آموزش مهارت‌های «تفکر نقادانه» به دانش آموزان

هفته نامه امید جوان - نویسنده لی واتانب کراکت (Lee Watanabe Crockett)، مترجم خدیجه حسینی: تفکر نقادانه مهارتی بسیار مهم و حیاتی برای گذران زندگی است. به همین دلیل تدریس آن برای دانش آموزان یک ضرورت است. هر معلمی به دنبال روش هایی است تا آن را در برنامه های درسی خود بگنجاند. اما مهارت های تفکر نقادانه دقیقا کدامند؟ باید اعتراف کنم که از این عبارت می توان برداشت های مختلفی داشت. من در این نوشتار یک دیدگاه ساده را بیان می کنم. تفکر نقادانه چیزی بیش از واضح اندیشی و عقلانی فکرکردن است و درواقع مستقل اندیشی را به ما می آموزد. تفکر نقادانه درباره یک موضوع بدین معنا است که شما عقاید و باورهای خودتان را با نظمی خاص در کنار هم گذاشته و نتایج خودتان را از آنها می گیرید.

این فرآیند بدون در نظر گرفتن عوامل تاثیرگذار بیرونی روی می دهد. موضوع تفکر نقادانه قواعد تحلیل، دیدن ارتباط میان نظرات، باورها و عقاید است. تدریس مهارت های تفکر نقادانه نیازی به ساعت ها طراحی برنامه درسی ندارد. شما نیازی به تجهیزات خاص یا سخنرانی میهمان ندارید. همه آنچه نیاز دارید عبارت است از ذهن های باز، و علاوه بر آن چند روش ساده؛ و مقاله حاضر به همین موضوع می پردازد. شما می توانید برای تدریس مهارت های تفکر نقادانه در هر درس و هر رشته تحصیلی از این روش ها استفاده کنید. پس آستین ها را بالا بزنید و نقاد شوید!

1. با طرح یک پرسش آغاز کنید

این ساده ترین راه ورود به تفکر نقادانه است. چه چیزی را می خواهید بررسی و درباره آن بحث کنید؟ هر چه هست، نباید پرسشی باشد که بتوان با آری یا نه به آن پاسخ گفت. شما می خواهید پرسش هایی اساسی و مهم را در اینجا مطرح کنید؛ پرسش هایی که الهام بخش جست و جوی معرفت و یافتن راه حل مسائل باشند. چنین پرسش هایی به خوبی می توانند پای مهارت های تفکر نقادانه را به میان بکشند. وقتی پرسش خود را با دانش آموزان در میان می گذارید، آنها را تشویق کنید تا نظرات خود را مطرح کنند تا فضای تضارب آراء پیش بیاید. پاسخ های احتمالی را بر روی وایت بورد یا دفترچه یادداشت کنید. این، بخشی مهم از تعریف مسئله در مهارت یافتن پاسخ و راه حل است. هرجا که دانش آموزان می توانند پرسش ها را بادقت تحقیق کنند و مورد بحث قرار دهند، بحث های باز و مبسوطی را به میان بکشید.

۲. پایه ای را بنا نهید

دانش آموزان چنانچه اطلاعات لازم را نداشته باشند، نمی توانند نقادانه بیندیشند. هر تمرین تفکر نقادانه را با مروری بر اطلاعات مربوطه آغاز کنید. این باعث می شود تا آنها بتوانند مطالب مرتبط با موضوع را به یاد بیاورند. این مطالب برای مثال می توانند از طرق زیر به دست آیند.

الف) تکالیف خواندنی و دیگر فعالیت های درسی در خانه
ب) مرور درس ها یا تمرینات قبلی تفکر نقادانه
ج) استفاده از فیلم یا متن

در طرح پرسش و بحث، روش فوق را بکار برید تا زمانی که از سرعت عمل ذهن دانش آموزان اطمینان پیدا کنید.

3. از کتاب های معتبر استفاده کنید

آثار ادبی برجسته (برای مثال، آثار شکسپیر) دربردارنده داستان های پرچالش و شخصیت پردازی های عمیق هستند. آنها سرآغازی خوب برای حرکت به سوی تفکر نقادانه اند. از آنها برای درس های مهم استفاده کنید.

۴. ایجاد یک کشور

چگونه می توان کشوری را از ابتدا ایجاد کرد؟ این می تواند سناریوی آموزشی طرح محور بزرگی باشد. این برنامه مستلزم پژوهشی کافی است تا معلوم شود که آنچه واقعا یک کشور را «می سازد» چیست. دانش آموزان در این فرآیند تاریخ، جغرافیا، سیاست و چیزهای دیگری را می آموزند. این برنامه درسی را به مدت چند روز یا چند هفته باز بگذارید تا دانش آموزان بتوانند به درک عمیقی از آن برسند.

5. از اطلاعات مرتبط استفاده کنید

بخشی از تفکر نقادانه این است که بدانیم اطلاعات مرتبط با موضوع را چه زمانی باید دنبال کرد و چه زمانی کنار گذاشت. دانش آموزان برای موفقیت بیشتر در تفکر نقادانه باید جمع آوری اطلاعات مفید و مربوط با بیاموزند. تدریس مهارت های تفکر نقادانه را می توان با پشتوانه ای از درک درستی از اطلاعات مرتبط تقویت نمود. مهارت یافتن در استفاده درست از اطلاعات برای موفقیت دانش آموزان در مدرسه و زندگی بسیار مهم و ضروری است. این مهارت به آنها می آموزد که چگونه برای یافتن مفیدترین و مناسبت ترین اطلاعات به سمت حل یک مساله به اعماق شناخت ها و دانستنی های خود نقب بزنند. تفکر نقادانه در فرآیند جست و جوی اطلاعات مرتبط نقشی عمیق دارد.

6. گروه های هم تراز و هم سن و سال تشکیل دهید

مطابق یک ضرب المثل، کار جمعی آسان تر است. کودکان در حالت گروهی از محیط هایی که در آنها مهارت های تفکر نقادانه از طریق کار گروهی و مشارکت جمعی آموزش داده می شوند، لذت می برند. به کودکان بیاموزید که هم سن و سالان آنها منابعی عالی از اطلاعات، پرسش ها، و روش های محل مسئله هستند.

۷. روش جمله به جمله را امتحان کنید

گروه های 8 تا 10 نفره از دانش آموزان را تشکیل دهید به هر دانش آموز بگویید تا یک جمله در توصیف موضوعی خاص را روی یک کاغذ بنویسد. دانش آموز سپس باید آن کاغذ را به نفر بعدی بدهد. دانش آموز بعدی درک خود از گام بعدی را در یک جمله به آن اضافه می کند. این بار، هر چند، آن دانش آموز کاغذ را به درون تا می کند تا جمله دانش آموز قبلی معلوم نشود. اکنون فقط جمله خودش قابل رویت است، نه دیگری. هر بار که کاغذ دست به دست می شود، دانش آموزان فقط یک جمله را می توانند ببینند. به همین ترتیب آنها باید مرحله بعدی از درک خود را بر روی آن کاغذ اضافه کنند (و آن را به نفر بعدی بدهند). این به آنها یاد می دهد که واقعا بر روی یک لحظه از زمان تمرکز کنند. آنها می آموزند که دانش و منطق خود را به نحوی نقادانه برای بیان صریح نظرات خود به کار برند.

8. حل مسئله

طرح یک مساله خاص یکی از بهترین روش ها برای تدریس مهارت های تفکر نقادانه است. هدف یا «پاسخ» را گشوده نگه دارید تا به بارزترین رویکرد ممکن برای حل مسئله دست یابید. این خصوصیت پرسش های بنیادین است که پاسخی آسان ندارند. یافتن پاسخ این گونه پرسش ها مستلزم کشف و ترکیب اطلاعات از طریق تفکر نقادانه است.

۹. به نقش گذاری بازگردید

نقش گذاری همواره روشی عالی برای تمرین تفکر نقادانه بوده است. در این روش دانش آموز، خود را در نقش یک شخصیت دیگر با ویژگی های خاص او قرار می دهد. همین دلیل عمده آن است که هنرپیشه ها برای نقش هایی که بازی می کنند تحقیقات خستگی ناپذیری انجام می دهند. تبدیل شدن به یک شخصیت دیگر نیازمند کارکشیدن از ذهن تحلیلی و خلاق است. دانش آموزان را به گروه های دو نفره تقسیم کنید و به آنها بگویید درباره یک نزاع تاریخی تحقیق کنند.

بهترین حالت برای این تحقیق آن است که شامل روابط متقابل میان دو چهره مشهور تاریخ باشد. سپس از دانش آموزان بخواهید تا تصمیم بگیرند که به جای کدام شخصیت می خواهند نقش بازی کنند. در این نزاع هر دانش آموز دیدگاه هایی مخالف طرف مقابل خود دارد. آنها را وادار کنید تا با هم بحث کنند تا آنجا که بتوانند دیدگاه طرف مقابل خود را به خوبی توضیح دهند، چالش نهایی آنها این خواهدبود که هر کدام یک راه حل حد وسط (برای سازش) پیشنهاد کنند.

۱۰. صحبت کردن با ارائه تصاویر و خطوط کلی

ما به طور طبیعی از طریق دیدن می آموزیم. هر چند انتقال یک نظر بدون به کارگیری زبان، خود چالشی دشوار است. ترجمه افکار و اندیشه ها به قالب تصویری تفکر نقادانه را به خوبی تقویت می کند. این کار دانش آموزان را راهنمای می کند تا با استفاده از مجموعه ای از مهارت های ذهنی مختلف فکر کنند. این برای آنها روشی عالی برای تحقیق و تفکر عمیق بر روی یک نظریه است.

11. به تفکر نقادانه اولویت دهید

تدریس مهارت های تفکر نقادانه را در راس برنامه های درسی خود قرار دهید. هر موضوعی فرصت هایی را برای تفکر نقادانه فراهم می کند. همیشه جایی را برای بحث نقادانه باز بگذارید. این فرصت ها هرچند کوتاه و مختصر، اما مفیدند. با این روش به تدریج خواهیددید که تفکر نقادانه نه تنها یک فعالیت مقطعی و موردی، بلکه تبدیل به فرهنگ شده است.

۱۲. تصورات نادرست دانش آموزان را تغییر دهید

تفکر نقادانه مستلزم کار و تمرکز زیاد است. در بسیاری از مراحل این فرایند دانش آموزان را باید آزاد گذاشت تا راه خود را طی کنند. این کار می تواند برای ورود آنها به دنیای تفکر نقادانه و دخیل شدن شان در مباحث سودمند باشد. می توانید این کار را برای تصحیح سوءفهم ها و تصورات و مفروضات نادرست آنها انجام دهید. دانش آموزان از تمرین تفکر نقادانه سود خواهندبرد. اولویت اول را به این کار بدهید. با این کار درس های غنی تر و پژوهش های عمیق تری ارائه خواهیدداد و یادگیری مادام العمر بهتری برایشان به ارمغان خواهیدگذاشت.

منبع متن انگلیسی:

https://globaldigitalcitizen.org
strategies-teaching-critical-thinking-skills-12