ایرانی‌های دست و دلباز، به چه کشورهایی می روند؟

روزنامه هفت صبح: آمار جهانگردان ورودی به کشور سه سال است که ثابت مانده اما مسافران ایرانی به خارج از کشور هر سال رکوردها را جابجا می کنند.

به نظر می رسد ظرفیت ما برای جذب توریست خارجی روی همان پنج میلیون نفر قفل شده باشد. طی سه سال گذشته یعنی در سال های ۹۳ تا ۹۵ رقم ورود توریست به ایران تقریبا روی عدد ثابتی باقی مانده و آن رشد جهشی سال ۹۲ به ۹۳ دیگر تکرار نمی شود؛ چرا؟

می توان به چند نکته اشاره کرد. یکی ماجرای کاهش ورود توریست های عرب به ایران است. یکی به خاطر تنش میان ایران و عربستان و اختلافات سیاسی منطقه. ماجرایی که به خصوص هتل های مشهد را متضرر کرده است. آن هم توریست هایی که بسیار در خرج کردن دست و دلباز بوده اند. دیگری شاید عدم افزایش ظرفیت توریستی در ایران بوده باشد.

اخبار زیادی داریم در مورد شگفتی و هیجان توریست ها و رسانه های جهانگردی درباره مناظر طبیعی و اماکن تاریخی ایران اما در کنارش کمبود و مصائب سرویس های بهداشتی، نا امن بودن جاده ها و راننده های خواب آلود اتوبوس های گردشگری که حوادث فراوانی را به جا گذاشته است و کمبود هواپیما در ایرلاین های داخلی و البته احتمالا قوانین خاص ترامپ در مورد توریست هایی که به ایران سفر می کنند.

از طرفی یادمان باشد که توریست های اروپایی و آمریکایی عموما کسانی هستند که تمایلی به خرج های گزاف ندارند و بیشتر دوست دارند در فضاهای بومی و ارزان قیمت سکنا بگیرند و خب این فشار مضاعفی به هتل های معروف کشور برای تامین هزینه های بهبود سرویس دهی وارد می سازد. به نظر می رسد فعلا با همین پنج میلیون و ۳۰۰ هزار نفر آمار گردشگر خارجی باید سر کنیم که احتمالا چیزی در حدود پنج میلیارد دلار پول وارد کشور می کنند.

اما در آن سوی ماجرا آمار سفرهای خارجی مردم ایران به شکل ترسناکی رو به افزایش است. بخشی از این افزایش شاید مربوط به راه پیمایی اربعین باشد اما با نگاهی به جدول ها و آمارهایی که در ادامه می آید، می بینید که سفر ایرانی ها به ترکیه، گرجستان، دبی و آذربایجان و ارمنستان همچنان سیر صعودی دارد. به دلایل مختلف از جمله بازگشت امنیت به ترکیه و همین طور کنسرت های موسیقی، سال ۹۵ توریست های ایرانی بیش از ۲۰ درصد افزایش داشته اند.

تازه در نظر بگیریم که در سال ۹۵ حج برگزار نشده است و این آمار می توانست ابعاد گسترده تری هم پیدا کند. می توان تصور کرد با توجه به احیای سفرهای حج آمار امسال شاید به رقم ۱۰ میلیون نفر هم برسد و باز هم در نظر بگیرید که توریست های ایرانی از نوع توریست های مرغوب و دست و دلباز هستند که عموما خوب خرج می کنند.

به هر حال سال ۹۵ پنج میلیون و ۳۰۰ هزار نفر ورودی داشته ایم و ۹ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر خروجی. با یک ترازوی کج روبرو هستیم. ترازوی کج توریسم.

«۹ میلیون و ۱۹۶ هزار و ۱۴۰ نفر در سال ۹۵ از ایران به خارج از کشور سفر کردند.» این آمار عجیب را معاون سازمان گردشگری داده و از تمایل شگفت انگیز ایرانی ها برای سفر به خارج از کشور خبر داده است. این شیب افزایشی امسال نیز همچنان ادامه دارد و ۳ میلیون و ۴۷۴ هزار و ۶۹۲ نفر در پنج ماه نخست امسال از ایران خارج شده اند که این تعداد درست زمان مشابه سال گذشته، ۲ میلیون و ۸۷۵ هزار و ۲۰۳ نفر بوده است. بنابراین سفر ایرانی ها در پنج ماه نخست امسال در مقایسه با مدت زمان مشابه سال گذشته حدود ۲۱ درصد رشد داشته است.

آمار مسافران خروجی چقدر است؟

مراجع مختلفی در ایران آمارهای سفرها را منتشر می کنند و با یکدیگر مقداری تفاوت دارند. در این گزارش تلاش کردیم میانگین آمارهای موجود را در نظر بگیریم. بنابراین رقم های اعلام شده حدودی است. طبق آمارهای مختلف منتشر شده، سفرهای خارجی ایرانی ها از ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۹۱ به ۹ میلیون و ۱۹۶ هزار نفر در سال ۱۳۹۶ رسیده است.

کدام کشورها؟

بیشترین کشورهایی که این مدت ایرانی ها به آن سفر کرده اند به ترتیب ترکیه، عراق، امارات، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، آلمان و عربستان بوده است.

دلیل افزایش سفرهای خروجی

۱. ثابت ماندن قیمت ارز یکی از دلایل مهمی است که کارشناسان گردشگری دست روی آن می گذارند و از آن به عنوان مهم ترین پارامتر در افزایش سفرهای خارجی نام می برند. به عبارت دیگر در سال های گذشته هم تورم کاهش پیدا کرده و هم نرخ ارز نسبتا ثابت مانده. بنابراین قدرت خرید مردم و هزینه کردن برای سفرهای خارجی افزایش پیدا کرده است.

۲. در چند سال اخیر دریافت ویزا برای برخی کشورها مانند آذربایجان و به تازگی روسیه تسهیل شده. ویزای کشورهایی مانند گرجستان و اخیرا صربستان برداشته شده اند، بنابراین ایرانی ها می توانند به راحتی به این کشورها سفر کنند. کشورهایی که بیشتر آنها جزو مقاصد نسبتا ارزان گردشگری محسوب می شوند و بنابراین قشر متوسط جامعه توانایی بیشتری برای سفر به خارج از کشور پیدا کرده اند.

۳. موضوع مهم دیگر، گران بودن مقاصد گردشگری داخلی نسبت به برخی مقاصد گردشگری خارجی است. سفر به برخی شهرها مانند شیراز، اصفهان، کیش و ... در مواردی از سفر به ترکیه، گرجستان، آذربایجان و ... گران تر در می آید و مسافران ترجیح می دهند به مقاصد خارجی سفر کنند.

۴. تنوع ایرلاین های خارجی و خطوط هوایی در چند سال گذشته هم به تعداد و ظرفیت ایرلاین های داخلی افزوده شده و هم ایرلاین های خارجی. بنابراین انحصار از دست چند ایرلاین خاص خارج شده و در نتیجه قیمت ها نسبت به گذشته منطقی تر شده است. همین موضوع سبب شده تا مسافران برای سفرهای خارجی رغبت بیشتری نشان دهند.

۵. برنامه های تفریحی و گردشگری در کشورهای همسایه افزایش قابل توجهی داشته و ایرانی ها را ترغیب می کند به سفرهای خارجی بروند. از شهروان ترکیه بگیرید تا تفلیس گرجستان.

آمار مسافران ورودی چقدر است؟

در مورد مسافران ورودی از نظر آمار دقیق، اوضاع از مسافران خروجی مبهم تر است و رقم های بسیار متفاوتی در سال های مختلف ارائه شده است. در اینجا ما تلاش کردیم نزدیک ترین آمار موجود را پیدا کنیم. طبق همین آمار میزان گردشگران ورودی به ایران در سال ۱۳۹۱ حدود ۳ میلیون و ۷۲۹ هزار نفر بوده و در سال ۹۵ به ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر رسیده است.

دلیل ثابت ماندن سفرهای ورودی

۱. شیب ورود گردشگران خارجی در ایران بسیار ملایم شده و حتی برخی آمارها می گوید که ثابت مانده است. به عنوان مثال در یکی از آمارها آمده است در سه ماهه نخست امسال یک میلیون و ۱۴۸ هزار و ۵۰ نفر به ایران سفر کردند، در حالی که آمار گردشگران سال پیش در زمان مشابه، یک میلیون و ۱۸۷ هزار و ۲۳۳ نفر بود که حاکی از رشد منفی به میزان ۶.۹ درصد است.

۲. به گفته مدیر کل دفتر برنامه ریزی و حمایت از توسعه گردشگری، افت این آمار به کشورهای حوزه خلیج فارس و عراق بر می گردد. در سه ماهه نخست امسال ورود گردشگران از این کشورها با ۹ درصد کاهش مواجه شده که تحت تاثیر روابط سیاسی کشورهای حوزه خلیج فارس با ایران پس از جریان سفارت عربستان، ناامنی در کشورهای پیرامونی و وضعیت نامناسب اقتصادی در عراق و سوریه بوده است.

۳. به گفته همان مقام مسئول اگرچه میل به سفر به ایران در کشورهای حوزه خلیج فارس و عراق بنا به شرایط اقتصادی و سیاسی کمتر شده، اما سفر گردشگران اروپایی و آمریکایی به ایران از سال ۹۵ (تا تیر ماه) با ۵۶.۶ درصد رشد همراه بوده است.

۶. پس از برجام و از مرداد ماه سال ۹۴ تا پایان سال ۹۵ از کشورهای عربی و بیشتر اروپایی ۴۷۸ هزار و ۸۲۶ نفر به ایران سفر کردند، در حالی که پیش از برجام در فاصله دی ماه ۹۳ تا تیر ماه ۹۴، ۳۵ هزار و ۸۵۲ اروپایی به ایران سفر داشتند.

۵. طبق آمار سازمان جهانی جهانگردی هر گردشگر اروپایی و آمریکایی دست کم ۱۵۵۶ دلار خرج می کند، برای همین جذب گردشگر از این کشورها برای ما با اهمیت است.