سرای مشیر شیراز، شهر بهار نارنج

برترین ها - یگانه سهرابی: شیراز این شهر زیبا و دوست داشتنی که در استان فارس و در جنوب کشور قرار گرفته، یکی از بهترین و همچنین جزو پنج شهر برتر ایران از لحاظ گردشگری و سلامت است. سفر به شیراز می‌تواند لحظات خاطره انگیز و تجربه‌های به یاد ماندنی بسیاری برای شما و عزیزان تان بر جای بگذارد.

شیراز نه تنها شهر شعر و ادب و فرهنگ است، بلکه شهری سرشار از جاذبه‌های متعدد تاریخی، علمی و تجاری نیز می‌باشد. طبق آمار ۹۹% گردشگرانی که به ایران سفر می‌کنند، مشتاق بازدید از این شهر زیبا و دوست داشتنی هستند. شیراز برای بسیاری از مردم یاد آور شهر بهاری و عطر بهار نارنج است.

دوستان عزیز سایت برترین‌ها در این قسمت از مقاله می‌خواهیم به سراغ یکی از آثار تاریخی گردشگری این شهر برویم، اثری تاریخی که راز‌ها و خاطرات زیادی را در دل خود پنهان کرده است. لطفا در ادامه با ما همراه باشید تا باهم نگاهی به این بنای تاریخی داشته باشیم.

سرای مشیر شیراز

سرای مشیر یکی از قدیمی‌ترین بازار‌های شیراز است. نام دیگر سرای مشیر، سرای گلشن است که این موضوع در کتیبه‌ای که در سر در ورودی اصلی این بنا قرار دارد به وضوح نوشته شده است. این سرا در نزدیکی بازار وکیل قرار دارد و یکی از اشتباهات اکثر مردم غیر بومی این شهر این است که سرای مشیر را قسمتی از بازار وکیل می‌دانند؛ زیرا این دو بازار از لحاظ سبک معماری شباهت بسیار زیادی به یکدیگر دارند.

این بازار در ضلع جنوبی بازار وکیل قرار گرفته و بعد از گذر از پیچ‌های بازار وکیل به محوطه‌ای بزرگ خواهید رسید که بسیار با صفا و دلباز است و یک حوض بزرگ در وسط آن قرار دارد.
سرای مشیر یک بنای قدیمی و بازمانده از دوره قاجار بوده و به دستور میرزا ابوالحسن خان مشیر الملک احداث شده است. این بازار قدیمی که قدمتی چندین ساله دارد، فقط یک اثر تاریخی و یا هنری نیست؛ بلکه نشانگر فرهنگ و تاریخ ایران در گذشته است. طراحی زیبای این بازار قدیمی به خوبی جو حاکم بر روزمرگی و بازار‌های قدیمی مردمان شیراز را به تصویر کشیده است.

تاریخچه سرای مشیر

سرای مشیر در زمان فتحعلی شاه قاجار و به دستور فردی با نام میرزا ابوالحسن خان مشیر الملک ساخته شد. مدیریت این بنا از زمان قبل از انقلاب تاکنون به دست سازمان حج و اوقاف می‌باشد؛ زیرا در همان سال‌های اولی که این بنا ساخته شد، آن را وقف امام پنجم شیعیان کرد. سازمان حج و اوقاف حجره‌های بازار را به کسبه تحویل داده است و هر ماه به ازایش اجاره‌ای دریافت می‌کند.

سرای مشیر شیراز در مرداد سال ۱۳۴۷ هجری قمری با شماره ثبت ۴۲۴ در سازمان ملی میراث فرهنگی جزو فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و این اتفاق نشانگر آن بوده که از گذشته بسیار دور این مکان تاریخی مورد توجه مردم قرار گرفته و دلیل آن هم موقعیت خوب مکانی و ساختار زیبای آن از لحاظ معماری است.

در زمان پهلوی بخش‌هایی از این بنا که شامل کاشی کاری ها، ریزه کاری‌های چوبی و شیشه‌های الوان بود و همچنین درک‌هایی که تا حدودی تخریب شده بودند، مورد بازسازی و مرمت قرار گرفتند؛ و بار دیگر در سال ۱۳۴۸ و به دستور فرح دیبا مرمت شد که این بازسازی موارد زیر می‌شود.

نوسازی درک‌های تخریب شده و شکسته، و کاشی کاری زیبا و بی نظیر سنتی در قسمت حوض خانه که اکنون به شکل چایخانه‌ای سنتی طراحی اش کرده اند، و اتاق‌های آن را برای برگزاری نمایشگاه‌های صنایع دستی مورد بازسازی قرار داده، و نام آن را سرای هنر گذاشتند. جالب است بدانید که یکی از بزرگترین عرضه کنندگان صنایع دستی در شیراز سرای مشیر می‌باشد.

بهترین راه‌ها برای دسترسی به سرای مشیر شیراز

راحت‌ترین راه برای رفتن به سرای مشیر، مسیر بازار وکیل است. همان طور که گفتیم مسیر سرای مشیر بسیار پر گردشگر است، زیرا از لحاظ موقعیت مکانی در نزدیکی مسجد حمام وکیل و شاهچراغ قرار گرفته است و همین موجب شده تا مسیر سرای مشیر بسیار سر راست و دقیق باشد. تنها کافی است پس از رسیدن به شیراز به نقشه و یا جی پی اس تان نگاهی بیندازید تا مسیر برای تان مشخص شود.

اگر به پیاده روی علاقه داشته باشید، از شاهچراغ تا سرای مشیر راهی نیست و با چند دقیقه پیاده روی می‌توانید به مقصد برسید، که البته در این مسیر اتوبوس‌ها و تاکسی‌های متعددی هم برای رفت و آمد وجود دارد.

صنایع دستی سرای مشیر شیراز

سرای مشیر شیراز نه تنها یکی از مهم‌ترین مکان‌های گردشگری این شهر است، بلکه به خاطر قرار گرفتنش در نزدیکی شاهچراغ و همچنین ساختمان بسیار قدیمی و زیبا و موقعیت مکانی فوق العاده اش از گذشته دور تا به حال مورد توجه گردشگران و مسافران شیراز قرار گرفته است.

سرای مشیر یکی از مهم‌ترین مکان‌های عرضه و تولید در صنعت صنایع دستی در استان فارس و شیراز می‌باشد؛ که به دلیل تقاضا و استقبال مردم از این صنعت، واحد‌های بیشتری در بازار مشیر مشغول تولید صنایع دستی هستند، که شامل صنایع خاتم سازی و معرق، حکاکی و قلم زنی روی مس و برنج، و تراش سنگ‌های قیمتی، ساخت زیورآلات دست ساز سنتی نقره، طلا و گبه بافی می‌باشد. سرای مشیر یکی از بهترین بازار‌های شیراز برای خرید سوغاتی و صنایع دستی می‌باشد که با توجه به قدمت تاریخی اش ارزش زیادی برای گردشگران دارد.

به شما پیشنهاد می‌کنیم حتی اگر اهل خرید نیستید و علاقه‌ای هم به صنایع دستی یا معماری این سرا ندارید، باز هم به این مکان سر بزنید و در کنار حوض آن بنشینید و از عطر بهار نارنج درختان و نسیم خنک عصرگاهی لذت ببرید.

بنای هشتی و سبک معماری سرای مشیر شیراز

یک بنای هشتی در سرای مشیر قرار دارد که از طریق یک در چوبی بزرگ به بازار وکیل منتهی می‌شود. سقف بنای هشتی بسیار مرتفع است و یک گنبد کم شیب روی آن قرار گرفته است، این بنای هشتی به چهار سوق و یا چهار سو نیز شهرت دارد؛ زیرا چهار قسمت از این بنا را حجره‌ها تشکیل داده اند که هر کدام به واسطه دو پله از سطح زمین فاصله دارند و چهار قسمت دیگر راهی برای عبور رهگذران می‌باشد.

در ورودی اصلی تمامی قسمت‌ها توسط معماران خوش سلیقه و با ذوق، کاشی کاری و مقرنس کاری شده و کف دالان هشت ضلعی سراسر سنگ فرش شده است، و سقف آن سراسر معرق کاری شده و در چهار ضلع آن با ترنج‌هایی زیبا آجرکاری شده که حال و هوای سنتی تری به فضا بخشیده است.

در قسمت ورودی سرا یک سنگ با رنگ لاجوردی قرار دارد که بر رویش با خطی خوش متن وقف نامه نوشته شده که تاریخ قرار دادن سنگ در آنجا مربوط به رمضان سال ۱۲۸۸ هجری قمری است، که متن حکاکی شده شامل نوشته‌ی زیر می‌باشد:

بازار نو مشیر در سال ۱۳۷۱ هجری تکمیل و افتتاح شد. «موقوفه مرحومه سلطان الحاجیه و معدل‌الملک» سبک معماری بنای مشیر الهام گرفته از سبک معماری دوران صفوی بوده است. مصالح استفاده شده برای ساختن کف سرای مشیر شیراز مانند کف بازار وکیل از جنس قلوه سنگ است.

نکته جالبی که در ساخت سقف‌های این بنا وجود دارد، این است که تمامی سقف‌ها با استفاده از الوار ساخته شده و ترکیبی از جنس حلبی و چوب است و همگی به صورت طاق ضربی هستند. حیاط بزرگی در ساختمان سرای مشیر قرار دارد که پوشیده از درختان تنومند و کهن سال نارنج می‌باشد و جلوه‌ای بی نظیر به کل بنا بخشیده است، در فصل بهار عطر بهار نارنج تمامی فضای حیاط را پر می‌کند و استشمام بوی آن هرکسی را غرق لذت هوای بهاری می‌کند.

در وسط حیاط یک حوض هشت ضلعی بزرگ قرار گرفته که دارای سه فواره می‌باشد و کناره‌های حوض را با گل و گلدان‌های زیبای شمعدانی تزیین کرده اند، لبه حوض و قسمت پاشویه آن هم از سنگ‌های مختلف ساخته شده است.

در هر چهار ضلع سرای مشیر حجره‌های دو طبقه‌ای قرار دارد که معمولا در طبقه پایین مغازه‌های صنایع دستی هستند و در طبقه بالا کارگاه‌های تولید انواع و اقسام صنایع دستی شهر شیراز قرار گرفته است. حجره‌های طبقه اول که به آن اشکوب هم می‌گویند، بسیار پیچ در پیچ می‌باشد و از طریق راهرو به حیاط اصلی منتهی می‌شود.

همه حجره‌ها دارای در‌های چوبی منبت کاری شده هستند که با شیشه‌های رنگی تزیین شده اند و جلوه زیبایی به حجره‌ها بخشیده اند. در سر در دالان، تصویری زیبا از خسرو و شیرین و یوسف و زلیخا یافت می‌شود، در راسته هشت ضلعی هم ۱۰ طاق نمای کاشی کاری شده وجود دارد.

در ضلع راسته شمالی بازار یک کتیبه نفیس قرار گرفته که روی آن با خط نستعلیق حکاکی شده و در ضلع شرقی بازار شش حجره و در ضلع غربی پنج حجره بزرگ وجود دارد. در هر حجره یک طاقچه کوچک برای قرار دادن چراغ پیه سوز ساخته شده است.

آدرس سرای مشیر شیراز، تقاطع اول خیابان لطفعلی خان زند و طالقانی، انتهای بازار وکیل است. امیدوارم در سفر به شیراز از این بنای زیبا دیدن کنید. برقرار و سبز باشید.