۱۴ شهریور - ۵ سپتامبر؛ در تاریخ چه گذشت؟

برترین ها: امروز ۱۴ شهریور برابر با ۵ سپتامبر تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

۱۶۶۶ - حريق بزرك لندن كه ۱۳ هزار خانه را خاكستر كرد

پنجم سپتامبر سال ۱۶۶۶ حريق سه روزه لندن كه از يك نانوايي آغاز شده بود و يكي از بزرگترين رويدادهاي از اين دست در طول تاريخ است پايان يافت. در اين حريق ۱۳ هزار و ۲۰۰ خانه، ۸۶ كليسا ازجمله كليساي "سن پل" و بسياري از ساختمانهاي اداري از ميان رفت. در آن زمان جمعيت لندن از نيم ميليون تن تجاوز نمي كرد كه اينك هفت ميليون و سيصد هزار نفر است. با اينكه رقم دقيقي از تلفات حريق لندن به دست داده نشده است ولي طبق يك گزارش شهردار وقت اين شهر ۱۶ تن جان خود را ازدست داده بودند كه رقم كوچكي است. اين حريق بيش از هفتاد هزار تن را بدون خانه و نزديك به ۹ هزار نفر از كسبه را بدون كار كرده بود. لندن در سال ۴۳ ميلادي توسط مهاجران رومي (ايتاليايي) ساخته شد كه نامش را لندينيوم Londinium گذارده بودند. اين منطقه مسكوني در دوران سلطه روميان بر بريتانيا گسترش يافت ولي انگلوساكسونها كه از آلمان به بريتانيا مهاجرت کرده اند در قرن ششم در هزارمتري لندينيوم شهركي براي خود ساختند كه بعدا اين دو شهر به هم پيوستند و لندن بزرگ بوجود آمد. حريق بزرگ از منطقه اي آغاز شده بود كه روميان آن را ساخته بودند.


۱۸۸۶ - روزي كه رئيس آپاچي ها پس از ۳۰ سال جنگ تسليم شد

گرونيمو Geronimo (نام بومي: Goyaate) رئيس قبيله آپاچي (يك قبيله بومي آمريكا ـ سرخپوست) پس از ۳۰ سال جنگ با دولت هاي مكزيك و ايالات متحده چهارم سپتامبر ۱۸۸۶ هنگامي كه تنها ۳۸ مرد برايش باقي مانده بود دست از مقاومت كشيد و شرايط تسليم شدن خود را به اطلاع ژنرال نلسون مايلز رسانيد و چون پذيرفته شد اسلحه بر زمين گذارد. گرونيمو در دره سكلتون در آريزونا هنگامي كه در محاصره ۱۵۰۰ سرباز آمريكايي بود تصميم به قطع مقاومت گرفت. وي در منطقه اي كه بعدا ايالت نيومكزيكو نام گرفت به دنيا آمده بود. نخست دولت مكزيك مدعي مالكيت منطقه او بود و سپس دولت واشنگتن. گرونيمو با بيش از پنج هزار مرد كار مقاومت و دفاع از سرزمين نياكان را آغاز كرده بود. دولت آمريكا، طبق شرايط تسليم، او را با خانواده اش در پايگاه "سيلSill" واقع در ايالت اكلاهما سكونت داد. وي آزادي فعاليت و مسافرت داشت، جز بازگشت به زادگاهش و ميان قبيله خود. از او حتي براي شركت در مراسم رئيس جمهوري شدن تئودور روزولت دعوت شده بود.


گرونيمو كه در سال ۱۹۰۹ در هشتاد سالگي از ذات الريه درگذشت در سال ۱۹۰۶ سرگذشت و آرزوهاي خود را براي «بارتS.M.Brett» نويسنده آمريكايي بيان داشته بود كه به صورت يك كتاب انتشار يافته است. هاليودد از جنگهاي گرونيمو چندين فيلم سينمايي تهيه كرده است. نه سال پس از درگذشت گرونيمو، استخوانهاي او را از گورش ربودند و چون در آن زمان "پرسكوت بوشPrescott Bush" پدر بزرگ رئيس جمهور فعلي آمريكا افسر نگهبان پايگاه سيل بود، نوه هاي گرونيمو از نوه پرسكوت (جورج دبليو بوش) مصرا خواسته اند كه در يافتن و استرداد استخوانهاي پدر بزرگشان كمك كند.


۱۹۲۸ - اعلاميه تند و صريح دولت در باره لغو كاپيتالاسيون

چهاردهم شهريور ۱۳۰۷ هجري خورشيدي (چهارم سپتامبر ۱۹۲۸)، دولت وقت (دولت رضاشاه) در يك اعلاميه رسمي بارديگر يادآور شد كه امتياز كاپيتالاسيون در ايران زنده نخواهد شد، چنين پرونده اي را كه حاكي از نهايت ضعف يك دولت است به تاريخ سپرده و بازگشوده نخواهد شد. در اين اعلاميه از همه دولتها كه تبعه در ايران دارند خواسته شده بود كه درخواست حتي يك مورد تفويض تعقيب قضايي شهروند خودرا از ايران نكنند كه تحقير تلقي خواهد شد و ....

كاپيتالاسيون (تسليم، و در اصطلاح قضايي به مفهوم قضاوت كنسولي و محاكمه خارجي كه مرتكب جرم محلي شده باشد، در كشور متبوع خود!) نهم ماه مي سال ۱۹۲۷ (۱۹ ارديبهشت ۱۳۰۶) در ايران لغو شده و از ۱۹ ارديبهشت ۱۳۰۷ (درست يك سال بعد) حتي در موارد استثنايي و براي اتباع كشورهاي كاملة الوداد هم بلااثر گرديده بود. اين امتياز (کاپيتالاسيون) را قبلا دولت قاجاريه به پاره اي ازدولتها داده بود و به اين ترتيب قسمتي از حاكميت ملي را واگذار كرده بود. رسيدگي به جرائم محلي و مجازات متخلف، تكليف يك دولت حاكم مسئول در برابر اتباع كشور است و از تكليف نمي توان گذشت و آن را واگذار كرد. اعلاميه چهاردهم شهريور ۱۳۰۷ به اين سبب صادر شده بود که يک سفارتخانه در تهران درخواست ناديده گرفتن لغو كاپيتالاسيون در مورد يک تبعه آن کشوررا داده بود.

با وجود لغو كامل كاپيتالاسيون در سالهاي ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ در ايران و اعلاميه صريح و تند شهريور ۱۳۰۷، اين امر از دهه ۱۳۴۰ به صورت محدود در مورد پاره اي از اتباع آمريكا در ايران، برغم مخالفت ها و اعتراض هاي فراوان بار ديگر به اجرا در آمده بود.

۱۹۴۱ - عکس امضاء شده هیتلر، دلیل اتحاد او با رضاشاه!

سپتامبر ۱۹۴۱ وینستون چرچیل نخست وزیر وقت انگلستان که می کوشید پای آمریکارا به جنگ جهانی دوم بکشاند، برای توجیه عمل اشغال نظامی ایران تصویر گرفته شده از عکسی را که هیتلر امضاء کرده، در قاب قرارداده و برای رضاشاه پهلوی فرستاده بود برای روزولت رئیس جمهور وقت آمریکا فرستاده و با اشاره به بعضی تحولات نظامی ـ سیاسی ازجمله نوسازی [تقریبا محرمانه] نیروی دریایی ایران با کمک موسولینی و ... و نیز اعزام اقتصاددانان بنام آلمانی به ایران جهت دادن اندرز ... توضیح داده بود که میان هیتلر و رضاشاه قرارهای محرمانه وجود دارد و هیتلر وعده بازگرداندن قفقاز ایران را پس از تصرف روسیه داده است [که طبق قراردادهای گلستان و ترکمن چای به قلمرو دولت تزاری روسیه اضافه شده بودند.].


هیتلر این عکس خودرا [عکس بالا] که مربوط به نیمه دهه ۱۹۳۰ بود با پی نوشتی دوستانه امضاء کرده و برای رضاشاه فرستاده بود.

چرچیل همچنین روزولت را از احساس عاطفی دیرین ایرانیان نسبت به آلمانی ها به عنوان همنژاد آگاه ساخته و حمایت آحاد ایرانی از مساعی آلمان در جریان جنگ جهانی اول را توصیف کرده بود که این حمایت اتباع (توده ها) برغم اعلام بیطرفی دولت وقت تهران صورت گرفته بود.

۱۹۷۲ - حمله به ورزشكاران اسرائيلي در المپيك مونيخ از سوي كماندوهای فلسطيني

در طي برگزاري بازي‏هاي المپيك مونيخ ۱۹۷۲م، هشت فلسطيني در پنجم سپتامبر ۱۹۷۲م عازم خوابگاه ورزشكاران اسرائيل‏ي در دهكده المپيك شده و دوازده نفر از آنان را به گروگان گرفتند. آن‏ها سپس اخطار كردند اگر رژيم صهيونيستي ۲۶۰ تن از همكاران فلسطيني آنان را از زندان‏هاي خود آزاد نسازد، گروگان‏ها را به قتل خواهند رساند. پس از محاصره محل گروگان‏گيري توسط پليس آلمان، فلسطينيان خواسته خود را تغيير داده و خواهان عزيمت به يك كشور عربي به همراه گروگان‏ها شدند. در اجراي ظاهري خواسته فلسطيني‏ها، دو فروند بالگرد همراه با گروگان‏ها راهي يكي از فرودگاه‏هاي نظامي آلمان شدند. اما به محض پياده شدن از بالگرد، برق فرودگاه قطع شد و ماموران آلماني به سوي فلسطينيان آتش گشودند. فلسطيني‏ها نيز با مشاهده اين وضعيت ابتدا هر دوازده گروگان اسرائيل‏ي را يك جا اعدام كرده و پس از آن در محوطه فرودگاه با ماموران به زد و خورد مسلّحانه پرداختند. در اين عمليات يك مامور آلماني و ۵ فلسطيني جان خود را از دست دادند و سه فلسطيني ديگر نيز دستگير شدند. هم‏چنين دو بالگرد آلماني كه چريك‏ها و گروگان‏ها با آن‏ها از دهكده المپيك به فرودگاه آمده بودند طي درگيري، توسط فلسطيني‏ها به آتش كشيده شد. پس از اين رويداد، هواپيماهاي رژيم صهيونيستي به تلافي كشتار مونيخ، مواضع فلسطيني‏ها را در لبنان به شدت بمباران كردند. طراح اصلي اين عمليات ابوحسن سلامه بود كه هفت سال پس از حادثه مونيخ در بيست و دوم ژانويه ۱۹۷۹م توسط عوامل سازمان جاسوسي اسرائيل، موساد ترور شد.


۱۹۹۱ - محاكمه مانوئل نوريه گا رئيس كشور پاناما در يك دادگاه فدرال آمريكا در ايالت فلوريدا آغاز شد. تا آن زمان، وي تنها رئيس كشوري بود كه در كشور خود دستگير و به يك كشور ديگر منتقل و به اتهام ارتکاب جرم عمومي (كمك به انتقال مواد مخدر) محاكمه مي شد. نيروهاي نظامي آمريكا براي دستگيري وي به پاناما حمله برده برده بودند که توام با تلفات بود. نوريه گا در دادگاه آمريکا به ۴۰ سال زندان محکوم شد که بعدا به سي سال تخفيف يافت.


۱۳۶۰ - شهادت آيت‏ اللَّه "علي قدوسي" دادستان كل انقلاب اسلامي

آيت ‏اللَّه شيخ علي قدوسي در سال ۱۳۰۶ در نهاوند به دنيا آمد. در ۱۵ سالگي به تشويق پدر كه عالم معروف شهر بود، راهي قم شد و به تحصيلات حوزوي روي آورد. پس از اتمام سطح، از درس خارج آيت‏اللَّه بروجردي و حضرت امام بهره برد و فلسفه را از علامه طباطبايي فراگرفت. آيت‏اللَّه قدوسي در فراگيري رموز فلسفه از خود نبوغ فراواني بروز داد به گونه‏اي كه مورد توجه خاص استاد قرار گرفت و علامه طباطبايي، ايشان را به دامادي خود پذيرفت. وي از سال ۴۱ به جريان سياسي ضدرژيم پيوست و در اين راه متحمل سختي‏هاي فراوان و زندان گرديد. شهيد قدوسي از اعضاي جامعه مدرسين حوزه علميه قم و مورد اعتماد قاطع زُعماي حوزه بود و در دوران انقلاب با پيروي از راه امام، همگام با مردم، نهايت تلاش خود را در پيروزي انقلاب اسلامي به كار بست. اين مجاهد نستوه پس از پيروزي نهضت اسلامي، از طرف حضرت امام(ره) به دادستاني كل انقلاب اسلامي، منصوب شد و در اين سنگر به خدمت پرداخت. سرانجام اين عالم رباني در اثر انفجاري توسط منافقين كوردل به فيض شهادت نائل آمد و در حرم حضرت معصومه(س) به خاك سپرده شد.


زادروزها

۹۷۳ - زادروز ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ریاضی‌دان، ستاره‌شناس، تقویم‌شناس، انسان‌شناس، هندشناس و تاریخ‌نگار بزرگ ایرانی
۱۱۸۷ - زادروز لویی هشتم پادشاه فرانسه


۱۷۳۵ - زادروز یوهان کریستین باخ آهنگساز آلمانی
۱۷۷۲ - زادروز فتحعلی شاه دومین پادشاه سلسله قاجار در ایران


۱۷۷۴ - زادروز کاسپار داوید فریدریش نقاش منظره‌پرداز آلمانی و از پیشگامان جنبش رمانتیسیسم
۱۹۱۲ - زادروز جان کیج آهنگساز، فیلسوف، شاعر، نظریه پرداز موسیقی


۱۹۴۶ - زادروز فردی مرکوری موسیقی‌دان، خواننده و آهنگ‌ساز اهل بریتانیا


درگذشت‌ها

۱۸۰۳ - درگذشت پی‌یر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو نویسنده اهل فرانسه
۱۸۵۷ - درگذشت اگوست کنت فیلسوف فرانسوی واضعِ نامِ جامعه‌شناسی ، بنیانگذارِ جامعه‌شناسیِ نوین و دکترین پوزیتیویسم


۱۹۰۲ - درگذشت رودولف فیرخو پزشک، مردم‌شناس، آسیب‌شناس، تاریخدان پیشاتاریخ، زیست‌شناس و سیاستمدار آلمانی ،از بنیانگذاران پزشکی اجتماعی
۱۹۰۶ - درگذشت لودویگ بولتزمان فیزیکدان آلمانی


۱۹۹۷ - درگذشت مادر ترزا راهبهٔ کاتولیک آلبانیایی و تأسیس کنندهٔ ماموران امور خیریه در هند
۱۹۹۷ - درگذشت گئورگ سالتی رهبر ارکستر و اپرای مجارستانی - انگلیسی و رهبر ارکستر سمفونی شیکاگو


*****
منابع:

-پايگاه نوشيروان کيهاني زاده
-ویکی پدیای فارسی
-صفحه امروز در تاریخ در توئیتر
-راسخون