۲۲ مهر - ۱۴ اکتبر؛ در تاریخ چه گذشت؟

برترین ها: امروز ۲۲ مهر برابر با ۱۴ اکتبر تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

رویداد ها:

۵۷۹ - ابتکار خسرو انوشیروان و اقتباس لنین

۱۴ اكتبر سال ۵۷۹ ميلادي جاركش ها در خيابانهاي تيسفون (مدائن = سلمان پاک ــ ۳۶ کیلومتری جنوب بغداد) پايتخت آن زمان ايران به راه افتادند تا خبر پيروزي سپاه اعزامي ايران بر رومي ها در سوريه و بازپس گرفتن اين سرزمين را به آگاهي مردم برسانند و بگويند كه خودرا براي مراسم سان و رژه و جشن نظامي كه پس از ورود اسيران رومي و پرچمهاي گرفته شده از ايشان به تيسفون برگزار خواهد شد آماده كنند.


در اين جنگ كه پنجم اكتبر (طبق اسناد قسطنطنيه، ششم اكتبر؛ زيرا ۶ اكتبر كار شمارش اسيران و زخمي ها پايان يافته بود) به پيروزي ايران انجاميد ۲۰ هزار نظامی رومي اسير و ۲۷ هزار تن ديگر كشته شده بودند. سپاه اعزامي ايران به اين جنگ مركب از ۴۰ هزار سوار و يكصد هزار پياده بود. ۱۱ هزاران تن از این سواران زرهپوش (دارای جوشن) بودند. خسروانوشيروان شاه وقت ايران ۲۶ اكتبر، سه هفته بعد از اين پيروزي پس از ۴۸ سال حكومت درگذشت. اصلاحات اداری ـ قضایی او درجهان الگو شده و از «تاریخ» لقب «دادگر» گرفته است بویژه رسیدگی مستقیم او به نامه ها و شکایات اتباع. چندماه پس از پیروزی انقلاب بلشویکی روسیه، لنین در بخشنامه سال ۱۹۱۸ خود ضمن اشاره به ابتکار خسروانوشیروان مبنی بر تماس مستقیم با مردم و ایجاد دفاتر در سراسر کشور برای دریافت شکایات و اطلاع از وضعیت مردم، دستور داد که یک سازمان سراسری دریافت نامه و پیشنهادها در روسیه ایجاد و ماحصل کار در روزنامه حزب و روزنامه دولت منتشر شود. این اقدام لنین پس از درگذشت او کمرنگ شد و ....

۱۵۱۵ - نخستين روزي كه استعمار غرب پا به تنگه هرمز گذاشت

چهاردهم اكتبر سال ۱۵۱۵ ـ در آن زمان كه ايران فاقد نیروی دريايي بود (زمان شاه اسماعيل صفوي) ـ درياسالار پرتغالي آلفونس دا آلبوكركي (آلفونسو دو آلبوكرك) با چند كشتي توپدار و یگان تفنگدار وارد تنگه هرمز شد و بعدا جزاير استراتژيك آن ناحيه را تصرف كرد. تنگه هرمز دروازه خليج فارس است ـ خليجي كه ۹۷۰ كيلومتر طول دارد. آلبوكرك نخستين نظامي غرب بود كه از راه دريا به خليج فارس تجاوز مسلحانه كرده است. وي در عين حال نخستين دريانورد غرب است كه به اهميت استراتژيك خليج فارس به عنوان بازوي اقيانوس هند پي برده و آن را اعلام کرده بود.آلبوكرك كه از ده سال پيش از آن به تصرف سرزمين هاي مشرق زمين دست زده بود به خوبي مي دانست كه پرتغال يك ميليون و پانصد هزار نفري نمي تواند در همه مناطق متصرفه مهاجرنشين تاسيس كند؛ بنابراين كوشش داشت كه با بكارگيري بوميان هر محل، اقتدار پرتغال را براين مناطق برقرار سازد و حفظ كند.


آلبوكرك آغازگر تجاوزي شده است كه هنوز ادامه دارد و قدرت هاي غرب بدون اين كه حقي داشته باشند در آبهاي كشورهاي دوردست مداخله مي كنند و اين مداخله را كه بارها به برخورد نظامي انجاميده است «حفظ منافع حياتي!» خود نام نهاده اند.

آلبوكرك پس از بازگشت از منطقه هرمز به پايگاه اصلي و دائمي اش در گواي هند با حكم عزل خود كه از پرتغال ارسال شده بود رو به رو شد و از فرط اندوه ۱۶ دسامبر سال ۱۵۱۵ دق كرد و درگذشت!.

بادرگذشت آلبوكرك، مسئله اشغال ناحيه هرمز حل نشد. بعدا شاه عباس يکم با كمك انگليسي ها ــ رقباي پرتغال ــ ناحيه اشغال شده ايران را پس گرفت، ولي همين اتحاد او با انگليسي ها باعث گسترش نفوذ و بعدا سلطه آنان بر منطقه خليج فارس و امضاي پيمان «تروشيل» در ۱۸۲۰ با شيوخ امارات هفتگانه شد و سلطه خود را رسميت داد كه آثار آن هنوز زدوده نشده است. انگليسي ها به همين دليل، تا نيمه دهه ۱۹۳۰ تلاش بسيار كردند كه ايران داراي نيروي دريايي موثر نشود و ....

انگليسي ها نيروهاي نظامي ثابت خودرا از دهه ۱۹۷۰ از شرق سوئز ازجمله خليج فارس بيرون برده اند که بتدريج آمريکا برجاي آنان نشسته و بحرين را مقر فرماندهي نظامي خود در خليج فارس قرارداده است. جنگ عراق با ايران و نيز تصرف کويت توسط صدام حسين بهانه و فرصت لازم را براي دولت واشنگتن فراهم ساخت تا استقرار خودرا در خليج فارس دائمي سازد. فروپاشی شوروي استقرار آمريکا در خليج فارس را کاري بلامنازع ساخته است.

۱۹۴۴ - روزي كه مارشال رومل خودكشي كرد

۱۴ اكتبر سال ۱۹۴۴ فيلد مارشال اروين رومل Erwin Rommel (تلفظ انگليسي آن: رامُل) نابغه نظامي و افسر معروف آلمان كه متهم به آگاهي قبلي از توطئه سوء قصد نسبت به جان هيتلر شده بود خودكشي را بر محاكمه شدن ترجيح داد، زيرا كه به باور وی محاكمه اش به تضعيف روحيه نظاميان آلمانی درحال جنگيدن مي انجاميد و به سود آلمان نبود. طبق برخی نوشته ها، در اين روز دو ژنرال آلماني با رومل ملاقات كردند كه يكي از اين دو راه را انتخاب كند: خودكشي و حفظ عنوان قهرماني و دفن با تشريفات نظامي و رعايت احترامات؛ يا محاكمه در دادگاه نظامي و ... و او خودكشي را برگزيد.


رومل در لحظه سوء قصد به هيتلر دربيمارستان بستري بود زيرا كه در جبهه نرماندي زخمي شده بود. گويا سوء قصدكنندگان قبلا اورا از تصميم خود آگاه ساخته و اين عمل را به سود آلمان كه ديگر اميدي به پيروزي اش مگر تكميل سلاح اتمي نبود مي دانستند. اتهام رومل کتمان توطئه بود در اینکه چرا تصمیم سوء قصد را پس از آگاه شدن از آن گزارش نکرده بود. رومل ۵۲ سال عمر كرد.

اشتباه استراتژیک هیتلر تعرض نظامی به روسیه و نیز درگیری همزمان در بیش از یک جبهه بود. وی تاریخ ملل را به دقت نخوانده و بر تجربه گذشتگان واقف نبود.

۱۹۴۶ - تشكيل سازمان بين ‏المللي استاندارد

سازمان بين‏المللي استاندارد از جمله مجامعي است كه بعد از جنگ جهاني دوم در ۱۴ اكتبر ۱۹۴۶م تأسيس شده است. اين سازمان كه براساس حروف اول آن، "ايزو" ناميده مي‏شود، مهم‏ترين سازمان جهاني در رشته تدوين و تعميم استاندارد در سطح بين‏المللي است. "ايزو" در تمام رشته‏ها به جز رشته برق و الكترونيك و مواد دارويى فعاليت دارد و رشته‏هاي ياد شده بر عهده دو سازمان بين‏المللي الكترونيك و سازمان بهداشت جهاني است. علاوه بر كميته‏هاي فني، تعدادي كميته‏هاي عمومي نيز زير نظر شوراي ايزو تشكيل شده تا درباره مسائل عمومي، فني و اداري اين سازمان بررسي و مطالعه نمايند. پيشنهادات اين كميته‏ ها براي تصويب، به شورا عرضه مي‏گردد. مقر سازمان بين‏المللي استاندارد در شهر "ژنو" واقع در كشور سوئيس است.


۱۹۴۷ - چوك ييگر خلبان آمريكايي جنگنده با يك هواپيما كه موتور موشكي داشت، براي نخستين بار سرعت صوت را شكست و با سرعتي بيش از ۱۰۰۰ كيلومتر در ساعت پرواز كرد.


۱۹۵۱ - دكتر مصدق در سازمان ملل انگلستان را عامل همه بد بختي ها اعلام كرد

نيمه دوم مهرماه ۱۳۳۰ (اكتبر ۱۹۵۱) بيشتر گزارشهاي سياسي رسانه ها در سراسر جهان در ارتباط با ايران بود زيرا كه دكترمحمد مصدق رئيس دولت وقت ايران در نيويورك بود تا از برحق بودن ايران در ملي كردن نفت خود و طرد نفوذ خارجي از ايران كه مغاير استقلال و حاكميت يك ملت است دفاع كند.

وي كه ۱۴ مهر عازم نيويورك شده بود و در جلسه شوراي امنيت شركت كرده بود از آن پس هر روز چند مصاحبه و سخنراني در باره مظالم دولت انگلستان و مداخلات استعماري اين دولت در ايران از نخستين دهه قرن ۱۹ تا به آن روز انجام مي داد.


دكتر مصدق ضمن اظهارات خود در شوراي امنيت بيشتر بدبختي هاي ايران در قرون ۱۹ و ۲۰ را نتيجه مداخلات انگلستان در ايران و سياست هاي آن دولت معرفي كرد كه باز هم حاضر نمي شود از سر ايرانيان بيدار شده از خواب غفلت دست بردارد. استدلال دكتر مصدق سبب شد كه شوراي امنيت تصميم بگيرد كه رسيدگي به قطعنامه انگلستان بر ضد ايران را موكول به صدور حكم دادگاه بين المللي (لاهه) كند.

مصدق ۳۰ مهر براي ديدار با ترومن رئيس جمهوري وقت آمريكا از حزب دمكرات وارد واشنگتن شد و با رفتار و بيانات خود نظر مردم امريكا نسبت ايران روشن ساخت. استقبال مردم نيويورك و واشنگتن از دكتر مصدق كه گاهي بربدبختي ايرانيان گريه وزماني كه مصلحت ايجاب مي كرد غش مي كرد كم سابقه بود.

دين آچسن وزير امور خارجه وقت آمريکا که جداگانه با دکتر مصدق ملاقات و مذاکره کرده بود در خاطرات خود نوشته است : دکتر مصدق در حالي که سرش را بر بازوي پسرش دکتر غلامحسين که با او به آمريکا آمده بود تکيه داده بود به آهستگي قدم بر مي داشت ، ولي به محض اين که متوجه شد که ما براي استقبال از او رفته بوديم سر از بازوي پسر برداشت و بمانند يک جوان با گامهاي استوار به سوي ما آمد و در اينجا بود که فهميدم که ما با چگونه سياستمداري رو به رو هستيم و سبب غش کردن هاي او را درک کردم . او معمولا هنگامي خود را به غش کردن مي زد که مسير مذاکرات در جهت زيان ايران قرار مي گرفت و از آن پس آن را ديپلماسي گريه و غش نام نهاده بودم به همان گونه که رقص سرگرد سالم از گروه " افسران آزاد مصر " براي مردم سودان به منظور جلب نظر آنان به اتحاد با مصر را ديپلماسي رقص خوانده بودم . دين آچسن نوشته است : ترومن و من در مذاکره با مصدق قانع شديم که نبايد زياد تسليم نظر انگلستان در قبال مسئله نفت ايران ازجمله موافقت با تعرض نظامي انگلستان به منظو ر تصرف آبادان شويم. دکتر مصدق در مذاکرات ، در جايي که احساس مي کرد ممکن است به زيان ايران تمام شود چهره در هم مي کشيد و لجوجانه حاضر به گذشت نمي شد و من در چهره او که در لحظات ديگر متبسم بود " ناسيوناليسم ايراني " را که در تاريخ باستان خوانده بودم به وضوح مشاهده مي کردم.

دکتر مصدق پس از مذاکراه با مقامات آمريکايي و انجام چند مصاحبه در واشنگتن از طريق مصر به ميهن باز گشت. او در طول اقامت کوتاه خود در مصر نطقي ايراد کرد و در آن موهبت برخوردار بودن از استقلال و حاکميت ملي ، و طرد استعمار و آثار نکبت بار آن را مورد تاکيد قرار داد . جمال عبدالناصر پس از رسيدن به قدرت بارها گفته بود كه نطق دكتر مصدق در قاهره اورا منقلب كرد. افسران مصري كمتر از دو سال بعد به نظام سلطنتي دست نشانده انگلستان در مصر پايان دادند.

دكتر مصدق در جلسه سوم آذر ماه مجلس گزارش سفر خودرا مطرح و تاكيد كرد كه انگلستان نمي خواهد ما امور نفتمان را كه ميراث مشتركمان است در دست داشته باشيم و براي شكست دادنمان به هر دسيسه و نيرنگ دست خواهد زد، بايد متحد و مراقب باشيم.


۱۹۸۱ - در پی ترور محمد انورسادات توسط گروه اسلامگرای جهاد اسلامی، حسنی مبارک رئیس جمهور مصر شد.


زادروزها

۱۶۳۳ - زادروز جیمز دوم پادشاه انگلستان، اسکاتلند و ایرلند از ۱۶۸۵ تا ۱۶۸۸
۱۸۹۰ - زادروز دوایت آیزنهاور سی و چهارمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا


۱۹۲۲ - زادروز ابراهیم گلستان کارگردان، داستان‌نویس، مترجم، روزنامه نگار و عکاس ایرانی و نخستین برندهٔ یک جایزه بین‌المللی برای سینمای ایران
۱۹۲۷ - زادروز راجر مور بازیگر انگلیسی، سومین جیمز باند سینما


۱۹۳۰ - زادروز موبوتو سسه سوکو رئیس جمهور زئیر از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۹۷
۱۹۳۸ - زادروز فرح دیبا سومین همسر محمدرضا شاه پهلوی


۱۹۴۰ - زادروز کلیف ریچارد خواننده، نوازنده، بازیگر و کارآفرین انگلیسی
۱۹۷۸ - زادروز آشر بازیگر و خوانندهٔ آمریکایی


درگذشت‌ها

۱۰۹۲ - درگذشت خواجه نظام‌الملک طوسی وزیر دوتن از شاهان سلجوقی
۱۹۴۴ - درگذشت اروین رومل فرماندهٔ نیروهای آلمانی، ملقب به «روباه صحرا»


۱۹۵۹ - درگذشت ارول فلاین بازیگر استرالیایی
۱۹۸۴ - درگذشت آلیس نیل نقاش و پرتره‌نگار آمریکایی.


۱۹۹۷ - درگذشت هارولد رابینز نویسنده آمریکایی.
۱۹۷۷ - درگذشت بینگ کرازبی خواننده و بازیگر آمریکایی


۱۹۹۰ - درگذشت لنارد برنستاین رهبر ارکسترموسیقی کلاسیک اهل ایالات متحده آمریکا
۲۰۱۰ - درگذشت بنوا مندلبرو ریاضیدان فرانسوی‌تبار آمریکایی، پدر هندسه برخالی


*****
منابع:

-پايگاه نوشيروان کيهاني زاده
-ویکی پدیای فارسی
-صفحه امروز در تاریخ در توئیتر
-راسخون