خيابان كاخ (خيابان فلسطين جنوبي) رسانيد كه توسط ماموران محافظ خانه دستگير و بازداشت شد و چند ساعت بعد، شاه پس از اطلاع از دستگیری نصیری، با بانوی خود ثريا از طريق فرودگاه كلاردشت با هواپيماي اختصاصي كه خاتمي افسر نيروي هوايي (بعدا شوهر فاطمه، خواهر شاه) خلباني آن را برعهده داشت به صورت فرار از كشور خارج شد و به بغداد رفت، زيرا كه واحد گارد او خلع سلاح، و دستور احضار سرلشكر بازنشسته فضل الله زاهدي (که شاه به او حكم! نخست وزيري داده بود) و جمع ديگري داده شده بود و كار جمع آوري عكسهاي شاه از ادارات دولتي هم آغاز گرديده بود. مطابق قانون اساسي وقت، پس از تایید مجلس حکم نخست وزيری باید صادر می شد و آن هم پس از کناره گیری نخست وزیر سابق و یا رای عدم اعتماد مجلس نسبت به او. بنابر اين عمل شاه غيرقانوني اعلام و کودتا تلقي شده بود. اکثریت مردم آن دوره پارلمانی را منحل کرده بودند و مجلسی وجود نداشت که رئیس دولت را برکنار کند. شاه پس از امضای نامه برکناری مصدق به رامسر رفته بود تا اگر توطئه شکست بخورد بتواند از کشور فرار کند و سه روز فاصله میان نوشتن نامه و ابلاغ آن به همین سبب بود. بعدا گفته شد که عوامل کودتا (ازجمله سازمانهای اطلاعاتی لندن و واشنگتن) کاغذ «سفید امضاء» از شاه گرفته و بعدا آن را پرکرده و به نصیری جهت ابلاغ داده بودند. کودتای ۲۸ امرداد مسیر تاریخ ایرانیان را تغییر داد و رشد سیاسی آنان را متوقف ساخت.


دكتر حسين فاطمي وزير امور خارجه وقت «خروج شاه بدون اطلاع قبلي» از كشور را «فرار» او اعلام و به ملت گزارش كرد که اين عمل شاه به منزله استعفاي او است. دكتر فاطمي سپس به نمايندگي هاي ايران در كشورهاي ديگر دستور اکيد داد كه سراغ شاه نروند زيرا كه وي يك فراري است و سمتي ندارد.

در پي اعلام خروج شاه از كشور، مردم به خيابانها ريختند و مجسمه هاي او و رضاشاه را پايين آوردند. گروهي از مردم نيز در گوشه و كنار تهران از جمله ميدان بهارستان تشكيل اجتماع داده و خواستار برقراري نظام جمهوري و لغو سلطنت شدند. در همين روز كاخ هاي سلطنتي مهر و موم شد و برنامه دعا به جان شاه در پادگانها لغو گرديد.

۱۹۶۰ - شورش نژادي خونين در لس آنجلس

نيمه دهه ۱۹۶۰، بسياري از شهرهاي ايالات متحده آمريکا صحنه درگيري هاي نژادي بود. شهر لس انجلس در آگوست ۱۹۶۵ صحنه شديدترين و وسيعترين اين شورشها ها بود. شورش با خشونت پليس نسبت به يك راننده سياه پوست كه تخلف كرده بود آغاز شده بود . سياه پوستان كه آماده چنين شورشي بودند دست به ويران ساختن و به اتش كشيدن و غارت شهر زدند. سياهان مسلمان محرك آنان به ادامه شورش بودند. اين شورش پس از پنج روز، ۱۶ آگوست با ورود ۲۰ هزار گارد ملي و برقراري منع رفت و آمد شبانه پايان يافت. محصول اين شورش؛ سي كشته، صدها مجروح، صدها ميليون دلار زيان مالي و ۲ هزار و ۲۱۰ بازداشتي بود. عكس زیر، يك خيابان فرعي لس آنجلس در جريان درگيري نژادي آگوست ۱۹۶۵ را نشان مي دهد كه دود از خانه هاي آن بلند است.


۱۳۵۹ - اعدام عاملان کودتاي نوژه

خبر گزاري پارس كه هنوز به «ايرنا» تغيير نام نداده بود حكم قاضي شرع شعبه اول دادگاه انقلاب درباره ۱۵ تن عاملان کودتاي نوژه را كه روز پيش از آن اعدام شده بودند به روزنامه هاي تهران داده بود كه در شماره هاي ۲۵ امرداد سال ۱۳۵۹ خود با عكس برخي از آنان منتشر كرده بودند.

در اين گزارش، از اين عده به عنوان ياغيان بر امام عادل و قيام عليه جمهوري اسلامي كه از حمايت آمريكا و اسرائيل برخوردار بودند نام برده شده بود. گزارش نشانه مي داد كه اين گروه از جمله كساني بودند كه ۱۸ تير۱۳۵۹ دست به يك كودتاي نافرجام زده بودند که قرار بود با حملات هوايي از فرودگاه نوژه (شاهرخي سابق) آغاز شود و محاكمه آنان روزهاي هجدهم تا بيستم مرداد انجام و جملگي مفسد في الارض تشخيص داده شده و تيرباران گرديدند. اسامي اين دسته چنين گزارش شده بود:


سپهبد سعيد مهديون رهبر كودتا، سرهنگ دوم احمد آزموده، سرگرد كورس آذرتاش، سروان هرمز زمانپور، ستوان شكرالله احمدي، استوار قاسم نقيب زاده، استوار جمشيد بختيار، نظامي غلامحسين خرقاني خوب، نظامي محمود كياني، ذبيح الله مومني، منصور كتيرلو، مرتضي فرحپور، منصور ساجدي، علي اكبر عوض زاده، و اسماعيل عرب شيرازي.


۱۳۵۹ - اختلاف رئيس جمهور و نخست وزير بر سر تعيين وزيران

گزارش روزنامه هاي تهران در چنين روزهايي در سال ۱۳۵۹ حكايت از اختلاف نظر ابوالحسن بني صدر رئيس جمهور وقت با محمدعلي رجائي نخست وزير تازه بر سر تعيين وزيران داشت. رجائي بيستم امُردادماه ۱۳۵۹ با نامه تاييديه بني صدر، از مجلس راي لازم براي تشکيل کابينه را گرفته بود. اختلاف نظر، نخست بر سر تعيين وزيران كشور و دفاع بود كه بعدا گفته شد بني صدر مي خواهد قبلا يكايك وزيران كابينه مورد تاييد او باشند.


يكي از اقدامات رجائي در سال ۱۳۵۹ و درجريان رياست دولت (نخست وزيري اش) صدور بخشنامه اي بود كه به موجب آن مستمري بازنشستگان دولت كه به خارج رفته بودند بدون توجه به عائله تحت تكفل آنان در ايران قطع شد. برقراري مجدد مستمري موكول به بازگشت فرد بازنشسته و پس از تاييد وزارت اطلاعات و طي مراحل متعدد و طولاني بوروکراتيک شده بود. سالها بعد از جنگ كه برخي از بازنشستگان به کشور بازگشتند و مطالبه مستمري خودرا كردند، بدون احتساب تورّم و حبس پول، پس از دوندگي بسيار آن مستمري برهمان ميزان سابق به آنان پرداخت شد كه با توجه به تورّم پول ارزش زيادي نداشت و بسياري از آنان حق خودرا به اعتراض محفوظ داشته اند. به اظهار برخي آگاهان، قطع موقّت اين مستمري (به تصميم محمدعلي رجايي) نفقه بگيران اين بازنشستگان را در عسرت و تنگدستي و حتي معرض بيماري و مرگ زودرس قرارداده بود.

۱۹۳۶ - بازداشت لوركا؛ شاعر بلندآوازه اسپانيا

فدريكو گارسيا لوركا در گراندا چشم به جهان گشود. از زمان انتشار "ترانه‏هاي كولي" نخستين كتاب شعر لوركا در سال ۱۹۲۸ ميلادي، وي در زمره مشهورترين شاعران و نويسندگان زمان خود قرار گرفت. لوركا به‏سبب خلاقيت در آثار هنري‏اش و نيز به‏واسطه دفاع از مظلومان در مبارزات اجتماعي و عدالت‏خواهانه همواره مورد تحسين جهانيان بوده است. او عاشق شعر و موسيقي بود و ادبيات را با همه وجودش مي‏كاويد و در كنار آن، از موسيقي در هماهنگي بخشيدن به نوشته‏ها و نمايشنامه‏هايش سود مي‏جست. ادبا در تجليل از لوركا، او را غزل ادبيات اسپانيا لقب داده‏اند. از مهم‏ترين آثار لوركا شعر "شاعر در نيويورك" و نمايشنامه "تماشاچي" را مي‏توان نام برد. فدريكو گارسيا لوركا در شانزدهمين روز از ماه اوت سال ۱۹۳۶ ميلادي بازداشت و پس از چندي به جوخه اعدام سپرده و تيرباران شد.

۱۹۴۵ - ايجاد جمهوري اندونزي و اعلام استقلال آن

شانزدهم آگوست ۱۹۴۵ (هفدهم به وقت جاکارتا) دكتر احمد سوكارنو (۱۹۷۰ - ۱۹۰۱) تقریبا بلافاصله پس از اعلام پايان جنگ جهانی دوم در خاور دور، با تاسيس يك دولت موقت ـ استقلال وطنش را اعلام كرد و آن مجمع الجزاير را جمهوري اندونزي خواند و با سلاحهايي كه ژاپني ها در اختيار وي قرار داده بودند، دست به ايجاد يك ارتش انقلابي زد تا مانع بازگشت هلنديهاي استعمارگر شود. به این مناسبت، اندونزيايي ها هفدهم آگوست هرسال را به عنوان روز ملي خود برگزار مي کنند و جشن مي گيرند.


نيروهاي ژاپني پس از دريافت دستور پايان جنگ، برخی از سلاحهاي خود در اندونزي را به سوکارنو داده بودند. اندونزي از جمله مناطق اشغالي ژاپن در جريان جنگ جهاني دوم بود که آن را با شعار اخراج غرب از آسیا آغاز کرده بود. نيروهاي ژاپني پس از اخراج هلندي ها جاي آنان را در اندونزي گرفته بودند. سالها طول کشيد تا استقلال اندونزی تحقق يافت. هلندي ها در دسامبر ۱۹۴۹ استقلال اندونزي را پذيرفتند.[شرح مبارزات استقلال طلبانه اندونزيايي ها و حکومت سوکارنو در زمان خود در اين تاريخ آنلاين آمده است ـ براي يافتن آن مطالب به پنجره «جستجو» ـ بالا، سمت راست مراجعه شود].

زادروزها

۱۸۴۵ - زادروز گابریل لیپمن فیزیک‌دان و مخترع فرانسوی-لوکزامبورگی ، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۰۸
۱۸۸۸ - زادروز توماس ادوارد لورنس معروف به لورنس عربستان ، محقق، باستان‌شناس و متخصص تدابیر جنگی انگلیسی


۱۹۱۳ - زادروز مناخم بگین ششمین نخست‌وزیر اسرائیل ، برنده جایزه صلح نوبل
۱۹۲۰ - زادروز چارلز بوکوفسکی شاعر و داستان‌نویس آمریکایی


۱۹۵۴ - زادروز جیمز کامرون کارگردان آمریکایی اهل کانادا
۱۳۴۳ - زادروز شهریار پرهیزکار - استاد و قاری ایرانی قرآن


۱۹۵۸ - زادروز مدونا خواننده و بازیگر آمریکایی
۱۳۵۸ - زادروز رضا صادقی، خواننده موسیقی پاپ ایرانی


درگذشت‌ها

۱۷۰۵ - درگذشت یاکوب برنولی ریاضی دان و فیزیکدان سوییسی
۱۸۸۶ - درگذشت راماکریشنا سر سلسله بسیاری از مکاتب معنوی هند


۱۸۹۹ - درگذشت روبرت بونزن شیمی‌دان آلمانی ، کاشف سزیم و روبیدیم
۱۹۴۹ - درگذشت مارگارت میچل نویسنده آمریکایی ، خالق رمان بربادرفته


۱۹۵۷ - درگذشت ایروینگ لانگمویر شیمی دان و فیزیک دان آمریکایی ، برنده جایزه نوبل شیمی سال ۱۹۳۲
۱۹۷۷ - درگذشت الویس پریسلی ، «سلطان موسیقی راک اند رول»


۱۳۷۷ - درگذشت غلامحسین بیگدلی، استاد، ادیب، شاعر، خوشنویس و پژوهشگر معاصر ایران
۱۳۹۱ - درگذشت نادیا دلدار گلچین، بازیگر سینمای ایران.


*****
منابع:

-پايگاه نوشيروان کيهاني زاده
-ویکی پدیای فارسی
-صفحه امروز در تاریخ در توئیتر
-راسخون