آزادترین فضای های تجاری در کدام کشورهاست؟

به تعبیر دقیق‌تر رفاه و سلامت اقتصادی جامعه با بهبود فضای تجاری ارتقا پیدا می‌کند و کشورهایی که بیشترین سطح آزادی تجاری را دارند، درآمد سرانه بالاتری دارند و نرخ گرسنگی در میان مردم این سرزمین‌ها پایین‌تر است. آزادی فضای تجاری در کشورها زمینه‌ساز افزایش آزادی‌های دیگر می‌شود که از جمله آنها می‌توان به افزایش سطح حمایت از دارایی‌های خصوصی و افزایش آزادی‌های فردی در انتخاب مایحتاج زندگی اشاره کرد. حمایت از دارایی‌های خصوصی به معنای حمایت از آزادی افراد برای خریدن ملکی است که تصور می‌کنند برای خانواده آنها بهتر است. از طرف دیگر مردم می‌توانند برای خرید کالاهای مختلف آزاد باشند و خودشان تصمیم بگیرند. در این شرایط امنیت اقتصادی و اجتماعی بالاتری ایجاد می‌شود و مردم می‌توانند از رفاه بالاتر و سطح شادی بالاتری برخوردار باشند.

متوسط شاخص آزادی تجاری در دنیا در سال ۱۹۹۵ میلادی برابر با 7 /56 بود و در سال ۲۰۱۱ میلادی به 8 /74 رسید.

طبق گزارش ارائه‌شده از سوی بنیاد هریتیج هنگ‌کنگ آزادترین فضای تجاری را در دنیا دارد. کشورهای لیختن اشتاین، ماکائو، سنگاپور و سوازیلند از نظر شاخص آزادی تجاری در صدر فهرست قرار دارند. آمریکا از نظر آزادی تجاری در دنیا جایگاه هفدهم را دارد و مالزی هفتاد و دومین کشور دنیاست. در این رده‌بندی برزیل به عنوان یکصد و سی و هفتمین کشور دنیا معرفی شد و پاکستان جایگاه یکصد و چهل و پنج را به خود اختصاص داد. در این رده‌بندی ایران جایگاه ۱۷۴ را دارد و شاخص آزادی تجاری در کشورمان برابر با 5 /54 است. کشورهای مالدیو، سودان و باهاماس از نظر شاخص آزادی تجاری در انتهای فهرست قرار دارند.

مطالعات انجام‌شده از سوی بنیاد هریتیج نشان می‌دهد افزایش آزادی تجاری باعث می‌شود امنیت روانی و اجتماعی هم در کشور بیشتر شود. در فضای آزاد تجاری در واقع به انسان‌ها حق انتخاب داده می‌شود و حقوق آنها به عنوان یک انسان دارای فکر و انگیزه به رسمیت شناخته می‌شود. در چنین فضایی حق مالکیت حفظ می‌شود به این معنا که مردم می‌توانند ملکی را که برای خانواده آنها مناسب است خریداری کنند بدون اینکه نگران از دست رفتن سرمایه و ملک خود باشند.

اما تمامی کشورها از مزیت تعرفه‌های گمرکی پایین برخوردار نیستند. دلیل این مساله را می‌توان شرایط اقتصادی داخلی این کشورها دانست. البته نپذیرفتن این واقعیت که تجارت آزاد منافع مالی زیادی برای اقتصاد دارد و زمینه‌ساز رفاه و رشد می‌شود هم یک مانع اصلی و مهم برای کاهش نرخ تعرفه‌های تجاری است. آمار نشان می‌دهد در ۳۴ کشور دنیا تعرفه‌های تجاری دو‌رقمی است و حتی در برخی از کشورها تعرفه‌های تجاری روی بخشی از کالاها بسیار بالاتر از متوسط نرخ تعرفه‌های گمرکی است. به عنوان مثال در آمریکا متوسط تعرفه‌های گمرکی برابر با ۴ /۱ درصد است ولی برای صادرات یا واردات انواع وانت و کامیون‌های کوچک حمل بار تعرفه‌های ۲۵‌درصدی وضع شده است. همچنین تجارت انواع پوشاک هم با تعرفه‌های بالا امکان‌پذیر است و همین مساله سبب شد تا قیمت پوشاک آمریکایی در بازارهای خارج از این کشور بسیار بالا باشد.

در کشورهایی که از نظر فضای تجاری آزاد هستند عملکرد محیط زیست هم بهتر است. در یک‌سوم بالایی شاخص عملکرد محیط زیست به طور متوسط برابر با ۷۴ است در حالی که در کشورهایی که از نظر شاخص آزادی تجاری در یک‌سوم پایینی قرار دارند، شاخص عملکرد محیط زیست به طور متوسط برابر با ۹ /۵۶ است. هرچه شاخص عملکرد محیط زیست بالاتر باشد، وضعیت کشور از نظر محیط زیست بهتر است. در کشورهای میانی از نظر شاخص آزادی تجاری، شاخص عملکرد محیط زیست برابر با ۶۶ است.

ایده اصلی که باعث شد تا آزادی تجارت از طرف مردم و دولت‌ها حمایت شود یک ایده بسیار ساده و ابتدایی است. طبق این ایده مردم وقتی می‌توانند برای خودشان تصمیم بگیرند و در مورد نحوه هزینه کردن پول‌های خود آزاد باشند، زندگی بهتر و باکیفیت‌تری دارند. آزادی تجارت به این معناست که تمامی کالاها و محصولات تولید‌شده در دنیا در بازار موجود است و به جای اینکه دولت‌ها تصمیم بگیرند مردم از چه کالایی باید استفاده کنند، مردم می‌توانند تصمیم بگیرند که کدام کالا را خریداری کنند. در این بازار است که کیفیت هر روز بیشتر می‌شود و کالاهای ارزان‌تری به بازار عرضه می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد در کشورهای آزاد تجاری، مردم از نظر سطح رفاه وضعیت بهتری دارند و امنیت اقتصادی بیشتری هم دارند. بنابراین از بین بردن موانع تجاری در کشورها می‌تواند به عنوان اصلی‌ترین راهکار در افزایش سطح رفاه مردم در نظر گرفته شود و باعث شود تا مردم شادتر زندگی کنند. در کشورهایی که موانع زیادی در مسیر تجارت وجود دارد فرصت‌های شغلی و درآمد در دسترس مردم کمتر است و به همین دلیل مردم شادابی کمتری دارند.

۴- محدودیت‌های گمرکی: پروسه‌های شفاف‌سازی گمرکی، رده‌بندی و دسته‌بندی فعالیت‌های گمرکی، درخواست افزایش سطح پس‌انداز برای وارد شدن به پروسه کارهای گمرکی و در نهایت پروسه ارزش‌گذاری گمرکی همه از مصادیق محدودیت‌های ایجادشده در بخش گمرکی هستند که زمینه را برای محدود شدن تجارت فراهم می‌کند. سازمان تجارت جهانی بر این باور است که باید پروسه ترخیص کالا از گمرک و پروسه فعالیت‌های گمرکی ساده باشد تا از این طریق زمینه برای تقویت تجارت فراهم شود.
۵- مداخله مستقیم دولت در تجارت: مداخله دولت از طریق ارائه یارانه‌ها و کمک‌های مالی است. از طرف دیگر سیاست‌های دولتی در بخش صنعتی و تکنولوژی و نظام مالیاتی در کشور می‌تواند در مسیر تجارت اختلال ایجاد کند. بنابراین تجارت در کشورهایی که اقتصاد آزاد دارند و بازار تصمیم‌گیری نهایی در مورد تجارت و تولید را انجام می‌دهد رشد بیشتری می‌کند.

موسسه مطالعات اقتصادی بین‌المللی پیترسون هم دلیل ضعف تجارت در جهان را این طور بیان می‌کند: نبود آزادی در فضای اقتصادی و در مقابل فسادهای مالی و حمایت‌های خرد از بنگاه‌های اقتصادی و صنعتی خاص سبب شده است تا فضای تجاری در دنیا فضای عادلانه‌ای نباشد. در نتیجه هم سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی به سختی انجام می‌شود و هم تجارت به کندی انجام می‌شود. کاهش نرخ رشد تجارت در جهان زمینه‌ساز مشکلات مالی زیادی است و می‌تواند انگیزه کار را در کشور از بین ببرد که مشکلات جبران‌ناپذیری را ایجاد خواهد کرد.

روبرتو آزودو دبیر کل سازمان تجارت جهانی هم با تاکید بر این مساله که تجارت در جهان با محدودیت‌های زیادی روبه‌رو است می‌گوید: هم اکنون بالغ بر ۲۸۰۰ ابزار برای ایجاد محدودیت در فضای تجاری وجود دارد. از اکتبر سال ۲۰۰۸ میلادی تاکنون تنها ۲۵ درصد از این موانع برطرف شده است و همین مساله دردسر‌آفرین شده است. در فضای کنونی حاکم بر اقتصاد دنیا که علاوه بر مشکلات اقتصادی و مشکل بدهی‌های دولتی، بحران‌های سیاسی و اجتماعی زیادی هم وجود دارد، ایجاد محدودیت در تجارت یک بحران بزرگ ایجاد خواهد کرد. این محدودیت‌های تجاری آخرین چیزی است که اقتصاد دنیا به آن نیاز دارد زیرا ممکن است تلاش‌های جامعه جهانی طی هشت سال گذشته برای خارج شدن از رکود را نابود کند. مرکز مطالعات اقتصادی و سیاستگذاری آمریکا هم در گزارش اخیر خود نوشت از اول ژانویه سال ۲۰۱۵ میلادی تا ۳۱ اکتبر سال جاری دولت‌ها از ۵۳۹ ابزار مختلف برای صدمه زدن به تجارت خارجی استفاده کردند و تمامی این ابزارها و سیاست‌ها تنها و تنها با قصد حمایت از اقتصاد داخلی به کار گرفته شده است. این ابزارها نه‌تنها به تجارت خارجی صدمه زد بلکه به سرمایه‌گذاران خارجی، نیروی کار، مالکان دارایی‌های فکری و حقوق انسان‌ها صدمه زده است. بررسی‌های ما نشان داده است در هیچ یک از سال‌های گذشته ما شاهد این شمار بالای آسیب‌رسانی توسط دولت‌ها به اقتصاد و تجارت داخلی نبودیم.

در ماه‌های اخیر ما شاهد این بودیم که رئیس‌جمهوری منتخب آمریکا در مورد محدودیت تجارت با کشورهای دنیا صحبت کرد و از کم شدن تجارت با چین و خارج شدن از پیمان‌های تجاری حمایت کرد. این در حالی است که محدود شدن تجارت باعث متزلزل شدن اوضاع اقتصادی آمریکا می‌شود و حتی ممکن است رشد شکننده اقتصادی این کشور را هم نابود کند. بنابراین با استناد به گزارش هریتیج و مطالعات گسترده و زیادی که در مورد رابطه تجارت آزاد و رشد اقتصادی انجام شد می‌توان در مورد درستی یا نادرستی دیدگاه‌های مطرح‌شده از طرف سیاستمداران نظر داد.