وقتی که آبرو و حیثیت‌ ما بد می رود

همشهری سرنخ: «به صورت رایگان، مدل شوید!» این آگهی تبلیغاتی می تواند خیلی از خانم های جوان را وسوسه کند تا آنها هم برای مدل شدن به آرایشگاه بروند. زن آرایشگر اما، از این متن برای کشاندن زنان و دخترهای جوان به آرایشگاهش کشاندو از آنها برای ژورنال آرایشگاه عکس گرفت ولی او این عکس ها را برای ژورنال آرایشگاهش نمی خواست، او می خواست از این عکس ها برای تبلیغات آرایشگاه در سایت های اینترنتی و شبکه های اجتماعی استفاده کند.

ماجرا از کجا آغاز شد؟

وقتی عبارت «به صورت رایگان مدلی بی همتا شوید» را از طریق آگهی تبلیغاتی خواند، وسوسه شد تا به این آرایشگاه برود و مدل شود، اما این اولین باری نبودکه به این آرایشگاه می رفت، تقریبا مشتری ثابت آنجا بود و حتی با صاحب آرایشگاههم دوست بود. برای همین وقتی فهمید صاحب آرایشگاه به دنبال تعدادی مدل برای آرایشگاهش می گردد به آنجا رفت و اعلام کرد که می خواهد مدل باشد. وقتی کار آرایشش تمام شد، صاحب آرایشگاه گفت خیلی زیبا شده و می خواهد برای آلبوم مدلش چند عکس از او بگیرد.

او هم قبول کرد. تصور می کرد که این عکس ها فقط برای ژورنال آرایشگاه است غافل از اینکه چند روز بعد همین عکس ها در اینترنت و در یک سایت تبلیغاتی منتشر خواهد شد. چند روز بعد از این ماجرا بود که چند نفر از بستگانش با او تماس گرفتند و گفتند عکس خودت را در اینترنت دیده ای؟! فکر می کرد دارند با او شوخی می کنند ولی وقتی وارد یکی از شبکه های اجتماعی شد و با چشمان خودش عکس های خصوصی اش را دید خیلی شوکه شد. اصلا باور نمی کرد که عکس هایش اینقدر راحت در اینترنت قرار گرفته است. آنقدر ناراحت شد که حالش بد شد و کارش به بیمارستان کشید. با اینحال هنوز نمی دانست که چه کسی این کار را با او کرده است.

در سایت آرایشگاه، متنی تبلیغی را با عنوان به صورت رایگان مدل بی همتا شوید» قرار دادم و بدین ترتیب زنان و دختران را به عنوان «مدل» به آرایشگاه دعوت کردم. سپس از مدل ها در حالی که حجاب نداشتند به بهانه اینکه تصویر زیبای شما را برای آلبوم عکس آرایشگاه نیاز دارم، عکس می گرفتم.

زهرا زن جوانی که اوایل تیر ماه ازدواج کرده بود بعد از یک ماه، عکس های جشن عروسی خود را در یکی از سایت های اینترنتی دید. زن جوان شوکه شده بود چون عکس های او به صورت تغییر یافته در یکی از سایت های مدل لباس و مو منتشر شده بود. او نمی دانست که چه کسی این کار را کرده است؟ تا اینکه پس از مدتی متوجه شد تامزد سابق او، پسورد ایمیل یا همان پست الکترونیکی اش را داشته و وارد اطلاعات شخصی و محرمانه او شده و به عکس هایش دسترسی پیدا کرده است. زهرا نمی دانست آیا کاری که علیه او انجام گرفته جرم است؟ و اگر جرم است کدام مرجع صالح باید رسیدگی کند؟

زندگی آنلاین بی خطر نیست. به هر میزان که زمان حضور ما در فضای آنلاین افزایش می یابد میزان خطرات سایبری یا همان اینترنتی که در کمین ما هستند افزایش می یابد، به دلیل فرهنگ سازی نامناسب و عدم آموزش، بسیاری از کاربران حوزه اینترنت، از قوانین جرایم رایانه ای در این فضا آگاهی ندارند و حتی ممکن است خیلی ها ندانند که جرائم اینترنتی اصلا شامل چه جرائمی هستند؟

آمارها نشان می دهد که بیشتر پرونده هایی که در زمینه جرایم رایانه ای تشکیل می شوند مربوط به هتک حیثیت و نشر اکاذیب (از بین بردن آبروی افراد و دروغ و تهمت ناروا) و جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی هستندکه طبق قانون مجازات اسلامی، از مصادیق جرائم رایانه ای هستند.

هتک حیثیت یعنی چه؟

هتک حیثیت و نشر اکاذیب در قانون اینطور تعریف شده: هر کسی به وسیله سامانه های رایانه ای یا مخابراتی، فیلم خصوصی یا خانوادگی یا صدا یا تصویر یا اسرار دیگری را بدون رضایت او (جز در موارد قانونی) تغییر دهد یا تحریف کند و سپس آن را منتشر کند و در دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که منجر به ضرر شود.

این جرم این روزها به چند طریق انجام می شود که یکی از آنها انتشار عکس های خصوصی است. مدتی قبل دختر جوانی نزد ماموران پلیس رفت و مدعی شد که عکس های شخصی اش را در اینترنت بدون اطلاع و رضایت وی منتشر کرده اند. یا تحقیقات پلیس فتا مجرم این پرونده شناسایی و دستگیر شد. این مرد کسی نبود جز خواستگار سابق دختران جوان. در بازجویی هایی که از پسر جوان انجام شد، او اعتراف کرد که به خاطر شنیدن جواب رد از دختر مورد علاقه اش و به خاطر کینه جویی و انتقام گرفتن از دختر جوان، بدون اطلاع وی عکس های او او را در اینترنت منتشر کرده است. پسر جوان با انجام این کار باعث هتک حیثیت شده بود و به همین دلیل پرونده او در اختیار دادسرا قرار گرفت.

یکی دیگر از مشکلاتی که گریبانگیر افراد زیادی شده، مونتاژ عکس ها و انتشار آنها در سایت های مستهجن است. مانند پرونده ای که مدتی قبل گزارش شد و شاکی آن مردی میانسال بود. این مرد به ماموران گفت که عکس های همسرش روی بدن های زنانی که پوشش مناسبی ندارند مونتاژ شده و در اینترنت منتشر شده است.

پس از این شکایت، پلیس تحقیقات لازم را انجام داد و بالاخره متهم دستگیر شد. او پسر مرد شاکی بود که در بازجویی ها گفت: «وقتی مادرم فوت شد و پدرم با زن دیگری ازدواج کرد، به خاطر بی توجهی و کمبود محبت و نفرتی که از نامادری ام داشتم، دست به این کار زدم. من با فتوشاپ عکس های او را تغییر دادم و در اینترنت منتشر کردم. پسر جوان با انجام این کارها مرتکب دو جرم شده بود، یکی هتک حیثیت و دوم جرم علیه عفت و اخلاق عمومی که هر کدام مجازات هایی را دربر دارد.»

یکی دیگر از بارزترین مصادیق هتک حیثیت و نشر اکاذیب که اخیرا در کشور زیاد اتفاق می افتد، نوشتن تهمت و دروغ علیه افراد در اینترنت است. مانند پرونده ای که در جریان آن فردی بنا به دلایل شخصی در سایت های اینترنتی علیه مقامات مهم سیاسی مطلب می نوشت و دروغ هایی را به آنها نسبت می داد؛ این مرد نیز دستگیر شد و پرونده او برای رسیدگی به دادسرا فرستاده شد.

جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی

این جرم در قانون چنین تعریف شده که: «هر کسی بوسیله سامانه های رایانه ای یا مخابراتی محتویات مستهجن را منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد تجارت یا فساد، تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، جرم علیه عفت و اخلاق عمومی را مرتکب شده است.

یکی از پرونده هایی که نمونه بارز این نوع جرم است، مدتی قبل در تاداره پلیس شکل گرفت. متهم مردی بود که با کمک دوستش، دختران جوان را فریب می داد و پس از به دام انداختن آنها و سوء استفاده از طعمه هایش، تصاویر آزار و اذیت آنها را در اینترنت منتشر می کرد.

این مرد و همدستش با شکایت تعدادی از قربانیان تحت تعقیب قرار گرفتند و سرانجام از سوی پلیس دستگیر شدند. در پرونده آنها علاوه بر جرایم رابطه نامشروع و فریب دختران، جرم دیگری هم بود که جرم علیه عفت و اخلاق عمومی نام داشت، چرا که آنها اقدام به انتشار فیلم های مستهجن در اینترنت کرده بودند.

مستهجن یعنی چه؟

حال سوال اینجاست که فیلم های مستهجن یا مبتذل به چه فیلم هایی گفته می شود.

«مستهجن یا مبتذل به آثاری گفته می شود که دارای صحنه و شکل های قبیح است. محتویان مستهجن به تصویر، صدا یا متن واقعی یا غیرواقعی یا متنی گفته می شود که نشاندهنده برهنگی کامل زن یا مرد و ذکر صحنه های زننده و ... است.» مطابق قانون، این اعمال (انتشار فیلم و آثار مستهجن) جرم تلقی می شوند و برای آنها مجازاتی در نظر گرفته است.

عاقبت مجرمان رایانه ای

طبق ماده ۷۴۴، ۷۴۵ و ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی: «هر کس که موجب هتک حیثیت و نشر اکاذیب شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا ۴۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب چنین جرایمی به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.»

همچنین طبق ماده ۷۴۲ قانون مجازات اسلامی: «اگر شخصی محتویات مستهجن را منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد تجارت یا فساد، تولید و ذخیره یا نگهداری کند، مجازات آن حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا ۴۰ میلیون ریال است.»

در ادامه این ماده تبصره ای هم وجود دارد: تبصره ۲ ماده ۷۴۲ قانون مجازات اسلامی که می گوید: «اگر شخصی محتویات مستهجن را برای کمتر از ۱۰ نفر بفرستد مرتکب به یک میلیون ریال تا ۵ میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شود.»

دیگر ماده های قانونی

بند الف) ماده ۷۴۳ قانون مجازات اسلامی بیانگر این است که: «اگر شخصی برای دسترسی افراد به محتویات مستهجن، اشخاص را تحریک، تشویق، تهدید یا گول بزند و فریب دهد و یا نحوه دسترسی به سایت های مبتذل را آسان کند یا به افراد برای دسترسی آموزش دهد به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا پرداخت جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا ۲۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهدشد.

اگر خدای ناکرده شما هم یکی از قربانیان جرائم اینترنتی هستید، می توانیدبرای شکایت راهی دادسرای ویژه جرایم اینترنتی شوید. دادسرا بعد از اتمام تحقیقات، قرار قانونی را صادر می کند و بعد از ارسال پرونده به دادگاه، رأی مناسب صادر می شود.